Eindelijk is sinds vrijdag officieel wat eigenlijk al maanden bekend was: CDA-icoon Piet Hein Donner is per 1 februari vicepresident van de Raad van State. ,,Hij heeft weerwerk nodig.''
Door Lianne Sleutjes (GPD)
Koninklijke Gazelle in Dieren koestert warme gevoelens voor Piet Hein Donner. Als onbezoldigd ambassadeur van het degelijke herenrijwiel heeft hij de fietsfabrikant extra omzet opgeleverd, zegt Gazelle-woordvoerder Ronald ter Braak. Een concreet bedrag kan hij er niet aan toeschrijven. ,,Maar pr-matig hebben we zeker iets gehad aan foto's van een fietsende Donner.''
Het bewuste herenrijwiel staat in Gazelles verkoop top tien. Jaarlijks verkoopt de fabrikant er tienduizend, waarvan drieduizend in Nederland. Als vicepresident van de Raad van State zwiert Donner straks minder door alle media. Niet langer bepaalt de Tweede Kamer zijn agenda zoals de afgelopen negen jaar toen hij minister van achtereenvolgens Justitie, Sociale Zaken en Binnenlandse Zaken was.
Het werktempo kan wellicht een tandje lager. Want zijn calvinistische werkhouding kan een valkuil zijn, denkt Agnes Jongerius. ,,Hij is gewend om tegen ambtenaren te zeggen: 'geef mij die usb-stick maar mee, dan doe ik het thuis wel'. Wetsvoorstellen verbetert hij 's nachts als een normaal mens op één oor ligt. Omdat hij denkt dat hij zelf de beste is. Hij zal enorm moeten wennen aan de rol van beoordelaar.''
De scheidend voorzitter van de binnenkort op te heffen vakcentrale FNV maakte Donner veelvuldig mee aan de onderhandelingstafel als minister van Sociale Zaken. ,,Hij praatte eindeloos. En de volgende dag begon hij weer op vakje nul van het ganzenbord terwijl we hadden afgesproken dat we naar links of rechts zouden afslaan. Hij geeft zich niet gewonnen.'' Soms stonden ze met rode koppen tegenover elkaar. Met wat humor of een 'Piet Hein, hier trappen we niet in' werd de verhitte sfeer dan getemperd.
Altijd opletten is het devies, herinnert ex-minister André Rouvoet (ChristenUnie) zich. ,,Als alles is afgerond, is Piet Hein in staat een onderwerp terug te nemen en het 's nachts te herschrijven. Dan moet je goed opletten want ergens duikt daarin zijn eigen plan of lijstje op. Als je dat eruit pikte, moest hij lachen.''''
Jarenlang was Jan Pieter Hendrik Donner steun en toeverlaat van CDA-premier Jan Peter Balkenende – denk aan zijn fluisteractie tijdens ‘Margaritagate’. De CDA-zaak was voor hem bovengeschikt aan persoonlijk belang. Dat merkten de fractieleden die samenwerking met de PVV onverteerbaar vonden, vorig jaar. Met de rest van de partijtop oefende Donner zware druk uit op hen. Sommigen vertrokken, de rest voegde zich. Critici in de Tweede Kamer zeggen dat Donner vanwege deze actie niet de geschiktste is voor het vicepresidentschap van de Raad van State.
Als gelijke, in de ministerraad, was de remedie Donner recht in het gezicht te kijken en te zeggen: 'Piet Hein, dat gaan we niet doen', leerde Rouvoet in Balkenende IV van een CDA-collega. ,,Dan zegt hij: 'oké, oké, en laat het los.'' Rouvoet heeft een goede verstandhouding met Donner. ,,Je kunt hem kwalijk nemen dat hij een taaie onderhandelaar is maar het is aan jezelf om te zeggen: 'tot hier en niet verder'.''
Voormalig voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak Bert van Delden vindt Donner 'een scherp jurist',. ,,Hij heeft een brede kijk op allerlei zaken. Hij voldoet aan alle kwalificaties die nodig zijn als vicepresident.'' Graag geeft hij hem een raad mee. ,,Niet iedereen heeft in de gaten wanneer Donner een grap maakt en wanneer hij serieus is. Hij kan opeens zeggen: 'nou dan maken we daar toch een wet voor'. Een ambtenaar die hem niet goed genoeg kende, zag je denken: help, moet ik dat gaan doen. Dan twinkelden Donners ogen.'' ,,Hij heeft weerwerk nodig. Hij weet dat hij niet alle wijsheid in pacht heeft. Hij is per slot van rekening ook maar een Donner.'' Het is, volgens Van Delden, een aardige man.
Donner is telg uit een juristengeslacht. Zijn vader was rechter bij het Europese hof van justitie, opa was minister en president van de Hoge Raad. Diens galakostuum siert naar het verluidt de hal van Donners woning. Mogelijk is dat de voedingsbodem voor zijn doorgevoerde imago, het totaalpakket van degelijk rijwiel, driedelig pak, korte coupe en vormelijk taalgebruik.
Al zeker tien jaar komt Donner bij 'Ap's Kappers' in de Haagse binnenstad. Zijn coupe is onveranderd gebleven. Politici wisselen nauwelijks van kapsel, is Aps ervaring. In het halve uurtje per zes weken dat de werklustige Donner er doorbrengt, ontspant hij zich wel. ,,Hij heeft humor, al denken veel mensen van niet.'' Een maand of wat geleden lag in de zaak een krant die kopte: 'Donner onderkoning van Nederland'. ,,Zó ver is het nog lang niet'', merkte de kandidaat droogjes op.
Een vast gegeven is ook het driedelig grijs. Bij een sportuitje in Apeldoorn stond de vorige kabinetsploeg in sporttenue. ,,En daar kwam Piet Hein aan. In driedelig pak. Naderhand heeft hij wel een t-shirt aangedaan, maar óver zijn stropdas. Je zult hem niet in korte broek zien'', zegt Rouvoet. Haar gereformeerde opvoeding kwam huidig PvdA-Kamerlid Jetta Klijnsma van pas toen zij als staatssecretaris met Donner het ministerie van Sociale Zaken bestierde. ,,Hij kan je met Bijbelteksten om de oren slaan. Maar ik kon terugzwiepen als hij iets poneerde.'''
Ze heeft 'constructief' met hem samengewerkt. ,,Natuurlijk moet je op je eigen zaak letten. Ha ha, stel je voor dat hij in stille devotie zou zeggen: 'Jetta, ga je gang'. Zo is hij niet. Maar als je zelf stevig en opgewekt blijft, is hij dat ook. Dat kan hij waarderen. Hij houdt van het woordenspel, dan krijgt hij van die sprankelende oogjes.'' Waar Klijnsma links van het midden staat bij de PvdA, zit Donner rechts van het CDA-midden. ,,Hij keek als jurist pur sang vooral naar de wetgeving. Ik zei dan: Het is van belang je in de mensen te verdiepen.''
Samen hadden de twee 'functioneel plezier in het vak'. ,,Piet Hein heeft heel sterk de drang om Nederland vooruit te helpen. Wel vanuit zijn eigen normen en waarden.'' Zij komt privé nog steeds bij Donner over de vloer. ,,Piet Hein is een plezierige collega, met gevoel voor humor. Met soms foute ideeën. Maar aan het eind van de rit kom je er met hem wel uit.''
Leden en staatsraden van de Raad van State zijn gewaarschuwd: Rouvoet heeft als Kamerlid heel wat 'colleges' moeten uitzitten die Donner ten beste gaf. Donner is belezen, heeft kennis op uiteenlopende terreinen (juridisch, sociale wetgeving, bijbel) en etaleert die graag in archaïsche volzinnen, gelardeerd met toefjes Latijn. ,,Soms zat daar gewoon bluf bij'', zegt Rouvoet. Donner koketteert met z'n kennis en taalvaardigheid die hij volgens Jongerius absoluut bezit: ,,Hij is welbespraakt. Alhoewel je gaat turven hoe vaak hij 'derhalve' zegt. Zijn taalgebruik is een manier om geen antwoord te geven.'' © GPD Lianne Sleutjes
VOORGANGERS: Herman Tjeenk Willink (PvdA) van 1997 tot 1 februari 2012. Eerder voorzitter van de Eerste Kamer, buitengewoon hoogleraar politieke en bureaucratische besluitvorming aan de Katholieke Universiteit Brabant in Tilburg, hoge ambtenaar op Algemene Zaken.
Willem Scholten (CHU, CDA) van 1980 tot 1997. Was minister (van Defensie) toen hij benoemd werd, net als Donner. Daarvoor was hij onder meer lid van de Raad van State, Europarlementariër, staatssecretaris, Tweede Kamerlid, ambtenaar en journalist.
Marinus Ruppert (ARP), van 1973 tot 1980. De tuindersknecht klom via vakbonden, lidmaatschap van de Eerste Kamer op tot staatsraad, vicepresident en uiteindelijk minister van Staat.
Louis Beel (KVP), van 1959-1972. Was daarvoor minister, minister-president. Vertrouweling van toenmalig koningin Juliana van wie werd gezegd dat ze twee briefjes op haar nachtkastje had: een met het nummer van de brandweer en een met dat van Beel.
TAKEN VICEPRESIDENT: Donner wordt de baas van de ruim 700 werknemers van de Raad van State, al is de koningin qualitate qua de voorzitter van de raad. Direct na de Tweede Kamerverkiezingen is de vicepresident het zichtbaarst, als hij de koningin advies uitbrengt over vervolgstappen. Tussendoor spreken de twee elkaar ook maar dat is onzichtbaar voor de buitenwacht.
De VP geeft zijn visie op de rechtsstaat bij het jaarverslag. De kritiek van Tjeenk Willink was nooit mals. De Raad van State kent twee afdelingen: advisering en bestuursrechtspraak. De 'vp' is voorzitter van de afdeling advisering. Hij bemoeit zich niet met de rechtspraaktak, die heeft een andere voorzitter. 'Advisering' adviseert onder meer over wetsvoorstellen van het kabinet en internationale verdragen. De vicepresident zet zijn handtekening onder elk advies, maar dit komt tot stand in overleg met de negentien andere leden en staatraden. Zij vergaderen (elke woensdag) net zo lang met elkaar tot ze het samen eens zijn.
Als er geen koninklijk gezag meer zou zijn door wat voor omstandigheid dan ook, dan is de 'vp' eventjes de koning. Mogelijk dat daar het synoniem 'onderkoning' voor de vicepresident uit voortkomt.
Laatste reacties