Achtergronden ROYALBLOG.NL

Opmerkelijke vragen GroenLinks over uitspraken Oosterhuis

GroenLinks TweedeKamerlid Ineke van Gent heeft minister-president Mark Rutte onderstaande vragen gesteld naar aanleiding van de uitlatingen van theoloog Huub Oosterhuis over de ‘censuur’ van de laatste kersttoespraak van koningin Beatrix.

Eerste vraag is standaard: heeft de premier de televisieuitzending gezien, danwel kennisgenomen van de berichten daarover. Van Gent heeft zelf kennelijk niet geluisterd, want Oosterhuis heeft nooit gesproken van een interventie van PVV of van Geert W.

1. Kent u de berichten dat H.M. de Koningin naar zeggen van de theoloog en dichter Huub Oosterhuis in haar kersttoespraak van 2010 allerlei dingen niet heeft kunnen zeggen die ze wel had willen zeggen vanwege een interventie van de PVV en/of de heer Geert Wilders? Zo ja, kloppen deze berichten?

Dan komen de eigenlijke vragen:

2. Hoe groot is op dit moment volgens u de uitingsvrijheid van de koningin?

Van Gent vraagt vervolgens – heel vreemd eigenlijk – ook naar de bewegingsvrijheid van leden van de koninklijke familie. Die staan per definitie niet in de lijn van troonopvolging – denk aan prins Floris, maar ook aan prinses Irene of prinses Margarita – en staatsrechtelijk zijn met hen helemaal geen afspraken te maken.

3. Zijn er na uw aantreden afspraken gemaakt tussen u en H.M. de Koningin over de mate van uitingsvrijheid van de koningin, leden van het Koninklijk Huis en van de koninklijke familie? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke ruimte gunt u de koningin om in gevallen waarin uw staatsrechtelijke verantwoordelijkheden zich minder doen gelden, bijvoorbeeld in het geval van de persoonlijk getinte kersttoespraken, haar eigen opvattingen publiekelijk te formuleren?

4. In hoeverre bent u bereid de koningin publiekelijke ruimte te bieden voor haar eigen opvattingen? Maakt het daarbij verschil of haar opvattingen al dan niet stroken met de uwe of die van de PVV? En hoe verhoudt zich dit tot de aan eenieder in de Grondwet en mensenrechtenverdragen toegekende uitingsvrijheden?

Het antwoord van de minister-president op de slotvraag laat zich raden. En zonder de handrem van de premier zouden er wel eens veel meer problemen kunnen zijn; Van Gent suggereert dat zelf eigenlijk al door in vraag 3 te vragen naar afspraken met leden van de familie, die zoals gezegd nu al niet onder de ministeriële verantwoordelijkheid vallen.

5. Bent u het met mij eens dat een louter ceremonieel koningschap welbeschouwd een betere oplossing is omdat het staatshoofd dan op eigen gezag zijn of haar toespraken kan vormgeven zonder dat uw ministeriële verantwoordelijkheden direct geactiveerd zullen worden?

De minister-president heeft nog even de tijd om zich te beraden op een passend antwoord. © GPD

Koningin 'ontbloot' door uitspraken van Oosterhuis

Koningin Beatrix is in verlegenheid gebracht door 'huisvriend' theoloog Huub Oosterhuis. Die vertelde op televisie in een eerder opgenomen vraaggesprek dat de koninklijke kersttoespraak 'gecensureerd' was, mede om problemen met de PVV te voorkomen. Vorig jaar klapte ook informateur en vertrouweling Ruud Lubbers uit de school toen hij tekst en uitleg gaf bij de overwegingen die de koningen zou hebben gehad bij stappen in de kabinetsformatie.

• Over hetzelfde onderwerp: Koningin en premier zijn het altijd eens
• En een column hierover: Nieuwe Liefde
• De verklaring (achteraf) van Oosterhuis: censuur is mijn visie

Oosterhuis en Lubbers zetten met hun uitspraken, los van het waarheidsgehalte, het staatshoofd volop in de wind. Of zoals het in België zo mooi heet: ze ontbloten de Kroon. De koningin mag binnenskamers van alles vinden en overal een uitgesproken mening over hebben, zodra ze in het openbaar haar mond open doet, geldt de ministeriële verantwoordelijkheid.

Beatrix mag met ministers en premier van mening verschillen en stevige discussies voeren, uiteindelijk spreekt de regering - waarvan de koningin deel uitmaakt - met één mond.

Het succesvol uitoefenen van zelfcensuur en het beteugelen van de eigen tong behoren dan ook tot de basisvoorwaarden voor een geslaagd koningschap.

Koningin Beatrix weet dat als geen ander en heeft de afgelopen 32 jaar een vrijwel foutloos parcours gelopen. Voor haar openbare uitspraken is de minister-president uiteindelijk verantwoordelijk, dus kan ze niks zeggen dat hij niet voor zijn rekening kan nemen. De zelf geschreven kersttoespraak vormt daar geen uitzondering op.

De opmerking van Huub Oosterhuis (zijn interpretatie overigens, zoals hij achteraf snel stelde) dat Beatrix in haar laatste rede niet die dingen heeft kunnen zeggen die ze had willen zeggen, is daarom niet relevant. De koningin kan in het Nederlandse bestel nooit zeggen wat ze wil, ze mag alleen zeggen wat door de regering wordt gedekt. Daarom gaat een concepttekst ook langs het Torentje, of komt ter sprake bij het wekelijkse overleg tussen premier en staatshoofd.

Rutte, en anderen voor hem, geven dan aan hoever de koningin kan gaan. Beatrix accepteert dat. Het laatste wat zij wil is politiek rumoer en commotie over haar woorden, al is dat met een Geert Wilders op oorlogspad haast niet te voorkomen. Oosterhuis noemt het 'censuur'. Aan het Binnenhof heet het minder beladen 'brainstormen'. Of gewoon: overleg.

Vreemd dat SP, PvdA en GroenLinks daar nu vragen over stellen aan Rutte. De staatsrechtelijke spelregels zijn immers tot op de letter gevolgd en het antwoord weten ze ook al: voor het overleg tussen premier en staatshoofd geldt dat daarover nooit iets wordt verteld. Dat beschermt de koningin; jammer dat haar 'vrienden' dat niet beseffen. © GPD; Foto: GPD © AP

Margarita heeft straks geen pottenkijkers meer

Prinses Margarita hoeft niet langer bang te zijn voor inkijk in haar nieuwe woning op het koninklijk landgoed De Horsten in Wassenaar. De gemeentelijke welstandscommissie vindt het goed dat er enkele nieuwe wandelpaden worden aangelegd. Daardoor blijft het natuurgebied toegankelijk voor wandelaars en hebben Margarita en haar gezin diezelfde wandelaars niet op de stoep of voor het keukenraam.

 
Margarita en haar echtgenoot Tjalling ten Cate hadden de gemeente gevraagd of het mogelijk was een pad aan te leggen waardoor hun huis, een voormalige rentmeesterwoning op het uitgestrekte landgoed, niet langer langs de wandelroute zou liggen. De welstandscommissie moest beslissen of het toevoegen van een extra pad met behoud van 'alle natuurwaarden' mogelijk was.

Vanwege de belangstelling van de media werd een kijkje ter plekke onaangekondigd uitgevoerd, waarna positief is gereageerd op het verzoek van de prinses. ,,Het historische padenplan van het gebied zal gewoon blijven bestaan", aldus een woordvoerder van de gemeente. ,,Maar om de privacy van de nieuwe bewoners te waarborgen zullen enkele nieuwe paden worden toegevoegd. Dit overigens in samenspraak met de landelijke Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de gemeente."

Wassenaar heeft een eerdere aanvraag voor een sloopvergunningen voor twee oude boerderijen op het landgoed nog in behandeling. Er is onenigheid over de vraag of de naoorlogse gebouwen moeten worden aangemerkt als monument. De Oranjes willen slopen om nieuwbouw - niet door hen zelf uit voeren overigens - mogelijk te maken.

Op De Horsten, eigendom van koningin Beatrix, woont ook prins Willem-Alexander met zijn gezin. Prins Floris bezit er een vervallen boerderij waarvoor bij de gemeente Voorschoten inmiddels bouwplannen zijn ingediend die rekening houden met de monumentale status van een deel van de gebouwen. Prins Pieter-Christiaan heeft ook plannen om op de Horsten te gaan wonen, waardoor het landgoed binnenkort als 'Oranjedorp' kan worden aangemerkt. Overdag is het gebied tussen Wassenaar en Voorschoten vrij toegankelijk voor het publiek. © GPD