Achtergronden ROYALBLOG.NL

Willem-Alexander vervangt koningin bij herdenking

Prins Willem-Alexander woonde maandag in de Kloosterkerk in Den Haag de zeventigste herdenking bij van de slag in de Javazee. Hij verving zijn moeder die na een weekeinde thuis weer is teruggekeerd naar Lech, om dicht bij de in Innsbruck in het ziekenhuis liggende prins Friso te kunnen zijn.Het was het eerste publieke optreden van een lid van het Koninklijk Huis sinds het tragische ongeval van Friso en de mededeling over diens gezondheidstoestand. De koningin heeft voor de rest van de week haar afspraken afgezegd.

Met de slag in de Javazee probeerde op 27 en 28 februari 1942 het Nederlands eskader onder commando van schout-bij-nacht Karel Doorman, samen met Australische, Engelse en Amerikaanse schepen een Japanse invasie op Java tegen te houden.

Het was de laatste slag in de strijd ter zee die van december tot maart werd gevoerd ter verdediging tegen de Japanse aanval op Nederlands-Indië. Bij deze strijd verloren ruim 1600 Nederlandse marinemensen het leven. Er werden bijna 4000 krijgsgevangen gemaakt en tijdens en vlak na de slag sneuvelden bijna 1200 geallieerden uit Australië, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten.

De bijeenkomst werd georganiseerd door de Koninklijke Marine en de Stichting Karel Doorman Fonds. Het fonds werd in 1944 opgericht om financiële steun te bieden aan (oud-) militairen van de Koninklijke Marine en hun nabestaanden, die door oorlogs- of dienstomstandigheden financieel afhankelijk zijn geworden. De koningin is beschermvrouw van het fonds. © GPD; Bron: RVD; Foto's: © RPE Albert Nieboer

Lech staat achter de koninklijke familie

Ze komen in alle stilte binnen en ze gaan stil weer weg. De inwoners van Lech tonen zich solidair met de koninklijke familie. Daar is geen uiterlijk vertoon voor nodig. De massale aanwezigheid bij de zaterdagmis, die in het teken staat van prins Friso, is voldoende. In een halve cirkel zitten de dorpsbewoners achter prinses Mabel, prins Willem-Alexander en prinses Máxima. Die komen nu eens niet, zoals dat bij officiële gelegenheden hoort, als laatsten binnen, maar als een van de eersten. Om in alle rust de eigen gedachten te ordenen en om te kunnen bidden.

De komst van de nog in Lech gebleven koninklijke vakantiegangers en de familie van Mabel - moeder en zus - naar de katholieke kerk is niet vantevoren aangekondigd. Ze zijn er als gelovigen, als gewone kerkgangers, een met de bevolking van het Oostenrijkse skidorp waar de Oranjes zich al een halve eeuw bijzonder thuisvoelt. Deze mis laat zien waarom. De warmte en het medeleven, het delen in het verdriet om de hier door een lawine getroffen Friso is bijna tastbaar. Een hele gemeenschap staat achter de familie, in stilte - zoals ze ook altijd zwijgen wanneer buitenstaanders naar het welbevinden van de Oranjes vraagt. En het medeleven geldt ook Florian Moosbrugger, die met zijn gezin en familie direct achter de koninklijke familie, zit. Ook hij wordt omamd en getroost. Moosbrugger was samen met Friso aan het skiën toen het noodlot toesloeg. Hij bleef ongedeerd, Friso komt mogelijk nooit meer tot bewustzijn.

Dorpspriester Jodok Müller betrekt zijn Nederlandse kerkgangers nadrukkelijk bij de mis. Hij heeft zelfs geoefend op een paar Nederlandse woorden: ons medeleven gaat uit naar de familie van prins Friso, zijn vrouw en kinderen, zijn moeder en broers. Müller heeft vooraf gevraagd niet te fotograferen of filmen. ,,Excuus daarvoor, maar in plaats van ons bij het gebed te filmen, kunt u beter zelf bidden", zegt hij tot de aanwezige media. En steeds weer wordt de nog steeds in het ziekenhuis in Innsbruck verblijvende Friso in de gebeden betrokken.

Het Bijbelverhaal (Markus 1:12-15) over de veertig dagen die Christus in de woestijn doorbrengt vormt de rode draad in de preek en bij de verdere troostende en bemoedigende woorden van de 'pfarrer', die de sfeer en stemming goed aanvoelt. Iedereen komt in zijn leven wel eens in een woestijn terecht, is op zichzelf teruggeworpen en staat voor een grote leegte. ,,De familie van Friso maakt nu zo'n moment door. De kinderen vragen zich af 'Wo ist der Pappa'. Maar het eindigt een keer, en ook als het misschien in de ogen van de wereld niet goed eindigt, is het in de ogen van God anders," aldus Müller.

 

In het dorp is het zaterdag een komen en gaan van vakantiegangers. Tijdens de mis zitten buiten de terrassen vol met skiërs die van een drankje genieten. Maar op en rond de pistes en in de winkels en hotels is Friso het gesprek van de dag. ,,Zo treurig", meent de dame van de VVV. In de bus naar Lech legt een Brits echtpaar aan zijn jonge kinderen uit war er is gebeurd met 'de prins uit Nederland' terwijl in de Oostenrijkse en Duitse kranten op hun voorpagina's het slechte nieuws over de prins prominent brengen. ,,Maar goed dat de koningin nu niet hier is, dan hoeft ze dat niet te zien"' zegt een winkelhoudster. In Nederland echter, waar de koningin het weekeinde doorbrengt, is de aandacht zo mogelijk nog groter.

Beatrix wordt maandag weer in Lech verwacht, waar ook prinses Mabel met haar kinderen nog verblijft. Het ziekenhuisbezoek gebeurt sinds zaterdag op speciaal verzoek buiten het zicht van de camera's. Prins WillemeAlexander vervangt zijn moeder in de Kloosterkerk bij de zeventigste herdenking van de Slag in de Javazee, daarna keert ook hij weer terug naar Oostenrijk. © GPD

Nederland lag Friso altijd na aan het hart

Blijdschap en verrassing vorig jaar bij de fotografen toen prins Friso en prinses Mabel met hun dochtertjes Luana en Zaria plotseling ook aanwezig waren bij de inmiddels weer traditionele fotosessie in Lech. Dat leverde toen een unieke mogelijkheid op: voor het eerst kon een foto worden gemaakt van koningin Beatrix met haar drie zoons, schoondochters en acht kleinkinderen.

‘Oma’ poseerde ook apart met de meisjes en de ene jongen, alleen liep er een meneer achter haar hinderlijk in beeld. Of hij niet weg kon, vroeg een fotograaf. ,,Maar dat is mijn zoon”, antwoordde Beatrix verontwaardigd. Friso maakte namelijk van de gelegenheid gebruik om voor het familiealbum ook foto’s te maken, maar dan vanuit een heel andere hoek.

De foto’s uit Lech zijn de afgelopen dagen vaak opgedoken. Sinds vrijdag weten we zeker dat ze op tragische wijze ook historisch zijn geworden. Friso zal daar niet meer kunnen staan. Ook de afspraak die we voor dit voorjaar hadden gemaakt zal niet doorgaan. De behandelende artsen hebben immers laten weten dat het nog maar de vraag is of de vorige week vrijdag (17-02) door een lawine bedolven prins ooit het bewustzijn zal herwinnen. Een eventuele revalidatie kan maanden, zo niet jaren gaan duren.

De afspraak met Friso gold een interview over nut en noodzaak van de ruimtevaart voor Nederland. Hij stemde meteen in met het verzoek. Het werd tijd dat bij de voordelen van de ruimtevaart niet alleen aan teflonpannen wordt gedacht. ,,Er is zoveel meer.” En dat wilde hij graag eens uit de doeken doen en de ruimtereis van André Kuipers vormde een goede aanleiding. De bescheiden en versnipperde bijdrage die Nederland aan het ruimtevaartprogramma levert, eveneens. Hij had daar ook een uitgesproken mening over. ,,Maar schrijf dat maar niet op”, voegde hij eraan toe. Het was een zin die hij vaak gebruikte in gesprekken.

Of het nu was in de marge van het jaarlijkse Amsterdam Diner of bij een symposium in een uithoek van Flevoland, hij hield altijd een slag om de arm, zich er altijd van bewust dat zijn uitspraken hun weerslag konden hebben op zijn moeder, koningin Beatrix. Ook al was hij geen lid meer van het Koninklijk Huis en genoot hij daardoor eigenlijk alle recht van vrij spreken, hij bleef er rekening mee houden.

Dat maakte een eerder interview ook tot een moeizame exercitie. De leuke en pittige uitspraken werden meteen weer ingetrokken, koorddansend tussen zijn opvattingen en hetgeen politiek correct was. Hij besefte misschien beter dan wie dan ook dat het onderscheid tussen een lid van het Koninklijk Huis en de koninklijke familie en dus het verschil tussen wel of geen ministeriële verantwoordelijkheid voor je uitlatingen, slechts op papier bestaat. Zodra er iets gebeurt – een opmerking, een ongeluk – is heel het land in rep en roer en is er geen verschil, zoals de enorme belangstelling voor Friso’s ski-ongeluk weer heeft laten zien.  

Friso’s betrokkenheid bij wat er in Nederland gebeurde was onverminderd groot, ook al woonde hij de afgelopen jaren in Londen en had hij door zijn huwelijk in 2004 met Mabel Wisse Smit zijn recht op troonopvolging verspeeld. Op zijn interesse- en aandachtsgebieden, zoals kernenergie, het profijt dat de samenleving kan hebben van vergaande toepassingen van satellieten of bètaopleidingen, wist hij precies wat er speelde en welke bewindsman wat had gezegd en waarom. Nederland liet kansen liggen en dat stoorde hem.

Voor het fileprobleem had hij een oplossing paraat, hoe het bedrijfsleven beter kon profiteren van de ruimtevaart wist hij precies – en zou hij in het gesprek gaan uitleggen – maar ook de kansarmen in de wereld werden niet vergeten. Die blik op de wereld deelde hij met Mabel en met zijn ouders, maar hoewel hij het zelf waarschijnlijk niet zo zou hebben geformuleerd, klopte zijn hart tegelijkertijd nog steeds voor Nederland. Datzelfde Nederland dat hem in 2003 had uitgekotst en beschimpt en dat de afgelopen dagen een ontroerende bezorgheid met zijn lot en dat van Mabel aan de dag legde.

Mabel die samen met Friso zo hard heeft moeten knokken om samen een eigen leven op te bouwen – ver van de na ‘Mabelgate’ in meerderheid vijandige of cynische Nederlandse media – moet nu een nieuw en vele keren zwaarder gevecht aangaan. Hoe verder te gaan zonder haar briljante, geestige maatje, die er nog wel is, maar ook weer niet. De komende tijd zal ze veel keuzes moeten maken, ook over het eigen werk, de woonplaats en de verzorging van Friso en de opvoeding van Luana en Zaria. Mabel heeft in het verleden getoond erg sterk te zijn, en koningin Beatrix, die misschien ook haar eigen tijdplan voor de resterende tijd van haar regeerperiode zal willen aanpassen, zal haar steunen. Maar het zal beide vrouwen zwaar vallen hun eigen steun en toeverlaat te moeten missen.

© GPD Hans Jacobs; Foto's: © GPD AP

Friso, bekend als de 'briljante prins'

Als reservetroonopvolger heeft prins Friso (43) jarenlang zijn best gedaan de schijnwerpers zo veel mogelijk te vermijden. De tweede zoon van koningin Beatrix en prins Claus is wars van folkloristisch, koninklijk vertoon. Hij beperkt zijn publieke rol in het 'Oranje-bedrijf' tot éénmaal per jaar, op Koninginnedag. Als jongetje zei Friso ooit gekscherend in een tv-documentaire: ,,Je mag Alexander wel in elkaar slaan, maar zorg dat hij niet doodgaat, want dan moet ik koning worden.'' Nog altijd is dit de meest aangehaalde uitspraak van Friso, die eind jaren negentig 'vluchtte' hij naar Londen om in de luwte aan de slag te gaan bij zakenbank Goldman Sachs.

Door Berrit de Lange (GPD)

'De briljante prins', zoals de middelste broer van Willem-Alexander sinds zijn studietijd wordt aangeduid, kwam een paar jaar later ongewild toch volop in de publiciteit door zijn relatie met Mabel Wisse Smit. Aanvankelijk leek er geen vuiltje aan de lucht, maar na speculaties over Mabels vermeende liefdesaffaire met topcrimineel Klaas Bruinsma, die zij zelf overigens zelf ontkende, werd besloten geen parlementaire toestemming te vragen voor het huwelijk.

De officiële verbintenis met Mabel, op 24 april 2004 in Delft, kostte Friso zijn lidmaatschap van het Koninklijk Huis, zijn titel prins der Nederlanden en daarmee zijn positie in de lijn van troonopvolging. Mabel en Friso hebben twee dochters, Luana (6) en Zaria (5). Het gezin woont in Londen. Friso werkt sinds vorig jaar april in de Britse hoofdstad als financieel directeur van de onafhankelijke internationale energie- en technologiegroep Urenco. Daarvoor werkte hij bij Wolfensohn, een investeringsfonds in schone energie en financiële diensten in opkomende economieën als India en Brazilië.

De middelste zoon van koningin Beatrix werd geboren op 25 september 1968 in Utrecht als Johan Friso Bernhard Christiaan David van Oranje-Nassau van Amberg.  Hij bracht een deel van zijn jeugd door met zijn ouders en broers Willem-Alexander en Constantijn op kasteel Drakensteyn in Lage Vuursche. Toen Beatrix koningin werd verhuisde het gezin naar Den Haag, waar Friso zijn vwo-diploma haalde. Hij vertrok daarna naar Amerika, waar hij aan het College of Engineering in het Californische Berkeley een technische opleiding volgde.

Terug in Nederland deed hij gelijktijdig twee studies: lucht- en ruimtevaarttechniek aan de TU Delft en bedrijfseconomie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Tussen de bedrijven door volgde hij privélessen Nederlands recht en parlementaire geschiedenis voor het geval hij onverhoopt toch zijn moeder toch zou moeten opvolgen. Friso begon zijn carrière in 1995 bij McKinsey & Company in Amsterdam, een jaar later gaf hij deze baan op om aan het prestigieuze instituut INSEAD in Frankrijk een postdoctorale opleiding tot Master of Business Administration (MBA) te kunnen volgen.

Begin deze eeuw doken vooral de roddelbladen vol op het gerucht dat Friso, die nooit werd gesignaleerd in vrouwelijk gezelschap, homoseksueel zou zijn. Om de insinuaties de kop in te drukken, kwam de Rijksvoorlichtingsdienst in februari 2001 met opmerkelijke verklaring. De dienst, die normaal gesproken nooit mededelingen doet over het privéleven van leden van het Koninklijk Huis, bracht het bericht naar buiten dat 'de prins niet homo- maar heteroseksueel is'.

Ondanks zijn van kindsaf aan geringe enthousiasme voor koninklijke verplichtingen, is Friso vol lof over zijn ouders en blij dat ze hem naar een normale school hebben gestuurd, vertelde hij in augustus vorig jaar in een interview dat hij samen met Mabel gaf aan het blad Libelle. ,,Daardoor ben ik in staat geweest in Delft te studeren, mijn opleidingen te doen, normaal werk te krijgen'', aldus Friso. ,,Je ziet nu dat dertig jaar later de mensen dat ook van ons verwachten. Het is niet alleen maar het ceremoniële van lintjes doorknippen en dat soort werk, nee, het is gewoon werken. Ik ben daar heel gelukkig mee.'' © GPD; Foto's: © DPP Patrick van Katwijk

Lech loopt uit voor Mis voor prins Friso

In de kerk van Lech (op de foto, het nieuwe gebouw naast 'de oude kerk') is zaterdagmiddag tijdens de zaterdagmis speciaal gebeden voor prins Friso. Prinses Mabel was met haar moeder en haar zus aanwezig, evenals prins Willem-Alexander en prinses Máxima en de familie Moosbrugger.

Het werd een heel intieme en bewogen mis, waarin op verschillende manieren werd stilgestaan bij het drama dat Mabel, haar kinderen en de rest van de koninklijke familie heeft getroffen. Lech was ook uitgelopen voor de dienst - de kerk was vol, en de meeste 'einheimischen' waren aanwezig, uit medeleven en solidariteit met de bijzondere gasten die al een halve eeuw in het dorp - een hechte gemeenschap - komen.Toeristen waren er niet, die zaten even verderop aan de bars, maar dat maakte het samenzijn ook zo intiem en warm. © HJ; Foto: © RB Marius Cirtiu

Aan het woord in Salzburger Nachrichten:

Standplaats Innsbruck: wachten

Kom je daar aanrijden in een rolstoel, het in gips gegoten linkerbeen stram vooruit, en kun je er niet door. Voor de hoofdingang van de afdeling chirurgie van de universiteitsklinieken van het Innsbrucks ziekenhuis is een rood-wit lint gespannen. Dat om de fotografen en cameraploegen op afstand te houden bij de dagelijkse bezoeken van de Nederlandse koninklijke familie aan prins Friso. De toch al lastige gang naar het hospitaal is daarmee een soort hinderniskoers geworden voor de gewone patiënten en bezoekers.

Mensen aarzelen voor het lint: moeten ze omlopen, is het een afzetting, of kunnen ze er gewoon onderdoor piepen? Het valt niet altijd mee om dat te doen. Het ziekenhuispersoneel weet het inmiddels wel. Elke dag deze week rond twaalf uur wordt het lint uitgerold. De ziekenhuisbewakers vegen de hal schoon – de pers wordt vriendelijk doch beslist gevraagd om zich buiten op te stellen. Maar tussendoor maar binnen koffie worden gehaald en kunnen de telefoons worden opgeladen. 

Wanneer ook de Nederlandse beveiligers in beeld komen – er zijn er drie permanent gestationeerd in het ziekenhuis, de ploeg werd halverwege de week afgelost – weet iedereen dat de koningin Beatrix en prinses Mabel elk moment kunnen arriveren. De twee verdwijnen vervolgens zonder op of om te kijken binnen twintig seconden in het ziekenhuis.

Voor het uitstappen gaan de gezichten in de plooi en hetzelfde gebeurt bij vertrek. Halverwege de gang die in ‘Haus 8’ naar de liften voert, worden de ruggen gerecht en gaan de handen in elkaar, of gaat de hand om de schouder. Steun zoeken bij elkaar voor het korte moment in de schijnwerpers – ’s avonds ook letterlijk, met de lampen van de televisie en het geflits van de camera’s.

Het heeft iets onwerkelijks. Het enige geluid is het geklik van de fototoestellen. Niemand zegt of vraagt wat. Voor het dagelijks wachten voor de poort bestaat verder weinig belangstelling. Patiënten manoevreren ook rustig tussen de auto van de koningin en de beveiligers door als dat de kortste weg is om binnen te komen. Een enkeling wil weten wat er aan de hand is. ,,Wat doen jullie hier?” vragen twee opgeschoten Turkse Oostenrijkers wanneer een televisieploeg de spullen aan het inpakken is en Máxima, Mabel en Willem-Alexander net zijn vertrokken. De cameraman geeft in zijn beste school-Duits antwoord. ,,Onze Prinz ist im Krankenhuis.” Prinz? Dat zegt ze niets, maar voor de camera willen ze nog wel even hun vingers opsteken.

Avondtoeristen zijn er ook. Een groepje vakantiegangers uit Brabant gaat na het eten even een blokje om en heeft het ziekenhuis in de looproute opgenomen. Een  zoontje ligt met longontsteking in het zelfde ‘ziekenhuis als prins Friso’. Dat maakte zijn lot meteen een stuk draaglijker. Het wordt door het gekeuvel bijna nog gezellig voor de schuifdeuren.

In de stad, die ik eigenlijk alleen kende als overstapplaats voor reizen van en naar Lech, twee uur treinen verderop, wordt meegeleefd. Oostenrijkers die horen waarom je hier bent, beginnen meteen over Friso en zijn kansen. De kranten doen elke dag trouw verslag van elke ontwikkeling, ook als die er niet zijn. ,,Er zijn dit jaar heel veel lawines”, vertelt de hotelmanager. Friso is niet het enige slachtoffer, wil ze maar zeggen. © GPD

Elke zin komt aan als een mokerslag

De spanning is om te snijden in de provisorische persruimte van het Landeskrankenhuis in Innsbruck vrijdagmiddag. Een week eerder is prins Friso hier naar toe gevlogen na een ernstig ski-ongeval. Dagen achtereen zijn er karige bulletins verstrekt. Zijn toestand is stabiel, maar de prins is niet buiten levensgevaar, heet het telkens weer. Maar aan het einde van de week zou er mogelijk meer bekend worden en nu is het zover.

Er staan wel twintig microfoons opgesteld op de tafel waarachter Wolfgang Koller, het hoofd van het traumateam van de universiteitskliniek, een toelichting zal geven. De dokter is kort van stof. Elke zin is als een mokerslag. ‘Hartstilstand van 50 minuten’ – ‘Een reanimatietijd van 50 minuten is erg lang. Wellicht zelfs te lang.’ -  ‘Het was onze hoop dat de lichte onderkoeling van de patiënt de hersenen tegen al te grote schade zou beschermen - Helaas werd deze hoop niet bewaarheid.’

De tekst wordt door de al 35 jaar in Oostenrijk wonende en bij het ziekenhuis werkende Joannes Castelein vertaald. Dat geeft tijd om de woorden te laten bezinken. Het is duidelijk dat het zuurstoftekort grote schade veroorzaakt heeft in de hersenen van de patiënt. Het is niet zeker of hij ooit weer bij bewustzijn zal komen’, zegt dokter Koller. De boodschap is even helder als verpletterend.

De verklaring, die in Nederland rechtstreeks is uitgezonden, vraagt om uitleg, maar die is niet meteen voorhanden want de arts wil geen vragen beantwoorden. Voor het ziekenhuis stellen ondertussen de fotografen en cameraploegen zich opnieuw op want koningin Beatrix is onderweg vanuit Lech, samen met haar zoons prins Willem-Alexander en prins Constantijn en natuurlijk prinses Mabel. Even later voegt ook prinses Margriet zich bij haar familie. Het is tevens ook de laatste keer dat ze zo publiekelijke naar het ziekenhuis komen, zo laat de RVD weten. De media wordt gevraagd om ze na vertrek met rust te laten.

De hele week hebben bij de hoofdingang van het ziekenhuis verslaggevers en fotografen ‘s middags en ‘s avonds geprobeerd om uit de gezichtsuitdrukkingen van de koninklijke bezoekers iets op te maken over de gezondheidstoestand van Friso. De smartelijke blikken van Beatrix, de stevige tred van de opvallend sterke Mabel, net als de koningin immer in een zwarte jas, het zichtbare verdriet van Willem-Alexander. Nu valt er niks meer te gissen.

De Oostenrijkse media zijn verbaasd over de schrik bij de Nederlandse collega’s. ‘Jullie hebben altijd hoop gehouden, maar wij dachten niet dat het nog goed kon komen’, zegt een televisieverslaggeefster. Oostenrijkers hebben anders dan Nederlanders ervaring met lawine-ongelukken, de kranten schrijven er deze maanden dagelijks over.

Friso is gewoon veel te lang zonder zuurstof geweest, al werd hij in recordtijd gevonden en uit de sneeuw gehaald. Zijn we dan naïef geweest, is de vraag aan Joannes Castelein. ,,Nee, er was gewoon te weinig informatie. Anders had iedereen wel eerder beseft dat het zo ernstig was.”

Castelein, die zich ook bezighoudt met reddingen in de bergen, hoopt dat het familiedrama toch een klein positief bij-effect heeft. ,,Dat ook Nederlanders beseffen wat de gevaren zijn en dat ze zich goed voorbereiden op het skiën buiten de piste.” Het is een thema dat ook de Oostenrijkers zelf hebben opgepakt naar aanleiding van het tragische ongeval van prins Friso. © GPD

'Hij kon geestig uit de hoek komen'

Met de zeer ernstige medische diagnose van prins Friso dringt zich een nieuwe realiteit op. De Friso, zoals Nederland hem een beetje kende, keert niet meer terug. Dat is voor het eerst merkbaar op Koninginnedag, vooropgesteld dat de festiviteiten in Rhenen en Veenendaal op 30 april door gaan. Friso, hoewel sinds zijn huwelijk met Mabel Wisse Smit in 2004 geen lid meer van het Koninklijk Huis, liet uit solidariteit met de familie nooit verstek gaan.

Hij hoefde dit niet meer, niets verplichtte hem ertoe, toch kwam hij met Mabel. Weliswaar oogde hij wat minder enthousiast dan zijn vrouw, maar toch. Beiden waren er ook in Apeldoorn in 2009, toen er een aanslag werd gepleegd op de bus met daarin de koninklijke familie.

Friso koesterde de anonimiteit, die hij in zijn woonplaats Londen ook had. Niemand die hem daar (her)kende als zoon van de Nederlandse koningin. Openbare optredens waren er ook niet veel. Wel was hij steevast aanwezig bij de uitreiking van de Prins Claus Prijs, waarbij denkers, kunstenaars en culturele organisaties in Afrika, Azië, Latijns-Amerika en de Cariben worden onderscheiden.

Na het overlijden van zijn vader in 2002 werd Friso samen met zijn broer Constantijn erevoorzitter van het fonds. ,,Mijn broer en ik doen dit ter nagedachtenis van onze vader'', zei hij destijds. ,,Wij willen zijn werk voortzetten en dat doen we graag.'' De broers reikten om beurten de prijs uit en hielden een toespraak. Friso was dit jaar weer aan de beurt. Met de ernstige hersenbeschadiging die de MRI-scan heeft laten zien, zal hij niet meer op het toneel kunnen verschijnen. Het Prins Claus Fonds, dat meeleeft met de koninklijke familie, wil hier verder niet op reageren.

Friso erfde van zijn vader in 2005 ook het beschermheerschap van de vereniging de Hollandsche Molen. Hij liet zich met zijn dochters en vrouw jaarlijks rond een oer-Hollandse molen op de foto zetten. ,,Hij komt misschien een beetje over als een gesloten man, maar kon zeer geestig uit de hoek komen'', zegt Leo Endedijk, directeur van de vereniging. ,,Zo kwam hij eens in het gemeenlandshuis in Kinderdijk om een molen te openen, en daar stond een monumentaal glaswerk, ooit geschonken door zijn overgrootmoeder Wilhelmina. Het was daarna eigenlijk traditie dat iedereen van het koningshuis die daar op bezoek kwam, een glas meenam. Friso toverde toen een heel klein borrelglaasje uit zijn zak en zei: ,,Dit is voorlopig mijn bescheiden bijdrage, want ik begin net.''

Tijdens zijn jaarlijkse optreden voor de vereniging is Friso altijd erg geïnteresseerd geweest in de techniek van de molens, herinnert Endedijk. Techniek in het algemeen en het streven naar een duurzame wereld hadden altijd al Friso's interesse. Hij studeerde luchtvaart- en ruimtevaarttechniek aan de TU Delft. En als hij in Nederland naar buiten trad, was dat vaak om schone energie en betà-opleidingen te promoten. Ondermeer als lid van het College van Advies van de Stichting Christiaan Huygensprijs, een prijs waarmee jaarlijks een bèta-wetenschapper wordt beloond die vernieuwende bijdrage aan de wetenschap heeft geleverd.

De prins was een tijdlang mede-directeur bij TNO Space in Delft en gaf lezingen op de wetenschap en techniek-top in Amsterdam. Maar zijn oud-werkgever wil hierover geen toelichting geven. ,,TNO wil op gepaste afstand blijven van de persoon en de familie. We hebben geen behoefte om mee te werken aan halve necrologieën'', aldus een woordvoerder.

Friso was sinds april 2011 Chief Financial Officer (CFO) van het Britse nucleaire energiebedrijf Urenco. Het bedrijf zegt 'geschrokken en diep bedroefd' te zijn over de gezondheidstoestand van de prins. Het Belgische Telenet heeft geschokt gereageerd op het nieuws. © GPD

Journalistiek een bizarre en dramatische week

Leeg. Moe. Bedroefd. In trance. Zo maar wat woorden om de gemoedstoestand en de gevoelens deze late vrijdagavond aan het einde van een journalistiek gezien bizarre en dramatische week te beschrijven. Het zal nog wel even duren voor de emoties en spanning zijn weggeëbd, ook al zijn die niets in vergelijking met hetgeen de koninklijke familie – Mabel en de koningin voorop – sinds het ongeval van Friso heeft beleefd.

Het begon eigenlijk al meteen vorige week vrijdag, de dag dat Friso werd getroffen door de lawine. Op weg naar de voor maandag geplande fotosessie in Lech waren we in Innsbruck beland; daar waren nog betaalbare hotelkamers, in het chique Lech had eigenlijk alleen Gasthof Post een kamer vrij. Niet echt de plek waar een journalist en fotograaf willen gaan zitten, op schoot bij de koningin. Er zijn grenzen. De kosten van een overnachting in de ‘jagdzimmer’ laten we daarbij maar even buiten beschouwing.

Innsbruck dus. In voorgaande jaren eigenlijk alleen overstapplaats op weg van en naar Lech, op twee uren treinen afstand richting Bregenz en Zürich. Die bewuste vrijdag waren we er al vroeg, te vroeg om in te checken in het hotel. Eerst dus maar een royale stadswandeling gemaakt, en pas laat het hotel opgezocht. Vandaar ook dat we op de kamer waren toen ergens na 15 uur opeens een stroom sms’jes op gang kwam en de telefoon elke paar minuten over ging.

Lid van de koninklijke familie heeft ongeluk gehad in Lech. Het is Friso. Hij wordt naar het ziekenhuis gebracht. In Innsbruck. Het universiteitsziekenhuis. Op dat moment stonden we al buiten. Het ziekenhuis ligt op zo’n anderhalve kilometer afstand, vanaf het hotel gezien aan de overkant van de rivier de Inn. ’s Avonds zijn de lichten op ‘Haus 8’ te zien. Bij de tocht naar het ziekenhuis rinkelde de telefoon onophoudelijk. GPD en ANP wilden van alles en nog wat. Nú.

Met enig geluk belandden we meteen bij het gebouw van chirurgie en spoedopnames, het gebouw met het helikopterdek, en meteen ook bij de hoofdingang. Daar was er koud en stil. Binnen informeren dan maar, terwijl de fotograaf buiten opnamen maakt om zo snel mogelijk naar Nederland te sturen: kijk, dít is het ziekenhuis. Het beeld komt die avond verschillende keren langs op televisie. De ziekenhuisbeveiliger komt de onbekende meteen tegemoet, maar is vriendelijk en spraakzaam. Ja, de prins ligt hier, ja er is extra bewaking. De eerste telefoontjes naar Nederland kunnen worden gepleegd en met de iPad worden ook de eerste alternatieve foto’s verstuurd.

Bij een wandeling rond het gebouw – verder naar binnen kan niet, dus dan maar verder kijken – tref ik Oostenrijkse televisiecollega’s die een zendwagen gebruiksklaar maken, en zich opstellen voor een ‘live verslag’. Ik kan dan nog niet vermoeden dat ik die avond zelf langer en vaker voor de camera kom te staan dan de ÖRF verslaggever. De voorlichtster van het ziekenhuis is dan al langs gekomen met de zin die als een mantra de hele week wordt herhaald: de toestand is stabiel, maar hij is niet buiten levensgevaar. Meer kan  en wil ze niet zeggen. Of er familie bij de prins is, kan ze ‘bevestigen noch ontkennen’.

Verdere mededelingen komen niet uit Innsbruck of het ziekenhuis – een enkele loslippige arts daargelaten, maar dat weten we dan nog niet – maar via de RVD uit Nederland. Dat is ook de boodschap die ik de hele avond moet uitdragen voor radio en televisie want die weten me razend- en verrassend snel te vinden. Kan ik ‘live’ in de uitzending, wil ik in het Journaal? Voor de VRT? Bij Nieuwsuur? Voor SBS? En RTL? De EO? De ÖRF zelf? De Oostenrijkers helpen en zijn professioneel vriendelijk – de kijker moet het televisiedebuut zelf maar beoordelen.

Het is een enerverend begin van een bewogen weekeinde, met een tocht naar Lech om daar sfeer op te snuiven en mensen te spreken, en daarna begint eigenlijk de pas deze vrijdag afgesloten dagelijkse ‘routine’ van de gang naar het ziekenhuis. Voor mogelijke nieuwe ontwikkelingen, om uit het komen en gaan van de koninklijke bezoekers mogelijk iets te kunnen afleiden, en om heel vaak voor Oostenrijkse en ook Duitse media als ‘königshaus reporter’ door collega’s te worden ondervraagd. Hoe denkt men in Nederland over Friso? Wat zijn de verwachtingen? Weet je al wat meer? Als ik dan de volgende morgen voor het ANP een overzicht moet maken van wat de Oostenrijkse kranten schrijven, kom ik regelmatig mijn eigen naam tegen als bron. 

De dagen zijn lang – van acht uur ’s morgens, met het eerste overleg met beide redacties, tot zo ongeveer half twee ’s nachts, want meestal komt het er niet van om voor het avondbezoek te eten en gebeurt dat dus pas na half elf. En daarna moet de website nog worden bijgewerkt, filmpjes worden bekeken en op YouTube gezet, en nog zo het een en ander. Het weer in Innsbruck leidt af. Het is zonnig en warm, met stralend blauwe luchten – vakantieweer, maar het gevoel daarbij ontbreekt geheel. Carnaval staat helemaal haaks op de eigen stemming. Je hoopt op een goede afloop, de Oostenrijkers leven mee en elke dag zijn er meer (unieke) bezoekers en page views op Royalblog. De nieuwshonger is kennelijk groot.

En dan deze vrijdag (het is inmiddels zaterdagmorgen geworden, half een). De fotograaf staat met zijn spullen in de deur om naar Lech te gaan als het bericht binnenkomt dat er om twaalf uur een persbriefing is. We besluiten dat hij toch moet gaan, je weet maar nooit en daar is ook beeld te halen. Bij een briefing gaat het tenslotte om de tekst. Tijdens de inmiddels vertrouwde wandeling langs de Inn naar het ziekenhuis merk ik onderhuidse spanning. Een bang voorgevoel? Ik kan het niet benoemen maar stuur er een tweet over – ook op Twitter is het aantal volgers flink gestegen.

De briefing heeft een verpletterend effect. In een tweet spreek ik van een ‘doodse stilte’ in de zaal na de verklaring van de artsen. Misschien onder de omstandigheden geen gelukkige woordkeuze (ik merkte het pas toen volgers erop reageerden), maar wel een accurate beschrijving. Ik probeer het nieuws te laten inzinken, in het besef dat de koninklijke familie zich elk moment bij het ziekenhuis kan melden. Oostenrijkse televisieploegen dringen echter aan op een reactie – mijn steenkolen Duits is kennelijk nog net begrijpbaar voor de kijkers. Ondertussen wordt ook uit Lech gebeld. Er komt daar nog een persconferentie.

De aankomst en het vertrek van de Oranjes bij het ziekenhuis zijn smartelijk – en met terugwerkende kracht (‘met de kennis van nú’) zijn verschillende observaties van eerdere dagen beter te verklaren. De strakke blikken, de droefheid, de vaagheid over de gezondheidstoestand. Het verdriet. Als verslaggever kun je na dit weekeinde je spullen weer inpakken, en langzaam afstand nemen van de gebeurtenissen, die je tenslotte ook niet persoonlijk betreffen. Maar Mabel en de familie moeten er de rest van hun leven mee leven. Een sombere gedachte. © HJ

Er is een e-mail adres voor betuigen medeleven

Mensen die hun gevoelens van medeleven willen betuigen met prinses Mabel en haar kinderen Luana en Zaria, koningin Beatrix en andere leden van de koninklijke familie kunnen een e-mail sturen naar het adres: adhesie@dkh.nl

Gewone post kan naar het adres: Paleis Noordeinde, Postbus 30412, 2500 GK Den Haag

[Royalblog zal alle hier geplaatste reacties in een later stadium doorgeleiden naar de koninklijk familie]

Verpletterende mededeling over toestand Friso

Voor de laatste keer voor het oog van de camera's verlaat de koninklijke familie vrijdagmiddag de universiteitskliniek van het Landeskrankenhaus in Innsbruck. Prinses Margriet heeft zich kort daarvoor spontaan bij haar zus Beatrix, neven Willem-Alexander en Constantijn, en prinses Mabel gevoegd.

 

Samen hebben ze zich geschaard rond het ziekbed van prins Friso, die een week eerder in het ziekenhuis is opgenomen. Kort voor het middagbezoek maakte het hoofd van het behandelteam van Friso bekend dat 'niet met zekerheid kan worden gezegd of Friso ooit nog tot bewustzijn zal komen.'  Een verpletterende mededeling in de provisorische persruimte van het ziekenhuis. Friso heeft maar liefst 50 minuten een hartstilstand gehad. ,,Dat is zeer, zeer lang", aldus Dr. Wolfgang Koller, ,,Te lang", voegde hij eraan toe.

Er was nog lichte hoop dat de onderkoeling waaraan de prins onder de sneeuw van de lawine had blootgestaan de te verwachten hersenbeschadiging door het lange gebrek aan zuurstof zou hebben beperkt. ,,De hoop dat die onderkoeling nog iets had kunnen redden, werd niet vervuld", aldus Koller. Donderdag was er voor het eerst een MRI scan gedaan, die bevestigde waar de doktoren al bang voor waren: er is massieve schade aan de hersenen. Eventuele revalidatie is een kwestie van maanden, zo niet jaren. De koninklijke familie gaat nu op zoek naar een geschikt revalidatiecentrum.

Dat was meteen ook het einde van de ontnuchterende mededeling. De Rijksvoorlichtingsdienst verzocht na vertrek van de Oranjes bij het ziekenhuis om de familie en met name het gezin van prinses Mabel met rust te laten zodat deze enorme klap en omwenteling van hun leven kan worden verwerkt. © HJ; Foto: © GPD AP

Verklaring over gezondheidstoestand prins Friso

Op 17 februari werd Prins Friso iets voor 14:00 uur per traumahelikopter naar het academisch ziekenhuis in Innsbruck gebracht. De patiënt was kort daarvoor in Lech bedolven geraakt onder een lawine. De Prins heeft ongeveer 25 minuten onder de sneeuw gelegen. In het academisch ziekenhuis van Innsbruck is de patiënt na een eerste behandeling op de spoedeisende hulp meteen naar de trauma-afdeling van de intensive care gebracht. Deze afdeling is erin gespecialiseerd om ernstig gewonde lawinepatiënten met de grootst mogelijke medische en technische zorg te behandelen. Het hoofd van deze afdeling is dr. Wolfgang Koller.

,,Onze afdeling werd al voor aankomst van de patiënt op de hoogte gebracht. Hierdoor hebben we alle nodige voorbereidingen kunnen treffen. Prins Friso kwam in het ziekenhuis aan, terwijl hij gereanimeerd werd. Omdat hij gedurende langere tijd onder de sneeuw heeft gelegen, zijn hersenen onvoldoende voorzien van zuurstof. Met als gevolg een hartstilstand die ongeveer 50 minuten duurde. Gedurende deze hele periode moest de patiënt gereanimeerd worden. Een reanimatietijd van 50 minuten is erg lang. Wellicht zelfs te lang. Het was onze hoop dat de lichte onderkoeling van de patiënt de hersenen tegen al te grote schade zou beschermen. Helaas werd deze hoop niet bewaarheid.

Sinds afgelopen vrijdag heeft een team van specialisten gevochten voor het leven van Prins Friso. Gisteren was de eerste mogelijkheid een MRI-scan te maken, zonder de patiënt in gevaar te brengen. Sinds dit onderzoek en de laatste neurologische tests donderdagavond is het duidelijk dat het zuurstoftekort grote schade veroorzaakt heeft in de hersenen van de patiënt. Het is niet zeker of hij ooit weer bij bewustzijn zal komen. Een eventuele revalidatie zal in ieder geval maanden, zo niet jaren in beslag nemen. De familie van Prins Friso zal nu als eerst op zoek gaan naar een geschikte revalidatiefaciliteit. © RVD

Florian Moosbrugger een gevierd ondernemer

‘Twee moeders hebben angst om hun zoon’ heet het met veel gevoel voor tragiek in het Oostenrijkse boulevardblad ‘Österreich’. Niet alleen koningin Beatrix is bang, vanwege de voortdurende onzekerheid over de gezondheidstoestand van Friso, maar ook Kristl Moosbrugger maakt zich zorgen. Naar haar zoon Florian wordt door de politie onderzoek gedaan in verband met het mogelijke nalatigheid waardoor Friso zwaar lichamelijk letsel opliep. Eén van de zaken die de politie wil weten is wie van de twee mogelijk de lawine heeft veroorzaakt.

Florian Moosbrugger (42) kent Friso (43) al zijn hele leven. Vanaf zijn prilste jeugd komt Friso al in Lech, waar de familie Moosbrugger sinds 1937 Gasthof Post uitbaat. In die tijd waren het Erich en Irma, die eind jaren vijftig in contact kwamen met prins Bernhard en koningin Juliana. Vanaf dat moment werden Lech en Gasthof Post een vaste pleisterplaats van de Oranjes, in opeenvolgende generaties. Juliana en Bernhard vierden er zelfs hun veertig jarig huwelijksfeest en Beatrix en Claus ‘parkeerden’ er in 1970 hun drie zoons toen ze zelf op reis moesten naar Japan. De bezoeken blijven overigens niet beperkt tot de winter, ook in de zomer staat Lech regelmatig op het programma. 

De familie Moosbrugger is met de koninklijke gasten meegegroeid. Na Erich en Irma namen in 1964 Franz en Kristl de zaak over en sinds 1999 zwaaien Florian en zijn vrouw Sandra er de scepter. Twee weken geleden stonden ze voor de deur klaar om koningin Beatrix te verwelkomen voor haar 47ste vakantieverblijf, als kwartiermaakster voor de rest van de familie.

In al die jaren werd het hotel uitgebreid, kwamen er winkels, een zwembad, een restaurant en chalets in het dorp bij. Wat bleef was de intieme sfeer, en het vertrouwen van de Oranjes die ook door de overige inwoners van het Oostenrijkse bergdorp als ‘einheimisch’ worden beschouwd.

Florian Moosbrugger, die vorige week bij de lawine dankzij zijn ski airbag boven de sneeuw bleef en daarna de hulpdiensten kon alarmeren, is een gevierd ondernemer. Hij was vorig jaar ‘beste hotelier’ van Oostenrijk en hij geniet ook aanzien als topman van Relais & Chateau, een club van vooraanstaande hotels. Hij spreekt zijn talen - Duits, Engels, Spaans, Frans, Italiaans – en is uiterst sportief. Skiën zit hem in het bloed, en ook de jacht en sportvisserij behoren tot de liefhebberijen aldus diverse persoonlijke en zakelijke profiels die hij op het internet heeft. Een andere liefhebberij is ‘wijn’- zijn broer Michael beheert een gerenommeerde wijngaard.

Afgezien van een bezoek aan Friso in het ziekenhuis in Innsbruck afgelopen dinsdagavond, heeft Florian zich niet uitgelaten over het verschrikkelijke ongeluk. Moeder Kristl heeft voor de Oostenrijkse televisie verklaard dat beide ervaren skiërs dachten dat het ondanks de waarschuwing die in het berggebied gold voor lawines, veilig was. Koningin Beatrix zou Florian hebben omarmd en getroost. ,,Ze acht hem niet schuldig”, aldus Kristl Moosbrugger. Het ziekenhuisbezoek kon als een onderstreping daarvan worden gezien. ‘Beatrix en Kristl vinden steun bij elkaar’, concludeert ‘Österreich’. © GPD

Koningin zegt afspraken af om Friso bij te blijven

Koningin Beatrix keert dit weekeinde even terug naar huis om wat persoonlijke zaken te regelen. Zondagavond gaat ze dan weer naar Lech om dicht bij haar zoon prins Friso te kunnen zijn die sinds vorige week vrijdag in Innsbruck in het ziekenhuis ligt.

In zijn toestand is ook donderdag geen verandering gekomen, zo maakte de Rijksvoorlichtingsdienst in de loop van de middag bekend. Friso had toen net bezoek gehad van zijn echtgenote prinses Mabel, die deze keer niet werd vergezeld door koningin Beatrix maar door prins Constantijn en prinses Laurentien. Voor Laurentien was het het eerste ziekenhuisbezoek.

Koningin Beatrix heeft de voor de rest van volgende week al haar afspraken afgezegd om in Oostenrijk te kunnen blijven. Zo moeten de nieuwe ambassadeurs van Mozambique en Djibouti nog even wachten met het aanbieden van hun geloofsbrieven. De voor woensdag geplande plechtigheid op paleis Noordeinde is uitgesteld. Dat betekent voor de betrokken diplomaat dat hij nog niet in Den Haag aan de slag kan. Ook ontbreekt Beatrix dinsdag in de Ridderzaal bij het jubileumsymposium van Eurojust, de justitiële samenwerkingseenheid van de Europese Unie die tien jaar bestaat.

Het gezin van Willem-Alexander is ook volgende week zoals vooraf gepland nog in Lech. De prinsesjes hebben van de schooldirecteur – zoals wettelijk voorgeschreven – toestemming gekregen om nog een weekje weg te blijven. De prins gaat zelf wel even naar Nederland. Hij vervangt maandag zijn moeder bij de herdenking in Den Haag van de zeventigste verjaardag van de slag in de Javazee.

Bij die slag probeerde een Nederlands eskader onder commando van schout-bij-nacht Karel Doorman samen met onder andere Australische, Britse en Amerikaanse schepen een invasie van Japan op het eiland Java, in toenmalig Nederlands-Indië tegen te houden. Ruim 1600 Nederlandse marinemensen verloren toen hun leven. © GPD

Laurentien mee naar het ziekenhuis, Beatrix weekeinde thuis

Schrik donderdagmiddag bij de Oostenrijkse collega’s. Koningin Beatrix liet voor het eerst verstek gaan bij het ziekenbezoek aan prins Friso. Wat had dat te betekenen? En zou ze misschien later in de middag nog wel komen, of anders in de avond? Zet verslaggevers in een kluitje en laat ze uren wachten, en de wildste verhalen doen de ronde. Maar verder dan de simpele vaststelling dat de koningin een keertje oversloeg, viel er voor het ziekenhuis niet op te merken.

Prinses Mabel liet zich bij haar bezoek aan Friso vergezellen door prins Constantijn en – voor het eerst op ziekenbezoek – prinses Laurentien. Ook dit keer het inmiddels gebruikelijke ritueel. Aan de beveiligers is te zien dat de auto, of in dit geval het busje, uit Lech eraan komt. Het busje rijdt tot aan de ingang, het bezoek stapt uit, en wandelt dat arm in arm naar binnen. En dit keer was het Constantijn die (zo te zien twee) kindertekeningen bij zich had voor zijn broer Friso. Netjes opgerold, met de tekening naar binnen.

Iedereen probeert aan de gezichtsuitdrukkingen iets af te lezen. Maar dat weten de Oranjes ook, dus die zetten hun gezicht in de wachtstand, en vermijden zoveel mogelijk om naar de camera’s te kijken. Die belangstelling van de pers wordt overigens gefaciliteerd – tot de komst van de bezoekers kan binnen worden gewacht, er is koffie en als geen aandacht is gewenst, zoals toen gravin Zaria meekwam, dan nemen ze de zij-ingang en wordt er binnen uitgestapt.

Dat er bezorgdheid is over en verdriet om Friso, staat buiten kijf. De dagelijkse ritten van Lech naar Innsbruck en de knagende onzekerheid over het lot van haar man, moeten vreten aan Mabel. Ze is een doener, een activiste, lijdzaam wachten zit zover bekend niet echt in haar karakter. En ook donderdagmiddag maakte de RVD bekend dat er geen verandering in de situatie was gekomen: stabiel, maar niet buiten levensgevaar.

 

De koningin acht de toestand van Friso echter wel zo stabiel dat ze in het weekeinde even op en neer vliegt naar huis om enkele privézaken te regelen, terwijl prins Willem-Alexander maandag in de Haagse Kloosterkerk zijn moeder vervangt bij de zeventigste herdenking van de slag in de Javazee. Daarna gaat hij ook weer terug naar Oostenrijk, voor het vervolg van de geplande vakantie. En voordat er weer wordt gepiept over het missen van schooldagen door de prinsesjes: het prinselijk paar volgt hier de wet. De schooldirecteur mag toestemming geven om een bepaald aantal dagen per jaar buiten de vrije dagen van deschool afwezig te zijn. Dat geldt voor alle schoolkinderen, dus ook voor prinsenkinderen. © HJ; Foto’s: © GPD AP; video: © GPD Marius Cirtiu

Prognose Friso laat nog op zich wachten

De artsen die prins Friso behandelen in het universiteitsziekenhuis van Innsbruck kunnen nog geen prognose stellen. Dat maakte de Rijksvoorlichtingsdienst woensdagmiddag bekend. In de gezondheidstoestand van de prins is sinds vrijdag geen verandering gekomen: stabiel, maar niet buiten levensgevaar.

‘De artsen zullen inhoudelijke mededelingen doen over de prognose zodra ze daartoe in staat zijn. Dat is op dit moment nog niet het geval’ aldus de mededeling van de RVD. Eerder werd nog gezegd dat een prognose aan het einde van de week te verwachten viel.

Koningin Beatrix en prinses Mabel brachten 's middags hun inmiddels gebruikelijke bezoek aan het ziekenhuis, waarbij beiden een minder gespannen en aangeslagen indruk maakten dan een dag eerder. Mabel had ook een tekening in haar hand die door een van haar dochtertjes voor hun vader is gemaakt.

De middagbezoeken duren meestal anderhalf uur, ‘s avonds komt Mabel met steeds andere leden van de familie voor een bezoek van een uur terug. Dit keer waren het prins Willem-Alexander en, voor het eerst, prinses Máxima.

 

De Oostenrijkse politie bevestigde woensdag dat Friso's skimaat Florian Moosbrugger inmiddels is gehoord over de toedracht van het ongeval. Friso werd door een lawine bedolven onder de sneeuw, Florian wist er boven te blijven dankzij het gebruik van een airbag. De politie onderzoekt of Moosbrugger schuld heeft aan ‘het opzettelijk toebrengen van lichamelijk letsel onder bijzonder gevaarlijke omstandigheden’. Dat onderzoek kan enkele weken in beslag nemen, aldus een woordvoerder van het Openbaar Ministerie in Feldkirch. Ook andere getuigen zullen worden gehoord, zoals de skiërs die in de buurt waren en meteen te hulp schoten. © GPD; Beeld: © GPD Marius Cirtiu

Na de hysterie rond Friso komt de schaamte

De karige communiqués van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) over de toestand van prins Friso kunnen de honger van het volk niet stillen. De botsing tussen zijn recht op privacy versus ons recht op informatie. 

Door Marjolijn de Cocq (GPD)

Ongelooflijk vond neurochirurg Kees Tullekens het, dat de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) het goede nieuws verzweeg. Prins Friso had géén schedelbasisfractuur opgelopen bij zijn ski-ongeluk - dat had Tullekens in Innsbruck persoonlijk gehoord van de dienstdoende arts. Dus besloot hij het medisch beroepsgeheim opzij te schuiven en de door hem verafschuwde barrière rondom de koninklijke familie te slechten. Zijn echtgenote, journaliste bij NRC Handelsblad, kreeg de primeur. En de krant kreeg vervolgens ongenadige kritiek. Henri Beunders, hoogleraar Geschiedenis, Cultuur en Media, over het schemergebied tussen privéleven en monarchie.

- Volgens de critici is de privacy van prins Friso door neurochirurg en NRC geschonden. Maar hoe zit het met ons recht op informatie als het gaat om een telg van de koninklijke familie?

,,Aangezien prins Friso door zijn huwelijk met Mabel geen lid van het Koninklijk Huis meer is, heeft hij in onze rechtsstaat geen verankerde functie. Dus gaat het hier om een privépersoon. Maar het is een eeuwenoude discussie hoeveel daglicht de monarchie kan velen. Te weinig betekent dat het volk zou vergeten dat er een monarchie is. En met teveel wordt het alledaags, dan gaat de glans van mystiek eraf. De koninklijke familie is dus permanent bezig met de vraag: wanneer treden we in de publiciteit en wanneer niet? Wat houden we privé en wat hoort bij de erfelijke lijn van het staatshoofd?''

- De RVD komt maar mondjesmaat met mededelingen. Als het zo stil blijft is het toch niet vreemd dat media andere wegen zoeken om de honger van het volk te stillen?

,,Ik heb het sterke idee dat dit ongeval door koningin Beatrix en zeker door prins Willem Alexander, die al helemaal niet zoveel met de pers opheeft, wordt gezien als privéongeval. Je kunt het vergelijken met hoe Beatrix met de publiciteit omging toen in de jaren tachtig prins Claus werd opgenomen. Dat was wegens klachten van depressieve aard', meer dan dat werd niet gezegd. Toen was er ook geen wekelijks communiqué over zijn toestand. Dit zijn voor hen privézaken die slechts tegen grote heugen en meugen bekend worden gemaakt. En het is ook in de geest van Friso zelf dat ze, naar ik vermoed, hebben gezegd: dit raakt niet het functioneren van de monarchie, hier ligt de grens.''

- Maar dan moeten er extra journaals worden gevuld en hebben de actualiteitenrubrieken nog maar één onderwerp.

,,Met die honger van het volk is iets vreemds. Vanaf vrijdagmiddag was er in Nederland sprake van een aan hysterie grenzende opgewondenheid. De week daarvoor was het de Elfstedentocht. Er ontstaan in de media heel snel spiraalsgewijs opwindingsverschijnselen. De informatiehonger van het volk wás vrijdag natuurlijk groot. Het volk leeft ook erg mee. Maar als wordt gezegd: We weten pas over een week meer, dan neemt het volk daar na de eerste schok ook wel weer genoegen mee. Dan zijn de mensen gewend geraakt aan de gedachte dat het slecht kan aflopen en leggen ze zich er makkelijk bij neer dat er niet meer openheid wordt gegeven. De mensen zijn zo gezagsgetrouw dat ze zich snel schikken in de strategie van het Koninklijk Huis en de RVD.''

- Hoe verklaart u het dat de krant die als enige toch meer nieuws had, het bij de lezers moest ontgelden?

,,Negentig procent van de reacties is razend dat de privacy van Friso is geschonden en dat is opmerkelijk. De ene dag kan er niet genoeg nieuws zijn en de volgende dag vallen ze over je heen als je iets hebt. Ze zullen zich bij NRC wel achter de oren krabben. Doen ze eindelijk eens leuk mee, krijgen ze op hun donder. Het duidt op de zeer grote gevoeligheid als het gaat om het Koninklijk Huis, je opereert in een schemergebied en de grens tussen privé en monarchie is bijna onmogelijk trekken. En ik geloof dat de mensen achter al die hysterie ook wel kunnen nadenken. Dat ze na een dag bedolven onder een lawine van nieuws bedenken: Hoe zou ik het vinden als ik daar zelf lag? Misschien is er een beetje schaamte dat ze zich zo hebben laten meeslepen, en projecteren ze dat nu op de krant. Ze reageren zich af op de boodschapper.'' © GPD; Foto's: © GPD Marius Cirtiu

Verrassing in Innsbruck: Florian Moosbrugger komt mee

De avondwacht bij het ziekenhuis in carnaval vierend Innsbruck is dinsdag anders dan op voorgaande avonden. Er is meer spanning en de stemming is bedrukt. De bedrukte gezichten van koningin Beatrix en prinses Mabel eerder op de dag hebben indruk gemaakt en een schok veroorzaakt. Zo droevig, zo getekend, hebben we Beatrix en Mabel sinds het ongeluk van Friso nog niet eerder gezien. Uit Lech komt bovendien een seintje dat er dit keer een busje op weg is naar het hospitaal, hetgeen kan betekenen dat er meer familie dan gebruikelijk onderweg is.

Vaak wordt gezegd ‘geen nieuws, is goed nieuws’. Maar deze dagen durft niemand daar op te vertrouwen. Geen verandering in de gezondheidssituatie van prins Friso meldt de RVD. Is dat goed nieuws of slecht? De prins wordt heel langzaam weer op de normale lichaamstemperatuur gebracht: wat zullen de doktoren kan vaststellen? In Nederland klinken kritische geluiden over de aanwezigheid van de media in Lech en in Innsbruck. Dinsdag krijgen we te horen dat de koninklijke familie geen bezwaar heeft met de fotografen, camerateams en verslaggevers bij de ingang van het ziekenhuis. Er is ook bewijs daarvan: ze kiezen ook bewust voor deze entree en niet voor de afgeschermde en afgesloten zij-ingang.

Wanneer het busje aan komt rijden, staat iedereen op scherp. Wie komen er mee met Mabel. Een verrassing: Florian Moosbrugger, de skivriend die vrijdag zonder al te veel schade uit de lawine kwam die Friso in dit ziekenhuis deed belanden. Mabel grijpt hem stevig vast, aan de andere kant loopt prins Constantijn. Florian kijkt slechts kort richting pers – niet iedereen heeft meteen in de gaten die hij het is, zo vaak is hij niet samen met zijn koninklijke gasten – hij is ook de hotelchef van Gasthof Post – in het openbaar gesignaleerd. Als hij Mabel niet zo goed vasthoudt, kan hij net zo goed doorgaan voor een knappe Oostenrijkse beveiliger.

Het heeft overigens iets van een toneelstukje, de wijze waarop prinses Mabel zich bij het ziekenhuis presenteert: steeds hetzelfde gekleed, net als de koningin overigens, de rug rechtend en met opgeheven hoofd en een strak gezicht naar binnen of naar buiten lopend. Ze zoekt en krijgt steun van degenen die met haar meekomen; alleen bij Beatrix kun je zeggen dat ze elkaar ondersteunen. Het kan natuurlijk ook niet makkelijk zijn. © HJ

Niet Tulleken, maar Oostenrijkse arts schond beroepsgeheim

Neurochirurg Kees Tulleken die afgelopen in opspraak raakte doordat hij medische informatie over de toestand van prins Friso zou hebben doorgespeeld aan zijn vrouw, tevens NRC-journaliste, heeft het medisch beroepsgeheim waarschijnlijk níet geschonden. ,,Het is niet volkomen duidelijk wat er precies is gebeurd, maar zoals het er nu uitziet, valt Tulleken niets te verwijten', zegt Johan Legemaate, hoogleraar gezondheidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam.

,,Dat komt doordat zijn vrouw waarschijnlijk bij het gesprek heeft gezeten waarin de Oostenrijkse arts gegevens over Friso openbaar maakte. Als zij er inderdaad bij aanwezig was, heeft zij de informatie direct van hem heeft gehoord en niet via haar man. Het is weliswaar niet helemaal koosjer, want Tulleken weet donders goed dat die

arts die informatie niet mag geven. Maar die man heeft wel een beroepsgeheim geschonden en Tulleken niet.''

De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) wil Tulleken binnenkort spreken over het voorval. De inspectie hoopt dan duidelijkheid te krijgen over wat er precies is gebeurd. Wanneer het gesprek plaatsvindt, is nog niet duidelijk. Tulleken was afgelopen vrijdag en zaterdag in Innsbruck voor een cursus voor jonge neurochirurgen, toen het ongeluk met Friso gebeurde. De Nederlandse arts vond het nuttig de informatie over de toestand van de prins naar buiten te brengen, omdat hij dacht dat dit 'de druk van de ketel zou halen'.  Het ging er onder andere om dat een MRI-scan geen aantoonbaar letsel van de hersenen liet zien. Een eventuele schedelbasisfractuur zou de situatie van de prins aanzienlijk hebben verslechterd.

NRC Handelsblad heeft de afgelopen dagen de eigen handelwijze verdedigd. © GPD