Boeken Media etc Royalblog.nl

Een theatraal eerbetoon prins Claus waardig

Moedig en dapper van koningin Beatrix om naar de ‘theatrale lezing’ te gaan over het leven van prins Claus. Verstandig dat ze niet alleen ging, maar prins Constantijn en prinses Laurentien meenam. Op die manier hadden ze steun aan elkaar, hetgeen getuige het veelvuldig vastgrijpen van elkaars handen in de koninklijke loge van Carré ook wel nodig bleek.

CLAUS! heette de eenmalige voorstelling naar een idee van Tweede Kamerlid en regisseur John Leerdam en stichting Julius Leeft!. Hij wist ervoor een unieke en bijzondere cast bijeen te krijgen van (oud)ministers, de burgemeester van Amsterdam, Kamerleden, (oud)nieuwslezers, muzikanten en dansers en niet te vergeten de acteur Thom Hoffman - die de moeilijke, maar mooie rol van Claus had.

Thom Hoffman ontroerde als de prins. ‘Bijna griezelig’ zoals hij in mimiek, stem en houding Claus benaderde. Alleen zijn scheiding zat aan de verkeerde kant, stelde een goede kenner van de prins vast. Hoffman speelde de prins met verve en sprak Beatrix aan alsof ze werkelijk zijn echtgenote was. Dat maakte het theaterstuk levensecht, maar daarmee niet gemakkelijker voor de koningin.

Claus (‘hoe val je onopvallend op, het keurslijf knelt’ werd gezongen) was herkenbaar ook voor degenen die hem niet zo goed hebben gekend. Het afwerpen van de stropdas (in 1998) werd door Hoffman meesterlijk vertolkt. De wijze woorden aan ‘schoondochter Máxima’ klonken oprecht en echt. Máxima (Paulette Smit) mocht er overigens ook zijn: vet accent, leuke en scherpe tekst, vooral over ‘de’ Nederlandse identiteit die ze maar niet kon vinden.

• Uit De Volkskrant: Leuker was de scène met drie Surinaamse dames – ‘Claus is onze held!’ in discussie met bezoekend minister Pronk (Koenders). Die komt er niet tussen bij de dames (‘Geef ons maar een naaimachine’). Dat zie je niet vaak bij de veelprater Pronk, noch bij Koenders. Veel gelach in de prettig multicultureel gevulde zaal. Ook de sketch met de drie aangetrouwde prinsessen wekte lachlust, al leek het bijna een vriendinnenact op een bruiloft.
  Gelukkig was er Thom Hoffman. Hij zette een geweldige prins Claus neer, ontroerend in motoriek en licht accent. Claus had mooie teksten, engagement met lichte zelfspot.

,,Nederlanders zijn enorm nationalistisch in hun niet nationalistisch zijn", merkte ‘Claus’ op. ,,Ik mag de toekomstige koning wel een ‘beetje dom’ noemen, maar als ik zeg dat ik de identiteit niet heb gevonden, is het land te klein", aldus ‘Máxima’. ,,Als je ze doorkrijgt, zijn de Nederlanders toch wel leuk", troostte de prins. Hij gaf haar de raad nooit op te geven.

In vogelvlucht en hapsnap passeerden momenten uit het leven van Claus, wiens levensloop gedeeltelijk werd verteld door Philip Freriks en Maartje van Weegen, en deels ook werd geprojecteerd in filmbeelden op de achterwand van Carré. John Leerdam (PvdA) heeft speciale belangstelling voor Nederlands koloniale verleden en voor de banden met Suriname, de Antillen, Indonesië en Zuid-Afrika. En dus kwam Claus’ betrokkenheid bij die drie landen royaal aan bod.

• Van een kunstrecensent en koningshuiskenner: Hoffman was goed. Wel een erge heiligverklaring verder, ook van Constantijn en dat lijkt me helemaal overdreven.

Hilarisch was een sketch waarin onder meer Kamerlid Kathleen Ferrier - dochter van de eerste Surinaamse president, die ondanks zijn zeer hoge leeftijd (99!) ook in Carré aanwezig was - in discussie trad met twee landgenotes (Jetty Mathurin en Gerda Havertong) én ‘minister Jan Pronk’, net iets te enthousiast gespeeld door zijn huidige opvolger, minister Bert Koenders (Ontwikkelingssamenwerking). Samen met de beelden van de soevereiniteitsoverdracht in 1975 was het in feite één lang pleidooi voor een snel staatsbezoek aan Suriname, en een terugkeer van Beatrix.

Gewaagd was het onderdeel waarbij zes Kamerleden van vijf partijen - PvdA'er Luuk Blom nam de rol van de PVV voor zijn rekening - debatteerden over een fictief testament van Claus. Daarin had hij bepaald dat hij buiten Nederland herbegraven wilde worden als Nederland ooit de ontwikkelingshulp zou afschaffen. Een zaak die toevallig eerder in de week net onderwerp was geweest van een nep-Journaal.

• Uit NRC Handelsblad: Het gebrek aan spel, de zoetsappige teksten en de weinig spannende liederen („Hoop is meer dan vier letters") werden gecompenseerd door een van de weinige acteurs die Leerdam had ingezet. Thom Hoffman zette een geloofwaardige Claus neer. Enkele jaren geleden wist Hoffman al eens prachtig de mimiek van minister Hirsch Ballin (CDA) na te doen, in Retour Den Haag, een televisieserie naar het gelijknamige boek van oud-minister Ed van Thijn (PvdA). Voor deze middag had hij de bewegingen van de prins knap de zijne gemaakt, stram en galant, overwogen maar ook een tikje onberekenbaar. En ‘reading’ roepen was niet nodig als de prins sprak. Hoffman had gedaan was acteurs in dit land wel doen: tekst uit het hoofd leren.

Martijn van Dam (PvdA), Boris van der Ham (D66), Kees Vendrik (GroenLinks), Bas Jan van Bochove (CDA) en Han ten Broeke (VVD) waren echt op dreef, en brachten de dilemma’s rond ontwikkelingshulp (nut en noodzaak, hoe help je, met de PVV als de duidelijke dissonant) goed voor het voetlicht. In de zaal moet Kamervoorzitter Gerdi Verbeet hebben gewenst dat bij haar ook op zo’n gloedvolle manier wordt gedebateerd.

Een voorstelling van ruim twee uur valt eigenlijk niet samen te vatten. Drie actrices als Laurentien (Lia Bolte), Máxima en Mabel (Bo Bojoh) pratend - zogenaamd aan het zwembad in Tavarnelle - over het gebrek aan media aandacht voor hun werk in tegenstelling tot de aandacht voor hun kleding, haar of vorige liefdesleven. Of hoe de zee Beatrix ‘zegende’ op Curaçao, hoe die ‘plens water’ het staatshoofd tot mens maakte en zij voor altijd in de harten in de harten van de Antillianen is gesloten.

De afscheidmonoloog van ‘Claus’, waarin hij aan het einde van zijn leven afscheid neemt van Beatrix (‘ik heb het haar moeilijk gemaakt, in plaats dat ik voor haar zorgde, moest zij voor mij zorgen’) en zich afvraagt hoe hij herinnerd zal worden, liet weinigen in Carré onberoerd. Er werd, ook in de koninklijke loge, menig traantje weggepinkt: „Ik heb me lang afgevraagd waar ik thuishoor, heel lang”, zei hij. „Europa, Afrika, de wereld. Maar ik weet het zeker, ik hoor bij hen. Bij mijn zonen en mijn vrouw. Ik hoor bij haar. En wanneer ik er niet meer ben ... Wees lief voor haar.”

• Uit Het Parool: Bij de sterfscène van Claus, gespeeld door Thom Hoffman, sloeg ze een arm om Laurentien heen en even later, bij het slotapplaus, nam ze de handen van Constantijn en Laurentien en hief deze in de lucht. Ze boog licht voor Thom Hoffman, die dan ook een geloofwaardige en integere Claus neerzette, met licht Duits accent en de passende, wat stramme motoriek. Ook de emotionele tekst was bij hem in goede handen.

Prins Constantijn greep zijn moeder vast, Laurentien streelde zijn arm, en pakte de andere hand van Beatrix. Hun aanwezigheid verhoogde natuurlijk voor iedereen, spelers en publiek - onder wie ministers, staatssecretarissen, Kamerleden, Huub Oosterhuis en vele anderen - de inzet en de spanning. Het maakte deze middag ook zo bijzonder, memorabel in de juiste zin van het woord. Een waardig eerbetoon. © HJ

Aandacht voor Beatrix in laatste jaar openstelling Soestdijk

Het laatste jaar dat Paleis Soestdijk te bezichtigen is, wordt op toepasselijke wijze geopend: van 5 januari tot en met 4 april 2010 wordt de rondleiding in het Paleis aangevuld met een fototentoonstelling over het leven van koningin Beatrix in en om Paleis Soestdijk. De 45 foto’s tellende tentoonstelling ‘Beatrix op Soestdijk’ is een eerbetoon aan onze koningin, die in 2010 haar 30-jarig regeringsjubileum viert.

Paleis Soestdijk was behalve residentie en werkpaleis van ons staatshoofd tegelijkertijd een huis waar een gezin met vier opgroeiende prinsessen lief en leed deelde. Een huis waar werd gespeeld en huiswerk gemaakt, waar vrienden en vriendinnen werden ontvangen en staatslieden hun opwachting maakten. Een bijzonder huis met bijzondere bewoners.

De opgroeiende prinses is veelvuldig gefotografeerd. De expositie toont Beatrix van baby tot adolescent. Huiselijke momenten worden afgewisseld met geposeerde foto’s en officiële portretten. De verloving van Beatrix met Claus von Amsberg werd in haar ouderlijk huis bekend gemaakt en op televisie uitgezonden. Een evenement dat velen nog op het netvlies staat. 

Vanuit Kasteel Drakesteyn, gelegen in Lage Vuursche, bezochten zij Paleis Soestdijk natuurlijk nog regelmatig, bijvoorbeeld tijdens de defilés op Koninginnedag. De laatste keer dat de gehele koninklijke familie op het bordes van Paleis Soestdijk verscheen was op 5 december 2004 om, na zijn overlijden, afscheid te nemen van Prins Bernhard. © GPD; Bron: Soestdijk. Foto (1962): © RVD A. Tijdeman

* De fototentoonstelling is een eerbetoon aan onze jubilerende koningin en aan het
Paleis waar ze opgroeide. Soestdijk is alleen toegankelijk d.m.v. een rondleiding. Kaarten voor de rondleiding (inclusief een bezoek aan de fototentoonstelling die voorafgaand aan de rondleiding te bezichtigen is) zijn te koop via de website www.paleissoestdijk.nl.

Kinderboek loopt vooruit op troonsopvolging

Een kinderboek loopt volgend jaar al vooruit op een eventueel aftreden van koningin Beatrix. Bij uitgeverij De Fontein verschijnt in april het prentenboek De prins en de puinhoop, waarin koningin Beatrix en prins Willem-Alexander de hoofdrollen vervullen. Het is van de hand van auteur Tjibbe Veldkamp en illustrator Wouter Tulp.

De uitgeverij heeft geen voorkennis over een troonsopvolging, liet een woordvoerster donderdag weten. ,,Het is gebaseerd op geruchten die de ronde doen.'' Volgens de uitgever zijn er allerlei signalen die duiden op een troonswisseling in 2010: Drakensteyn is verbouwd, de secretaris van Willem-Alexander is dit jaar gepromoveerd tot secretaris van de koningin en de kroonprins is in april 42 jaar geworden, dezelfde leeftijd die Beatrix had toen zij de troon besteeg.

In het kinderboek wordt een puinhoop gemaakt van de verbouwing van Kasteel Drakensteyn. Willem-Alexander lost dat op. De illustraties zijn, heel toepasselijk, in de kleuren rood, wit, blauw en oranje. © GPD; Bron: ANP

Leven Jacoba van Beieren opnieuw beschreven

Acht 'sleutelfiguren' uit de Nederlandse geschiedenis krijgen een nieuwe biografie. Bij Uitgeverij Balans verscheen dinsdag het eerste deel uit de reeks: een biografie over het leven van Jacoba van Beieren (1401-1436), de laatste gravin van Holland en een populaire historische figuur in romans, kinderboeken en toneelstukken.

De biografieënreeks is een initiatief van het Prins Bernhard Cultuurfonds, dat meent dat elke beschreven hoofdpersoon een ,,uniek venster'' op zijn of haar tijd biedt. In de reeks worden bekende figuren als dichter en staatsman Jacob Cats en schrijver en politicus Jacob van Lennep geportretteerd, maar ook minder bekende als Mina Kruseman (feministe) en Jacob Roggeveen (ontdekkingsreiziger die Paaseiland ontdekte). De boeken zullen tussen 2009 en 2012 verschijnen.

Het eerste boek 'Een pion voor een dame, Jacoba van Beieren' is van de hand van historicus Antheun Janse. Er zijn al vijf wetenschappelijke biografieën aan de middeleeuwse gravin gewijd. Toch is Jacoba nog steeds een grote onbekende, stelt het Prins Bernhard Cultuurfonds. ,,Wat in de loop der eeuwen over haar persoonlijkheid is gezegd, is nauwelijks op feiten gebaseerd.'' Bovendien is de meest recente biografie al meer dan veertig jaar oud.

Jacoba van Beieren is viermaal getrouwd geweest, heeft diverse oorlogen gevoerd tegen machtsbeluste mannen, is tweemaal op spectaculaire wijze aan haar belagers ontsnapt en stierf na een romance met een Zeeuwse edelman op de leeftijd van slechts 35 jaar. De vorstin heeft door haar bewogen levensgeschiedenis nog altijd een grote naamsbekendheid. Ze was en is inspiratiebron voor schrijvers en theatermakers en op de Keukenhof lopen ieder jaar als Jacoba verklede meisjes rond.

Janse wil in zijn boek ,,radicaal'' afstand nemen van de beeldvorming over Jacoba. De auteur gaat op zoek naar ,,haar eigen rol in de gebeurtenissen in haar leven'', zo leidt hij de biografie in. Historici hebben volgens hem Jacoba tot nu toe getypeerd als een charmante, energieke, ambitieuze en eigenzinnige vrouw. ,,Bij nadere beschouwing is dit beeld uitsluitend gebaseerd op haar levensloop, alsof zij die persoonlijk naar haar hand gezet zou hebben'', aldus Janse. © GPD; Bron: ANP

'Laurentien staat symbool voor emancipatie Indo'

De acceptatie van prinses Laurentien in de koninklijke familie is een troost voor de Indische Nederlanders. Dat vindt Reggie Baay, auteur van het boek De Njai. Laurentien stamt namelijk af van de bijzit van scheepskapitein Peter Schön.

Door GPD-redacteur Theo Haerkens (oud-correspondent in Jakarta)

'Laat er toch vooral geen misverstand over bestaan: vrijwel elke Indische familie heeft ergens in de voorgaande generaties een njai', schrijft Baay. 'Maar nog steeds wordt er door sommigen over gezwegen alsof haar aanwezigheid nog immer een schande is', aldus de auteur. De familie van prinses Laurentien is geen uitzondering. De overgrootmoeder van haar oma, Mankam, was de huishoudster van een Nederlandse koloniaal met wie zij in concubinaat leefde. Voor veel Indische families is dit reden tot gêne.

In de koloniale tijd was het gebruikelijk dat jonge Europese mannen er een inlandse huishoudster op na hielden met wie ze ook het bed deelden, de njai. Dat deden ze omdat maar weinig Europese vrouwen naar de archipel gingen. De leiding van plantages en zelfs kazernes liet dit toe om drankzucht en ander wangedrag in te tomen. Als de Nederlander zich kon permitteren een Europese vrouw over te laten komen en te trouwen of als zijn contract er op zat, werd de njai mét haar onvermijdelijke kinderen bedankt en simpelweg op straat gezet. Of ze werd eenvoudig 'overgedaan' aan een kazernegenoot. De njais zelf hadden weinig keus, maar prefereerden dit leven boven de armoede die zij van huis uit kenden.

Huwelijken met een njai werden van Nederlandse zijde ontmoedigd en waren voor officieren ronduit verboden. De enkeling die de sociale druk kon weerstaan, trouwde na zijn afzwaaien de moeder van zijn kinderen en bleef in Indië. Als het niet tot een huwelijk kwam, werden de kinderen soms wel geëcht met als consequentie dat ze zeer jong in hun eentje naar familie in Nederland werden gestuurd voor een 'goede' opvoeding. Vaak zag moeder ze nooit meer terug.

In de kampongs werd neergekeken op de njais, hoeren in de ogen van de bevolking. Mankam, de Balinese oermoeder van de prinses die samenleefde met scheepskapitein Schön, zou juist vanwege deze relatie rond 1830 zijn vermoord, zo meldde het blad Vorsten dat Mankam keurig een 'vrije vrouw' noemde. Ook de gemengdbloedige kinderen uit dergelijke relaties hadden het moeilijk, zelfs als ze volwassen werden. Zelfs een degelijke opleiding hielp deze Indische Nederlanders niet, goede banen waren aan blanke Nederlanders voorbehouden.

De gemengdbloedigen - indo's - zaten dus letterlijk klem, wat hun zelfbewustzijn niet ten goede kwam. Peter Schön bracht zijn dochtertje Maria Antoinetta (de betovergrootmoeder van Laurentien) na de moord op zijn concubine onder bij een rijke Hollandse familie in Batavia (het tegenwoordige Jakarta). Via die familie kwam Maria in Nederland terecht, waar ze in 1861 huwde met Pieter Hoolboom. In zijn voortreffelijke boek De Njai beschrijft Reggie Baay de pijnlijke geschiedenis van de njai én die van de Indische Nederlanders, van wie velen na de onafhankelijkheid van Indonesië noodgedwongen naar het onbekende Nederland vertrokken om daar met vallen en opstaan een nieuw bestaan op te bouwen. © GPD Theo Haerkens

* Reggie Baay: De Njai. Het concubinaat in Nederlands-Indië, Uitgeverij Athenaeum, 302 pagina's.

Bijzondere portretfoto's Oranjes op website en in museum

Museum Jan Cunen in Oss en de website van het Koninklijk Huis tonen een serie bijzondere portretfoto's van de Oranjes. Tot en met 31 januari houdt het Brabantse museum een tentoonstelling over het leven en werk van Franz Ziegler (1893-1939. Een deel van zijn werk is ook te zien op de website.

Franz Ziegler vestigde zich in 1927 in Den Haag, waar hij in korte tijd naam maakte als portretfotograaf. Ook leden van het Koninklijk Huis lieten zich door hem portretteren. Hij experimenteerde met compositie en belichting, met bijzondere procedés en kleurenfotografie en was bedreven in retouche en fotomontage.

Ziegler was twaalf jaar actief als hoffotograaf. In die periode vielen regeringsjubilea, de verloving en het huwelijk van prinses Juliana en prins Bernhard, de modernisering van Paleis Soestdijk en de geboorte en de doop van prinses Beatrix - evenementen die Ziegler veel werk hebben opgeleverd. Hij wist het aan tradities gebonden genre te verlevendigen en te zoeken naar een meer spontane vorm. ,,Zo transformeerde hij het beeld van een wat timide prinses Juliana in de loop der jaren tot dat van een zelfbewuste prinses met een Hollywood-achtige glamour'', aldus het museum.

Ziegler was daarnaast een gedreven, moderne fotograaf die zich inzette voor de ontwikkeling van de fotografie. Hij organiseerde tentoonstellingen, gaf lezingen en was bestuurlijk actief. Op de tentoonstelling zijn meer dan honderd foto's van Ziegler te zien, waarvan vele nooit eerder werden geëxposeerd. Onder anderen de nabestaanden van de fotograaf en het Koninklijk Huisarchief in
Den Haag hebben foto's uitgeleend aan het museum. © GPD; Bron: RVD, ANP

Oranje-Nassau opgenomen in serie over Duitse vorstenhuizen

De Duitse boekenuitgever Börde Verlag uit Westfalen heeft de afgelopen jaren een reputatie opgebouwd waar het gaat om handzame, betrouwbare en informatieve boekjes over vorstenhuizen. De aandacht gaat daarbij in de eerste plaats uit naar Duitse vorstelijke families. Daarvan zijn en waren er voldoende om een boekenkast te kunnen vullen, en Börde Verlag doet een aardige poging daartoe.

Opmerkelijk in de reeks ‘Deutsche Fürstenhäuser’ is het door de Luxemburger Pierre Even samengestelde cahier nr 30 over het ‘Haus Oranien-Nassau’, dat met een royaal gebaar - in het Duits - de stamboom van de Oranje-Nassaus doorloopt van graaf Otto (1247) tot en met koningin Beatrix. De informatie is voor Nederlandse Oranje-kenners wellicht niet nieuw, maar een en ander is wel handig samengevat. Dat de Oranjes in de reeks zijn opgenomen heeft uiteraard te maken met de Duitse oorsprong van het vorstenhuis. Die band is zo rond 1815 wel verbroken, maar ach, een beetje continuïteit in de geschiedschrijving kan geen kwaad.

Uitstapjes naar andere Duitse vorstenhuizen zorgen wellicht voor een welkome aanvulling. Zo ging het eerste cahier over het ‘Haus Lippe’ (van prins Bernhard), cahier 3 behandelde ‘Waldeck und Pyrmont’ (van koningin Emma), cahier 14 het huis Wied (waar de Oranjes introuwden), cahier 22 het huis Mecklenburg (van prins Hendrik) en cahier 29 de Luxemburgse Nassau’s. In totaal zijn er 31 boekjes uitgegeven.

De uitgave over Oranje-Nassau is verkrijgbaar in de verschillende paleiswinkels, het Hagenbeek Verbond, bij oranjeverenigingen, de boekhandel of de uitgever. Meer informatie via http://www.fuerstenfamilien.de/index.html

* Pierre Even, Das Haus Oranien-Nassau. In serie Deutschen Fürstenhäuser, heft 30. Börde Verlag Werk, 2009, 48 pagina’s. €7,95

Máxima opent dubbeltentoontoonstelling op Het Loo

In Paleis Het Loo in Apeldoorn zijn vanaf 17 oktober twee nieuwe tentoonstellingen te zien. 'Oranje in Miniatuur' is een overzicht van portretminiaturen van vier eeuwen Oranjes. Daarnaast zijn koninklijke waaiers te zien in de expositie 'Ontvouwen Schoonheid', aldus Het Loo.

Onder de miniaturen is een portretje uit 1619 van prins Maurits. De meest recente portretjes zijn van koningin Beatrix en haar zussen. Paleis Het Loo kreeg een deel van de miniaturen in bruikleen van het Rijksmuseum. Andere miniaturen zijn afkomstig van de Stichting Historische Verzamelingen van het Huis Oranje-Nassau en de Geschiedkundige Vereniging Oranje-Nassau en uit de eigen collectie van Het Loo.

Waaiers waren tot het midden van de vorige eeuw een vast onderdeel van de hofetiquette. Vooral op gala-avonden, bij staatsbanketten en ceremoniële gelegenheden speelde de waaier een belangrijke rol. De verzameling koninklijke waaiers beslaat een periode van circa 1720 tot 1937 en bevat met name exemplaren van de koninginnen Emma en Wilhelmina.

Het Loo toont 75 koninklijke waaiers, een collectie die alleen één keer eerder in Londen in het Waaiermuseum te zien is geweest. De meeste zijn rijkelijk beschilderd, met bijbelse voorstellingen, landschappen of een typisch Hollands tafereel als schaatsenrijders. Ook de veelal in Parijs gemaakte monturen zijn staaltjes van ambachtelijkheid, vervaardigd van ivoor, parelmoer of schildpad en soms ingelegd met goud, zilver en edelstenen.

,,Een waaier was het ultieme geschenk tijdens hoogtijdagen, voor bijvoorbeeld een verjaardag, Kerstmis of een geboorte'', aldus conservator Trudie Rosa de Carvalho. Zo schonk Wilhelmina in 1901 haar moeder, koningin Emma, een waaier die zijzelf had beschilderd. Een waaier die Emma cadeau kreeg van haar schoonzus, schonk koningin Beatrix aan prinses Máxima.

Van de koninklijke collectie zijn de oudste exemplaren niet bewaard gebleven. ,,Als iemand overleed, gingen veel kledingstukken en accessoires naar de hofdames'', zegt Rosa de Carvalho. Wel zijn op de tentoonstelling enkele achttiende-eeuwse waaiers te zien die verzameld werden door koningin Sophie (1818-1877), de eerste echtgenote van koning Willem III. De meeste tentoongestelde exemplaren komen uit het bezit van koningin Emma en koningin Wilhelmina.

* Beide tentoonstellingen - die worden geopend door prinses Máxima - zijn tot en met 17 januari volgend jaar te zien in Apeldoorn. © GPD; Bron: RVD, ANP

Boek over Emma, Wilhelmina, Juliana, Beatrix en Máxima

Uitgeverij Terra Lannoo heeft een kleurrijk fotoboek uitgeven onder de titel 'Vier vorstinnen en een prinses'. Volgens het persbericht van de uitgever gunt het boek de lezer 'een blik in het dagelijks leven van de Oranjedames'.

Wat hebben deze vorstinnen betekend voor het land, welke sporten beoefenen zij, wat zijn hun lievelingsdieren en hun favoriete automerken? En uiteraard wordt de rol van Maxima, het populairste lid van het koningshuis, en haar bezigheden, onder andere op het gebied van microkredieten, uitvoerig in beeld gebracht.

Over fietsende koninginnen, de hoedjes op Prinsjesdag en vele, vele andere leuke wetenswaardigheden. Vier vorstinnen en een prinses is rijk geïllustreerd, het bevat ook enkele nooit eerder gepubliceerde foto’s en geeft een beeld van vier bijzondere vorstinnen en een bijzondere prinses. © GPD: Bron: Uitgever Terra

* Vier vorstinnen en een prinses, door Chiara Soldati en Sabine Vlietstra, 143 pag.  €24,95

Tomas Ross laat geen spaan heel van de Oranjes

Bestaat toeval? De dag nadat Transavia-piloot Julio A. Poch werd opgepakt omdat hij tijdens de 'Vuile Oorlog' in Argentinië vermeende dissidenten uit zijn marinevliegtuig in zee liet storten, werd in Amsterdam de nieuwste thriller van Tomas Ross, 'Het meisje uit Buenos Aires', gepresenteerd. Een boek dat speelt in het min of meer recente hier en nu, maar begint in het Argentinië van Julio's juntaleider generaal Jorge Videla. Volgens Ross, die met het boek zijn dertigjarig schrijverschap viert, is de thriller 'een soort aanklacht' tegen een andere 'Jorge', de vader van prinses Máxima, die als 'De Boekhouder' van het regime werd beschouwd.

Door GPD-boekenrecensent Peter Kuijt

 De titel slaat - het zal geen verrassing zijn - op het populairste lid van de koninklijke familie, maar óók op een ander meisje uit Buenos Aires, Carmen Lugones. Zij is de dochter van Hugo Lugones. Deze dissident verdwijnt een dag nadat Oranje in de heksenketel van het River Plate-stadion in Buenos Aires de finale van het WK voetbal 1978 verliest. Een kwart eeuw later komt Carmen erachter dat haar vader vlak voor zijn vermissing een pakketje heeft laten verstoppen in de bagage van de persvoorlichter van het Oranje-elftal. Bestemd voor een vrouw in Nederland: vertaalster Pip Delfos. Zij heeft het pakje echter nooit opgehaald, want ze maakt met haar Lelijke Eend een fatale plons in de ringvaart in de Beemster.

Carmen en Pips zoon Hartman gaan samen op onderzoek uit en stuiten op een rolletje compromitterende foto's, die prinses Máxima direct raken. De prinses zelf beschikt in Ross' fantasie ook over explosief bewijsmateriaal, waar anderen gretig op azen. Elementen genoeg voor flink wat actie. Er vallen doden, er vloeit bloed, hersendrab druipt van de muur, er zijn cliffhangers te over, een zekere eigenaar van een zwarte Suzuki Swift speelt zelfs een rol en ondertussen poneert Ross de theorie dat prins Bernhard de Zorreguieta's veel langer kende dan bekend werd verondersteld.

Het boek speelt zich grotendeels af in de zomer van 2003, een turbulente periode in de geschiedenis van de Oranjes. Edwin de Roy van Zuydewijn en zijn - toen nog - 'Popje' prinses Margarita hebben dan net een boekje opengedaan over het koningshuis, Máxima is enkele maanden zwanger van dochter Amalia, de verhuizing naar de Eikenhorst is nakende en Quote publiceert dat Friso's verloofde Mabel Wisse Smit het in het verleden heeft aangelegd met maffiabaas Klaas Bruinsma. Máxima: ,,Wie is dat?''

Ross, lid van het Republikeins Genootschap, laat het niet na heel Oranje over de hekel te halen. De fiscale handel en wandel van prinses Christina komt ter sprake, evenals vuige roddels over prins Claus en zoon Friso. De kennelijk legendarische driftbuien van Beatrix konden evenmin onbesproken blijven en verder fantaseert de auteur over een zuigzoen in de nek van prinses Laurentien en Constantijns foute grappen.

Máxima en Willem-Alexander komen er nog betrekkelijk genadig van af, alhoewel de prins in de ogen van zijn vrouw te meegaand is. Kortom, niet echt een boek dat de leden van de koninklijke familie elkaar snel cadeau zullen doen. Als prins Bernhard nog geleefd had, zou hij er vast alles aan hebben gedaan om Ross, die 16 september de pensioengerechtigde leeftijd bereikte, zijn AOW-uitkering te laten afpakken.

'Het meisje uit Buenos Aires' is echter wel een van de sterkste thrillers uit Ross' oeuvre, dat inmiddels zestig boeken (waaronder veertig thrillers) beslaat. Door het grote aantal personages en de vele plotwendingen eist het boek de volle aandacht van de lezer, maar die krijgt dan wel een verhaal vol vaart en ondeugende stellingnames voorgeschoteld. Het blijft echter de vraag of deze 'aanklacht' tegen Jorge Zorreguieta nog tot iets leidt. Je weet het nooit, per slot van rekening dacht Julio ook dat hij ongestoord van zijn pensioen kon gaan genieten. © Peter Kuijt. Zie ook de thriller website: Spanningsblog

* Tomas Ross - Het meisje uit Buenos Aires. Uitgeverij Cargo, 367 pag.

Tomas Ross fantaseert over 'Het meisje uit Buenos Aires'

Tomas Ross neemt prinses Máxima op de hak in zijn nieuwste thriller. Bij uitgeverij De Bezige Bij verscheen woensdag zijn misdaadroman ‘Het meisje uit Buenos Aires’, een plot rondom Máxima en haar huwelijk met prins Willem-Alexander. Dat schrijft persbureau ANP.

Het boek gaat over de verdwijning van Hugo Lugones, een dag nadat het Nederlandse voetbalelftal in 1978 de finale had verloren. Zijn dochter Carmen gaat op onderzoek uit en stuit op foto's waaruit blijkt waarom haar vader moest verdwijnen. ,,Foto's die alles te maken hebben met een jonge, mooie Argentijnse die in korte tijd de harten van veel Nederlanders heeft veroverd'', aldus de auteur.

Volgens Ross is de roman ,,een soort aanklacht'' tegen de vader van Máxima, Jorge Zorreguieta, die tijdens het militaire bewind van generaal Jorge Videla in Argentinië onderminister van Landbouw was. In die periode zijn naar schatting 30.000 mensen opgepakt en 'verdwenen'. ,,De vader van Máxima heeft het meegemaakt'', zegt de schrijver. ,,Hij had moeten zeggen: het spijt me verschrikkelijk.''

De misdaadauteur wilde al langer een roman schrijven over de prinses. Hij zette zich ertoe toen hij hoorde dat prins Bernhard in 1943 in Argentinië al de grootvader van Máxima had ontmoet. ,,Dat hoorde ik van niet nader genoemde bronnen.'' Volgens Ross kan het bijna geen toeval zijn dat prins Willem-Alexander zijn vrouw leerde kennen. Volgens hem was het huwelijk min of meer gearrangeerd.

Het meisje uit Buenos Aires is de veertigste thriller en het zestigste boek van Tomas Ross, een pseudoniem voor Willem Pieter Hogendoorn. Hij schreef eerder boeken over de koninklijke familie. Zo verscheen onder andere Omwille van de troon, over de affaire Greet Hofmans. Prins Bernhard was er niet blij mee en noemde het 'een rotboek' dat beledigend en grievend zou zijn. De Rijksvoorlichtingsdienst dreigde met een rechtszaak, maar daar is het nooit van gekomen. © GPD; Bron: ANP

Lees meer op © Spannings.blog

Queen Mum heeft haar biografie, Juliana verdient er ook een

Zeven jaar na haar overlijden in april 2002 is deze maand de biografie verschenen van koningin Elizabeth, de koningin-moeder. Maar liefst 1096 pagina’s dik, 943 als de noten en lijst met beschermvrouwschappen niet worden meegeteld. Een boek dat tot stand is gekomen met medewerking van Buckingham Palace, dat hecht aan de traditie van koninklijke levensbeschrijvingen. De papieren van de Queen Mum waren dan ook toegankelijk voor schrijver William Shawcross. 

Misschien dat het lijvige boek geen spannende onthullingen heeft opgeleverd, maar het geeft wel een uniek inkijkje in het leven van de 101-jarige koningin-moeder - een titel overigens waaraan ze een hekel had, aldus Shawcross. Een stelling die in tegenspraak is met eerdere verhalen daarover, waarin werd verteld dat ‘koningin’ niet genoeg was voor Elizabeth, en het dus twee keer ‘koningin’ moest zijn.

Koningin Elizabeth was ‘slechts’ koningin-gemalin en moeder van de huidige vorstin Elizabeth II. Ze stond dus nadrukkelijk in de schaduw van de troon, maar wel van de beroemdste en bekendste koninklijke familie van de wereld. Wereldwijd is er dan ook met belangstelling uitgekeken naar deze biografie.

Die belangstelling is er niet voor het leven van de Nederlandse koningin Juliana, niet buiten Nederland althans. Toch is het vreemd en pijnlijk dat zo’n uitgebreide biografie niet kan worden geschreven.

De dagboeken van Juliana bijvoorbeeld mogen pas in 2054 worden ingezien. Dat betekent per definitie dat tijdgenoten van Juliana er geen kennis van kunnen nemen, dat mensen die Juliana bewust als koningin hebben meegemaakt niet over haar leven en werk kunnen lezen - in haar eigen woorden tenminste. Een groot gemis. © HJ

Ode aan Máxima is vooral egodocument van Jeroen Snel

Het kritiekloze royaltyprogramma Blauw Bloed (EO) bestaat vijf jaar. Die mijlpaal was voor presentator Jeroen Snel kennelijk een dwingende reden om een boek te doen verschijnen. Het boek is gefocust op het populairste lid van de koninklijke familie, prinses Máxima, en kreeg van Snel alvast de titel 'Koningin Máxima' mee. Maar dat wordt ze pas als Willem-Alexander de troon bestijgt.

Door GPD-recensent Peter Kuijt

Volgens Snel is de prinses met Latijns-Amerikaanse roots in alles al een koningin. ,,Eigenlijk al tien jaar lang.'' Koningin van Argentinië, van de mode, van de emotie, van minima en duurzaamheid, van haar agenda, ja zelfs koningin van Blauw Bloed. Zij is namelijk medeverantwoordelijk voor het succes van het royaltyprogramma, weet Snel. ,,Het kijkcijfer van een aflevering zonder Máxima is altijd lager dan een aflevering waarin zij wel te zien is.''

We lezen over Máxima die aan het begin van hun relatie stelt dat haar prins 'nog wat strakjes in de Noord-Europese heupen' zit. Dat ze thuis op de Eikenhorst haar kroost met zorg en aandacht omringt. ,,Op school is ze luizen- en oppasmoeder.'' Maar ook dat de prinses ervoor zorgt dat de monarchie helemaal op de kaart wordt gezet. Althans, dat schrijft Snel. Máxima is een 'mensenmens', Willem-Alexander heeft het toch maar getroffen met haar.

De 'deskundige op royaltygebied' is idolaat van de 38-jarige prinses. Ze slaagt erin de media aan zich te binden. En als er een klein relletje ontstaat, zoals bij Máxima's uitspraak dat ze 'een Nederlandse identiteit' niet had gevonden, dan is ze gewoon verkeerd begrepen. En Jeroen heeft verkeerd geluisterd want de prinses zei dat ze 'dé' identiteit niet heeft gevonden.

De omstreden Mediacode, in 2005 ingevoerd, werkt, concludeert Snel. Immers, de persoonlijke levenssfeer van leden van het Koninklijk Huis wordt gerespecteerd. Aan de eventuele beknotting van de persvrijheid maakt hij nauwelijks een woord vuil. De presentator vreest eerder dat de code gevaar loopt, want ,,het internet bemoeilijkt en ondergraaft de naleving van de mediacode.''

'Koningin Máxima' staat bol van niet ter zake doende details. Zoals die ANWB-paddenstoel voor de Eikenhorst die de afstanden aangeeft naar onder andere Buenos Aires, New York, Den Haag. En op één pagina staat tot drie keer toe Máxima's schoenmaat vermeld. ,,Dat de prinses schoenmaat 42 heeft, is bekend, maar het is een te mooi en sappig detail om niet te vermelden'', schrijft een zich verkneukelende royaltywatcher. Een zin later heeft hij het over de ballerina's die de prinses uittrekt voordat ze in 2004 de moskee in Istanbul betreedt. En wat staat er op de binnenzool? Maat 42.

Een kritiekloze heiligverklaring is geen halsmisdrijf, zeker niet waar het de charismatische prinses betreft. Maar waarom zo beroerd opgeschreven? Snel vervalt vaak in herhaling, vloeiende zinnen zijn aan hem niet besteed. De presentator doet het ook regelmatig voorkomen alsof hij boven de media staat. ,,Die wensen honderd procent inzicht, ook en juist in het privéleven.'' Maar Snel niet, natuurlijk niet.

Naast een ode aan de prinses is 'Koningin Máxima' ook een egodocument van de EO-presentator geworden. Alleen al in de inleiding komt meer dan tien keer het woord 'ik' voor. En in de rest van het boek, dat niet altijd met de meest scherpe foto's is geïllustreerd, wordt het nog veel erger. Zo vertelt Snel dat hij eens met zijn vaste cameraman een vorkje prikt met enkele personeelsleden van het prinselijk paar. ,,De sfeer is ongedwongen en ik wil dat ze weten dat ik niet op details uit ben.'' Want Snel is uitsluitend royaltywatcher, geen journalist. © GPD Peter Kuijt. Zie ook zijn website.

* Jeroen Snel - Koningin Máxima. Samenstelling: Marie Verheij-van Beijnum. Uitgeverij Boekencentrum, 262 pag., 17,90 euro.

'Ik geef nu vaker mijn mening dan bij de start van Blauw Bloed'

Prinses Máxima voedt haar kinderen sober op, laat bij voorkeur oma Beatrix oppassen, draagt haar kleding meer dan één keer en heeft schoenmaat 42. Na vijf jaar royaltywatchen lepelt Jeroen Snel, koningshuisdeskundige bij de EO, de koninklijke feiten moeiteloos op. Hij schreef er zelfs een boek over, gewoon, voor het leuk. Alleen op Máxima’s geloof krijgt hij geen vat.

door Hilbert Meijer (Nederlands Dagblad)

Is dat ‘koningin’ niet een beetje voorbarig?

,,‘Koningin’ heeft in dit geval een dubbele lading. Het is de titel die ze krijgt als Willem-Alexander koning wordt, maar het is in dit boek vooral figuurlijk bedoeld: Máxima is de koningin van de familie, de koningin van de duurzaamheid, van de emotie, zelfs van de mode. Mocht koningin Beatrix van de titel schrikken, als ze het boek openslaat zal ze het begrijpen.’’

Máxima en Willem-Alexander vormen een elitegezin en tegelijk voeden ze hun kinderen sober op. Gaat dat samen?

,,Ik ben ervan overtuigd dat de kinderen van Máxima en Willem-Alexander een gewonere jeugd hebben dan veel andere kinderen in die dure huizen in Wassenaar. Ze doen er alles aan om te voorkomen dat de kinderen buiten de samenleving opgroeien. Het liefst brengt Máxima ze zelf naar school en in de weekenden, als het personeel uit villa Eikenhorst weg is, koken ze zelf. Het gewone gezinsleven wordt zoveel mogelijk nagebootst. Als Amalia op een dag koningin zal zijn moet ze wel feeling hebben met de maatschappij, dan moet het geen elitaire mevrouw zijn die ineens koningin wordt.’’

Is het met het vele reizen voor Máxima geen onmogelijke opgave om een goede moeder te zijn?

,,Dat zou je zeggen, alleen ze heeft de gave om snel te kunnen schakelen. Als ze voor een bijeenkomst over microkrediet vertrekt, zet ze een knop om en leest ze de dossiers in het vliegtuig en dan is ze de expert van het microkrediet. In het vliegtuig terug gaat de knop om naar het gezin. Dat doet ze moeiteloos. Ik denk niet dat ze zo snel allerlei stukken thuis op de bank zit te lezen terwijl Amalia, Alexia en Ariane aandacht nodig hebben. Ze scheidt dat heel strak: werk is werk, gezin is gezin.’’

Ze is wel veel van huis.

,,Ze maakt liever een paar lange reizen dan veel korte, want voor een kind is elk afscheid erg. Het is dan in eerste instantie oma Beatrix die inspringt als oppas. Ik vermoed dat ze vorige week toen Máxima en Willem-Alexander acht, negen dagen in New York waren, het grootste deel van die dagen de kinderen heeft opgevangen.’’

En als koningin van de mode heeft Máxima de broek in het paleis geïntroduceerd?

,,Ja, koningin Beatrix draagt nu ook vaker broeken in het openbaar.’’

Wat zegt dat over Máxima?

,,Dat ze haar eigen plekje heeft in het paleis en dat ze zich vrij voelt. Toen ze haar kennismakingstournee in 2001 begon, liep ze in degelijke, geruststellende donkerblauwe mantelpakjes. Dat hoeft nu niet meer, ze loopt nu in geweldige creaties. In New York waren haar kapsels ook fantastisch. Ze had haar oude kapper in de arm genomen, die ze ook had toen ze er woonde. Ze heeft glamour en is op weg een stijlicoon te worden voor jonge vrouwen.’’

Een stijlicoon met schoenmaat 42. Willen mensen dat weten?

,,Het is een vrij grote maat voor een vrouw. Jij en ik zijn daar misschien wat minder in geïnteresseerd, maar ik denk dat de vrouwelijke lezers dat wel willen weten. En dan heb je nog de categorie echte Máximafans – die willen álles van haar weten.’’

En twee keer hetzelfde aantrekken mag bij de Oranjes?

,,Absoluut, ook om te laten zien dat ze het geld niet over de balk smijten. Ik zag vorige week in New York een keer dat ze iets ‘ouds’ aan had. Ook bij andere bezoeken droeg ze kleding die ze al eerder had gedragen, al matchen de kleuren dan soms net niet helemaal. En het hoeft ook niet altijd heel duur te zijn. Ook de sieraden niet, soms zijn houten kralen goed genoeg. En soms loopt ze op schoenen van een paar tientjes. Willem-Alexander doet het ook, die droeg een paar jaar achter elkaar dezelfde skikleding. Fotografen klagen daar dan over: weer diezelfde jas, weer hetzelfde plaatje.’’

Ze dragen kleding meerdere keren, rijden een Volvo van een paar jaar oud, voeden hun kinderen sober op. ‘Echt heel goed’, schrijf je in je boek. Waarom?

,,Ze hebben een voorbeeldfunctie, en dan is enige soberheid goed. De jetsetterige kant is er zeker: ze huren privévliegtuigen, en slapen in dure hotels, maar als Willem-Alexander elk jaar een andere Ferrari zou rijden komt er snel kritiek. Want ja, het zijn wel onze belastingcenten. Ze gaan ook wel eens de fout in: in Patagonië (Argentinië) , hebben ze in het voorjaar een landhuis gekocht. Het was niet eens zo heel duur, een miljoen ofzo, maar de timing is niet best. Het is kredietcrisis en zij kopen dat even op doorreis naar Antarctica. Heel slecht voor de beeldvorming, dat hadden ze niet moeten doen.’’

Snijd je zoiets ook aan?

,,Ik geef nu vaker mijn mening dan bij de start van Blauw Bloed, toen ik vooral presentator was. Neem prinses Christina die miljoenen parkeert op een eiland, dat past niet in de voorbeeldfunctie. Maar ik wil niet op alle slakken zout leggen. Er zijn royaltywatchers die dat wel doen. Ik wil een eerlijk beeld geven en dat krijg je niet door overal de pijnpunten te zoeken.’’

Je schrijft dat je geen fan bent, maar iemand die Máxima ‘kritisch volgt en…’

,,…bewondert en respecteert, ja. Een fan is iemand die z’n kamer vol heeft hangen met Máxima.’’ (Hij kijkt lachend achterom naar een prikbord vol Oranjefoto’s.) ,,Nee, thuis heb ik dat niet. Maar groot respect is wel de basis. Ik zie dat ze keihard werkt. Tijdens werkbezoeken begint Máxima aan haar ontbijt al met een werkbespreking. Dat gaat door tot ’s avonds laat. Heel knap. Gelukkig gunnen ze me ook interviews, dat zag ik ook in New York. Ik had al een groot interview gehad en aan het eind mocht dat nog een keer. Daar ben ik heel blij mee.’’

Hoe bouw je die credits op? Kijken ze Blauw Bloed?

,,Ik ben ervan overtuigd dat ze kijken. En ik stuur ook dvd’tjes op van uitzendingen die helemaal over hen gaan. Voor Máxima moet het in het begin heerlijk zijn geweest om die oude beelden van Willem-Alexander te zien als peuter. Die kende ze niet en ik kan me niet voorstellen dat ze zelf de filmpjes van zolder hebben gehaald. Maar ze zullen zich daar nooit rechtstreeks over uitspreken.’’

Is het prettig om in koninklijke kringen te verkeren?

Lachend: ,,Natuurlijk is dat interessant. En het is leuk dat ze me kennen. Máxima heeft een gigantische glitter en glamour om zich heen hangen. Maar als je dagenlang achter hen aanhobbelt in New York, je een knipoog krijgt of hen spreekt, worden het ook voor mij gewone mensen. Ik moet mezelf wel eens in het hoofd prenten: het zijn de toekomstige koning en koningin die ik net heb geïnterviewd.’’

Echt dichtbij komen blijft lastig. Je schrijft dat je nieuwsgierig bent naar Máxima’s geloofsleven, maar je bevraagt haar er niet op.

,,De kans is heel groot dat ze dan zegt dat het iets persoonlijks is. Het is al gauw ongepast, je kunt tijdens een interview niet met allerlei gekke vragen komen. Dat doe je niet. Net zoals je ze niet de hele tijd met de camera voor de voeten loopt en je je erop kleedt als je met ze meereist. Ik loop ook in een pak. Dat zijn de spelregels. Maar wat er over het geloof van Máxima in het boek staat, is nog nooit eerder zo opgeschreven: dat ze zelden privé in de kerk gesignaleerd wordt en dat ze ongetwijfeld ook gedoopt is, communie heeft gedaan en eucharistie heeft gevierd. Maar ze zal nooit concreet haar geloofsleven delen, omdat ze later koningin wil zijn van christenen, joden en moslims. De kersttoespraak van koningin Beatrix is het enige moment dat je iets voelt van hoe de Oranjes in het leven staan.’’

Wat heb je er eigenlijk aan dat je zoveel van Máxima weet?

,,Het is gewoon leuk, zo’n boek en het televisieprogramma. We praten mensen bij, we hebben mooie beelden, daar zitten niet veel diepe gedachten achter. Alhoewel in Koningin Máxima wel vijf bijzondere jaren zijn gedocumenteerd, zeker als mensen over tien jaar geïnteresseerd zijn in de Máxima voor de troonswisseling. Maar geschiedenis schrijven is niet mijn eerste doel.’’ © GPD Nederlands Dagblad; Foto's: © EO, DPP, RPE

Jeroen Snel onthult alleen Máxima's schoenmaat: 42

Blauw Bloed viert zijn eerste lustrum. Het 'feel good' royaltyprogramma van Jeroen Snel voorziet getuige de goede kijkcijfers in een behoefte. Maar verwacht geen kritische opmerkingen. Ook niet in het goed verzorgde en aantrekkelijk ogende lustrumboek over Máxima.

Jeroen Snel is zelf de eerste om grif toe te geven dat in zijn programma het oranjezonnetje altijd schijnt. ,,Ja, we zijn braaf en volgend. Maar daar is niets mee. Ik wil een positief programma maken. Dat verdienen ze. Ik ben de afgelopen jaren echt een beetje van ze gaan houden", aldus Jeroen Snel (40), die voor zijn programma een vorstelijk salaris van een ton toucheert.

Hij mist de vileine ondertoon en de humor die Peter van der Vorst etaleerde in zijn eerdere RTL-royaltyprogramma. Jeroen Snel heeft ook niet de honger naar kennis en toewijding van een veteraan als Marc van der Linden. Over de dingen die Van der Linden wil weten, durft Jeroen Snel niet eens te dromen. Uitzenden zal hij het zeker niet.

En dat terwijl hij eerder toch zijn sporen heeft verdiend in de harde nieuwsjournalistiek. Snel mist het niet. ,,Dat ik nu iets positiefs mag doen, vind ik heerlijk. We opereren niet op het scherpst van de snede." Opmerkelijk genoeg afficheert Snel zich wel nadrukkelijk als 'deskundige op royaltygebied'.

Ook buiten zijn eigen programma komt hij graag in beeld om commentaar te leveren op actuele zaken rond de Oranjes. Hij durft ook hardop te dromen over koningin Beatrix die Blauw Bloed uitkiest om haar in haar laatste jaar als staatshoofd met camera's te volgen. Snel maakt er geen geheim van een 'klik' te voelen met zijn generatiegenoten Willem-Alexander en vooral Máxima. ,,Ik ben geen fan, maar bewonder en respecteer haar."

En wat zegt de niet-fan in het Reformatorisch Dagblad? ,,Ik zie haar als de meest perfecte prinses die er nu is. Ze is charmant, maar omringt zich ook met een beetje glitter en glamour. Dat vinden de mensen mooi. Ik ben nog geen republikein tegengekomen die vindt dat Máxima het niet goed doet."

Met de prins hoopt hij nog eens privé een biertje te drinken. ,,Wat ik hem dan zou vragen? Wilt u echt wel koning worden?" De EO-achterban waardeert de kritiekloze benadering van de Oranjes. De kijkerschare van Blauw Bloed schommelt het laatste half jaar tussen de 500.000 en 750.000. Het programma staat - heel knap - steevast in de top twintig van best bekeken uitzendingen op de zaterdagavond.

Dat stimuleert Snel ook niet om er meer van te maken. Om ook anderen in beeld te brengen en wat dieper te graven dan de hoedjes, jurkjes en hakjes van de prinsessen. Maar dankzij zijn vaste cameraman Mike Rutten heeft Snel wel keer op keer prachtige beelden van koninklijke uitstapjes, ook als daar niets te beleven valt. Dat is op zich een prestatie.

De suikerzoete benadering van de Oranjes klinkt door in het boek 'Koningin Máxima' dat Snel ter gelegenheid van het lustrum van Blauw Bloed vrijdag presenteert. Hij is trots in het buitenland te kunnen zeggen dat hij uit Nederland komt, zeker wanneer hij met de Oranjes op pad is. ,,Ja, daar hoor ik ook bij", antwoordt Snel dan op de vraag wie dat gezelschap is. Hij vertelt dan ook dat ,,die flamboyante vrouw Máxima is."

Helaas maakt Snel op geen enkele manier maakt de belofte waar 'op meeslepende wijze' Máxima's 'veelzijdige leven' te hebben beschreven. Hij verhaalt vooral over zijn eigen ervaringen met de prinses: ik zei tegen haar, zij vertelde mij, ik denk dat zij, ik weet dat ze, toen ik haar sprak, toen ik haar mocht interviewen, ... Snel verklaart zijn adoratie ook: ,,Zij is de koningin van Blauw Bloed." Met Máxima in de uitzending zijn de kijkcijfers hoger.

Veel noninformatie en onbenulligheden derhalve. ,,Dat de prinses schoenmaat 42 heeft, is bekend, maar het is een te mooi en sappig detail om niet te vermelden", noteert hij bijvoorbeeld. Verdere 'onthullingen' waren natuurlijk ook niet te verwachten. ,,De privégesprekken houd ik voor me", vertelde Snel al eens eerder. Het boek zal desondanks zijn weg wel vinden, ondanks de misleidende titel. 'Jeroen met Máxima' dekt de lading beter. © GPD; Bronnen o.a. AVRO Bode, AD; Foto's: © EO

Dertig Troonredes van koningin Beatrix in boekje

Dertig keer alweer heeft koningin Beatrix de Troonrede uitgesproken. Reden voor Elsevier om de dertig toespraken te bundelen en te voorzien van een uitvoerig personen-, zaken- en geografisch register.

Verder bevat het boekje historische beschouwingen over de Troonrede, Prinsjesdag en hoe Nederland de afgelopen dertig jaar onder koningin Beatrix veranderde. Het boek wordt besloten met de data van alle Troonredes die sinds koning Willem I zijn uitgesproken.

Redes van de Troon telt ruim 300 pagina's en verschijnt eind september. De prijs is 19,95 euro, inclusief verzendkosten. Bestellen: www.elsevier.nl/redesvandetroon of door tijdens kantooruren te bellen met 0314 - 358 358.

'De nieuwe vrouwen van Oranje' weggegooid geld

'Cor de Horde staat bekend als een groot kenner van het koningshuis. Cor de Horde, senior editor (en voormalig hoofdredacteur) bij Vorsten Royale, kent de familie van Oranje als geen ander’. Zo wordt de auteur van het boekje ‘De nieuwe vrouwen van Oranje’, over de schoondochters van koningin Beatrix, aangeprezen. Dat schept verwachtingen. En verplichtingen. De lezer mag verwachten dat het boekje zorgvuldig is nagekeken en dat de feiten kloppen, tenslotte is het geschreven door een ‘groot kenner’ ‘een regelmatige gast in actualiteitenprogramma’s als het gaat om het nieuws aan het hof’.

Om nu maar meteen met het eindoordeel te beginnen: ‘De nieuwe vrouwen van Oranje’ is weggegooid geld (€15,95, uitgeverij Archipel). De verwachtingen én de verplichtingen worden op geen enkele wijze waargemaakt. Het boekwerk (198 pagina’s) wemelt van de feitelijke onjuistheden en de inconsequenties. Dat eerste is kwalijk, het tweede is vervelend, maar daar valt misschien nog mee te leven. Cor de Horde is overigens niet bang zijn mening te geven. Zijn trouwe aanhang bij Vorsten zal er van op kijken, maar hij vermoedt bij koningin Beatrix een ‘vorm van psychische labiliteit’ toen zij Mabel Wisse Smit uitnodigde om met haar gezin in de Delfts grafkelder afscheid te nemen van prins Claus. Dat de koningin, die een toonbeeld van deugd zou moeten zijn, zich inliet met een meisje met ‘op z’n minst de verdenking van een minder fraai verleden’ is nog altijd moeilijk te verteren.

Een afwijkende en prikkelende mening mag. Graag zelfs. Cor de Horde suggereert dat Máxima, Laurentien en Mabel alledrie zowel carrièrevrouwen zijn als ‘golddiggers’. ,,Feit is dat je echt ambitie moet hebben om prinses te worden. Zonder ambitie kies je niet voor een milieu dat er misschien aan de buitenkant wel aardig uitziet, maar niet echt leuk is te noemen." (p 123). Dat Mabel om onverklaarbare redenen bij koningin Beatrix op de eerste plaats staat (hoofdstuk 10) is de schrijver duidelijk een doorn in het oog. ,,Ze is niet de ideale schoondochter, maar wel de favoriete schoondochter." (p 144) Met Mabel zou ze een emotionele band hebben die meer waard is dan de band die ze heeft met Laurentien of Máxima.

Alvorens de onderlinge verhoudingen onder een vergrootglas te leggen, heeft Cor de Horde in de eerste hoofdstukken een grove schets gegeven van de komst van Máxima, Laurentien en Mabel aan het hof. We leren daar niets nieuws over, behalve dan de vooroordelen en voorkeuren van de schrijver. ,,Als Mabel thuis voor de spiegel staat, dan zegt ze niet: Spiegeltje aan de wand, wie is de mooiste van het hele land, maar: Spiegeltje aan de wand, wie is de slimste van het hele land? En dan zegt de spiegel steeds weer: Dat ben jij, prinses Mabel." (p 21).

Onthullend is ook wat De Horde schrijft over de recente ‘biografie’ over Máxima. ,,Er is niemand die durft te zeggen dat het boek (over Máxima’s Argentijnse jeugdjaren) ook wel eens een brevet van onvermogen zou kunnen zijn van onze vaderlandse pers. Er worden immers feiten en feitjes geproduceerd, die tot dan toe nog niemand in journalistiek Nederland heeft gepubliceerd." (p81) De kritiek op het boek komt dus voort uit jaloezie. ,,De serieuze pers haast zich om fouten en slordigheden in het geschrift te ontdekken en vindt die natuurlijk ook."

Een opmerkelijke constatering: De Horde vindt het dus normaal dat zo’n biografie vol staat met fouten en slordigheden. En hij, als ex-hoofdredacteur van hét royaltyblad bij uitstek, verwijt de pers zijn werk niet te hebben gedaan. Wat heeft Vorsten al die tijd onder zijn leiding dan nagelaten? Maar goed. Het is maar een mening. De Horde put ruimhartig uit de Argentijnse biografie, zoals hij ook te rade gaat bij Jan Kikkert en de roddelbladen.

De vergoelijking van de ‘fouten en slordigheden’ in de omstreden biografie verklaart wellicht ook waarom De Horde’s geschrift er ook vol mee staat. Het geeft immers niet. Maar de Argentijnse journalisten konden zich nog verschuilen achter het feit dat ze buitenstaanders waren, De Horde is een ‘deskundige’. Het zou flauw zijn om ook voor zijn boek een lijst met ‘fouten en slordigheden’ aan te leggen, maar een aantal voorbeelden moet wel worden genoemd ter illustratie. De lezer kan dan tenminste zélf oordelen of aanschaf van het boekje de moeite en het geld waard is.

- Beatrix bezit geen Brits paspoort, terwijl ze wel degelijk Brits onderdaan is. Dat zij aanspraak kan maken op de Britse nationaliteit stamt nog uit de tijd van stadhouder Willem III. Toen hij koning werd verwierf hij voor zichzelf en zijn nazaten de Britse nationaliteit (p155). Willem III is kinderloos gestorven….

- De zus van Beatrix, die in Vancouver, Canada, is geboren heeft alleen de Nederlandse nationaliteit (p155). Wie zou dat zijn? Margriet is in Ottawa geboren en als bovenstaande waar is, dan is zij als vermeende nazaat van Willem III ook Brits onderdaan.

- De naam Amalia is een verwijzing naar Amalia van Solms, de moeder van Willem de Zwijger (p151). Tsja?! En Juliana van Stolberg dan?

- Mabel doet er niet toe, ze is tenslotte geen lid meer van het Koninklijk Huis (p144). Wanneer was ze dat dan wel?

- Mabel verspeelde haar rechten op de troonopvolging (p23). !

- Ariana is vierde in de lijn van troonopvolging (p158). Ariane wordt herhaaldelijk Ariana genoemd, ook Tavarnelle en Tavernelle (p159) worden door elkaar gebruikt.  

- Over na de troonswisseling: Om te beginnen verliezen alle leden van de familie buiten het gezin van Willem-Alexander en zijn broer Constantijn het recht op de troon (p176). Nee, prinses Margriet blijft troongerechtigd en blijft lid van het Koninklijk Huis.

- Over de toelage voor de koningin: Wat toelage betreft, volgt Willem-Alexander als kroonprins op een goede tweede plaats, met in zijn kielzog zijn vrouw Máxima. Daarna volgen op enige afstand prinses Margriet, professor Pieter van Vollenhoven, prinses Laurentien en prins Constantijn. En weer wat verder in de rij: prinses Mabel en prins Friso (p178). Alleen koningin, troonopvolger en partner hebben een toelage!

- Mabel draagt Beatrix’ verlovingsjurk op Koninginnedag 2006 (p143). Was dat niet bij het huwelijk van Pieter-Christiaan en Anita in 2005?

- Constantijn is een financieel genie (p183). Wordt Friso bedoeld?

- Niemand is meer geschikt dan prins Maurits om zijn vader op te volgen bij de Raad voor Verkeersveiligheid. Alleen Pieter van Vollenhoven heeft een niet erfelijke functie bij de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Geen erebaantje die door een willekeurig ander familielid kan worden overgenomen.

- de doopdient was in de christelijke traditie, daarin worden de kinderen van Willem-Alexander ook opgevoed. Hun moeder M'axima daarentegen is katholiek (p193). En dus niet christelijk?

Meer? Blader het boekje door! © HJ

'Dames van Oranje' draait vooral om 'prinses' Jetske

Op papier leek het een briljant idee. Een televisieprogramma maken over de zeven 'burgermeisjes' die tussen 1998 en 2005 zijn ingetrouwd in de koninklijke familie. Wie zijn die 'Dames van Oranje'? Hoe hebben ze de overstap van het betrekkelijk anonieme burgerbestaan naar een leven in de schijnwerpers ervaren? Hoe gaan ze daar mee om en hoe worden werk en gezin gecombineerd?

Maar om zo'n plan ten uitvoer te brengen, is medewerking nodig van de zeven prinsessen zelf. Kennelijk heeft niemand goed bedacht hoe het verder zou moeten indien, zoals gebeurde, de dames om uiteenlopende redenen hun huizen niet zouden openstellen voor de camera's. Daardoor kreeg de NCRV nauwelijks eigen beeldmateriaal. Op opgewarmde opnamen uit Lech - die het EO-programma Blauw Bloed bovendien eerder al veel beter liet zien - zat in augustus niemand te wachten.

Een praatje over goede doelen en het werk, in de marge van een werkbezoek of iets dergelijks, was nog wel mogelijk, maar een diepte-interview  op de sofa niet. Dat was een tegenvaller van jewelste, zoals presentatrice Jetske van den Elsen niet moe werd te benadrukken. ,,Ik had haar natuurlijk willen vragen...", is een mantra dat in bijna elke uitzending terugkwam wanneer een ontmoeting met één van de prinsessen in beleefdheden bleef steken.

Zo beklaagde Jetske zich er over dat prinses Mabel zo moeilijk benaderbaar en afstandelijk was. Ze had haar graag uitgebreid ondervraagd in haar kantoor in Londen. Gespreksonderwerp nummer één: hoe is het om steeds in verband te worden gebracht met Klaas Bruinsma. Het is een vraag, zo legde Jetske omstandig uit, die haar op de lippen gebrand lag. Maar toen het tot een ontmoeting kwam met Mabel, stelde Jetske de vraag toch maar niet. De tijd was op.

,,Mabel leek opgelucht dat het gesprek voorbij was." Van de eerdere beweringen dat Mabel niet bereid was om te praten, bleek niets waar. Jetske had gewoon geen zin om te luisteren. Tijdens één van de antwoorden werd het stemgeluid van Mabel zelfs weggedraaid.

Prinses Anita kreeg een zo mogelijk nog onbeschoftere behandeling. De echtgenote van prins Pieter-Christiaan werd door Jetkse om de tuin geleid: camera en microfoon op afstand, zodat ze niet wist dat ze werd geïnterviewd.

Maar los daarvan speelden de prinsessen in feite een bijrol in de achtdelige serie. Het ging om 'prinses' Jetske, die steeds vanuit een ander, maar zeer persoonlijk perspectief keek naar de 'Dames van Oranje'. En omdat die niet hun zielenroerselen bloot wilden leggen, vulde Jetske zelf hun gedachten maar in, of vroeg deskundigen wat de prinsessen zouden moeten denken en voelen.

Halverwege de reeks concludeerde Jetske met enige voldoening blij te zijn dat ze zelf niet met een prins is getrouwd. ,,Niet voor mezelf, maar voor mijn zoontje.'' Onbegrijpelijk dat het joch vervolgens in beeld kwam. Ze was ook niet te beroerd om de kijkers - gemiddeld 540.000 per aflevering - op het verkeerde been te zetten of te misleiden. Meestal ten koste van de 'Dames van Oranje'. Zo beloofde ze in Lech een gesprekje met Willem-Alexander en Máxima over de kinderen. Even later in de uitzending meldde ze lichtelijk verontwaardigd dat er geen gelegenheid was vragen te stellen. Iets dat al weken daarvóór bekend was gemaakt.

Van den Elsen opperde dat een reeks over de 'Heren van Oranje' ook een mogelijkheid zou zijn. ,,U stuurt maar een briefje", was de terecht zuinige, maar beleefde reactie van prins Willem-Alexander. Indachtig de slechte ervaringen van hun echtgenotes zullen de prinsen de deuren ook gesloten houden.

NASCHRIFT NA LAATSTE UITZENDING

De kijker werd zaterdag in de laatste aflevering van ‘Dames van Oranje’ andermaal bedrogen. Het was een herhaling van zetten, een terugblik op de zeven eerdere uitzendingen. Een aaneenschakeling van de dieptepunten, of voor de liefhebber, de hoogtepunten.

Zo werden de genante confrontaties met de prinsessen Mabel en Anita opnieuw vertoond en herhaalde Jetske van den Elsen haar toneelstukje in skioord Lech. In de eerdere uitzending van de fotosessie daar beloofde ze de kijkers een gesprek met Willem-Alexander en Máxima, in de wetenschap dat er helemaal geen persontmoeting was voorzien.

Jetske meldde dat even later ook, teleurgesteld. Dit keer vertelde ze wel vooraf dat er geen gesprek zou zijn. ‘Willem-Alexander had er geen zin in’ citeerde ze de GPD-kranten, die daar in februari tot ongenoegen van het hof uitvoerig over schreven. Maar Jetstke had daarop iets slims bedacht. Nog tijdens het fotomoment belde ze in beeld met de Rijksvoorlichtingsdienst met het verzoek of ze toch nog één vraag mocht stellen. Geen succes.

Alleen: Jetstke draaide op dat moment alleen maar een nummer. Ze kreeg geen gehoor, maar deed alsof. Bovendien had ze kort daarvoor bij de briefing al te horen gekregen hoe de sessie zou verlopen. Het was dus een goedkoop en onwaarachtig toneelstukje, zoals ook de e-mails die in beeld werden gebracht over een interviewaanvraag met Mabel nep waren. Dat bleek uit de getoonde e-mailadressen. Wie zei ook alweer 'de leugen regeert?' 

Over het onfatsoen om ook opnamen te tonen die buiten het afgesproken filmen vallen, zullen we het niet hebben - het zorgt namelijk wel voor menselijke televisie. En de kijkcijfers waren (mede daarom?) niet slecht. © GPD; Foto's: © Dutch Photo Press, Royal Press Europe

Persoonlijke zoektocht naar burgerprinsessen

Royalty scoort. Dat weten ze ook bij de NCRV, die Jetske van den Elsen op pad stuurde om in de levens van zeven prinsessen te duiken. Hard nieuws is geen vereiste; zo ontdekt ze door een gesprek over een schilderij dat de kinderen van Marilène geregeld met hoofdluis thuiskomen. ,,Dat vind ik nou héél grappig.''

Door Bernice Breure

Prinses Alexia had op haar eerste schooldag een rode Dora-rugzak bij zich. Koningin Beatrix heeft 'met een voldaan gevoel' de dag voor de vrijwilliger afgesloten nadat ze blinden en slechtzienden hielp bij het 'ervaren van kunst'. Máxima viert met haar drie dochtertjes vaderdag zonder prins Willem-Alexander, die voor zijn werk in Singapore verblijft. Het royalty-nieuws bevat vaak geen snippertje hard nieuws. Toch worden alle royalty- en showprogramma's, die uren zendtijd spenderen aan de Oranjes, verslonden.

Zelfs berichten over koningshuizen in de categorie 'nieuwe heup voor de zus van de koningin-moeder' , worden - al dan niet wat besmuikt - behandeld in bijvoorbeeld RTL Boulevard. Een programma als Blauw Bloed van de EO wordt al seizoenenlang goed bekeken, terwijl het, om het vriendelijk te zeggen, toch veel verslagjes van nou niet bepaald de meest opwindende werkbezoeken van de koninklijke familie bevat.

De boel wordt opgeleukt met -immer lovende - items als: hoe krijgt prinses Laurentien het toch voor elkaar om bij elke outfit een perfect passende tas te vinden? Vervolgens mag een ontwerpster de kijkers bijpraten 'over de do's and dont's van de koninklijke tassen'. Want zo'n vraag deponeer je niet zo makkelijk bij een Hoogheid zelf. Dat ondervond ook Jetske van den Elsen, die zich voor het nieuwe NCRV-programma Dames van Oranje afvraagt hoe leuk het is om prinses te zijn.

De komende acht weken verdiept ze zich in de levens van de voormalige 'burgermeisjes' die door hun huwelijk met een prins binnentraden tot wat voor velen een fascinerende sprookjeswereld is. Ze volgde Máxima, Mabel, Laurentien, Marilène, Annette, Anita en Aimée gedurende officiële verplichtingen en verdiepte zich in hun gezinsleven, hun werk, de maatschappelijke verplichtingen en hun imago. Groot nieuws, à la het gesprek van Peter R. de Vries met Charlie da Silva ('Mabel, ken je me nog') gaat het programma niet opleveren.

Dat is ook niet de opzet van de 36-jarige Van den Elsen, die eind dit jaar haar tweede kind verwacht en als werkende moeder en leeftijdsgenoot overeenkomsten ziet tussen zichzelf en de prinsessen. Minder registrerend, maar meer thematisch schetst de presentatrice een beeld van de drie schoondochters van koningin Beatrix en de vier schoondochters van prinses Margriet.

,,Hoe combineren zij werk en kinderen, hoe leren zij hun kinderen om te gaan met de belangstelling voor hun persoontje, hoe zit het met imagoschade en valt daar nog wat aan te doen." Het blijkt ook een persoonlijke zoektocht. Hoewel bij Van den Elsen thuis het blad Vorsten niet bovenin haar lectuurbak ligt, keek de programma maakster wel al lange tijd met bewondering naar met name Máxima.

,,Ze zorgt altijd voor een positief gevoel, en ik vond het fascinerend hoe snel heel Nederland haar omarmde. Ik vroeg me af hoe het zou zijn om haar te spreken. Zou het voelen als een gesprek met een leeftijdsgenoot, of toch meer als met een artiest?'' Nog geen twee weken na de start van het programma, direct op de eerste draaidag, blijkt dat laatste het geval te zijn.

Van den Elsen is mee met een werkbezoek van Máxima aan Roemenië waar ze komt praten over haar favoriete onderwerp, microfinanciering, en plots mag ze een 'één op één'-gesprek met de prinses voeren. Hoewel ze als programmamaakster van het jeugdprogramma Willem Wever vaak sterren als Marco Borsato sprak, bleek dit toch andere koek. ,,Ik stond er zelf van te kijken hoezeer ik onder de indruk was. Dat kwam ook door al die spelregels. In een gesprek van een paar minuten moet je je weg vinden tussen je daar braaf aan houden en jezelf blijven.''

Na afloop van het interview, waarin Máxima het gesprek domineert en niet meer 'onthult' dan dat ze drie spaarvarkentjes voor haar dochters heeft gekregen, constateert Van den Elsen eerlijk: ,,Ik ben tegen wil en dank toch ingepalmd door de magie van het moment.'' Dat royalty scoort, hebben de EO-programma's en de dramaseries over de koninklijke familie de afgelopen tijd duidelijk gemaakt.

Toch is Dames van Oranje niet even snel in elkaar geflanst om mee te liften op de trend. Voor de achtdelige reeks is ruim zes maanden de tijd genomen. Van den Elsen reisde er voor naar Vancouver, Lech en Boekarest. Voor een aflevering over de pers mengde ze zich onder de vaste schare royaltyverslaggevers op Koninginnedag.

,,Toen het drama in Apeldoorn zich voltrok, hebben we direct de camera uitgedaan en zijn we weggegaan. Het was heel heftig om mee te maken, en er waren genoeg collega's van journalistieke programma's om de gevolgen vast te leggen. Wel hebben we later prins Maurits en prinses Marilène er nog vragen over kunnen stellen." Van den Elsen meent dat Dames van Oranje een breder publiek kan trekken dan alleen trouwe Oranjeklanten.

,,Wij bieden meer dan het plaatje op de rode loper. We trekken ook wel eens de camera een stukje naar achteren, om te kijken wat daar allemaal omheen gebeurt. Dat maakt deze aparte arena soms nog interessanter.'' De aflevering over imagoschade draait voor een groot deel om Laurentien, die niet vanaf dag één in de harten van de Nederlanders werd gesloten. En natuurlijk om Mabel.

Deze ongrijpbare prinses intrigeert Jetske van den Elsen het meest. ,,Ze is een vrouw die hele goede dingen doet, een enorm vooruitstrevende baan heeft, waarin ze de wereldproblematiek bespreekt met mensen als Nelson Mandela, maar tegelijkertijd door veel mensen op straat wordt gezien als het voormalige liefje van crimineel Klaas Bruinsma. Dat moet zó frustrerend voor haar zijn.''

Maar zo'n persoonlijke en 'off-topic' vraag kan je er niet zomaar ingooien, als je de prinses in een bioscoop spreekt over het Amnesty-festival Movies That Matters. ,,Ik wil weten wie deze vrouwen zijn", stelde Van den Elsen zich vooraf ten doel. Daar geven korte gesprekjes met de hoofdrolspeelsters geen volledig antwoord op, erkent ze. ,,Maar daarom laten we ook veel andere mensen aan het woord met kennis van zaken over al die uiteenlopende onderwerpen."

Dat zijn 'usual suspects' als schrijfster Dorine Hermans (biografe van Pieter van Vollenhoven) en royalty watcher Marc van der Linden. Maar ook cultuurhistoricus Herman Pleij ('de huidige prinsessen zijn het type hockeymeisje') en Max Westerman. Waar de voormalige RTL-correspondent de eer aan te danken heeft dat hij zijn mening over de monarchie mag spuien, is trouwens een raadsel.

Hij miste de scoop van de verkering tussen Willem-Alexander en Máxima omdat hij hen niet herkende terwijl hij in hetzelfde eettentje in New York een vorkje prikte. Van den Elsen is, met nog enkele draaidagen te gaan, al heel tevreden over het resultaat van haar zoektocht.

,,In Vancouver volgde ik prinses Marilène die als beschermvrouwe van het Rijksmuseum een tentoonstelling van Hollandse Meesters opende. We spraken over haar favoriete schilderij, waarop een moeder haar kind op hoofdluis onderzoekt. Ze noemde dat een 'alledaags tafereel', en toen bleek dat ook haar kinderen daar geregeld mee thuis komen. Kijk, dat vind ik nou grappig.''

Daaruit blijkt dat ze de quasiwaarschuwing van Marc van der Linden in de eerste aflevering, waarin Van den Elsen zich verdiept in het vak van Koninklijk Huis verslaggevers, ter harte heeft genomen. Hij stelde al: ,,Royalty is, vooral als je het niet gewend bent, vaak teleurstellend.''

© GPD; Foto's: © GPD, DPP, RPE

Eerste Ferrari prins Bernhard terug op Paleis Soestdijk

In het park van Paleis Soestdijk is vanaf 14 juli tot en met 13 september de eerste Ferrari te zien van prins Bernhard. Hij kocht die in 1955. De sportwagen, een 212 Inter met een 2,6 liter V12, kreeg het ievelingskenteken van de prins, AA-13.

Nadat Bernhard de auto had ingeruild voor een andere Ferrari, verbleef de 212 Inter bijna 50 jaar in een Amerikaanse privécollectie. Nu de auto weer terug is in Nederland, keert de Ferrari na decennia van afwezigheid even terug naar Soestdijk.

De prins had altijd één Ferrari in bezit, die hij inruilde als hij een nieuw 'raspaard' kocht. Deze eerste Ferrari luidde het begin in van een langdurige vriendschap tussen Bernhard en Enzo Ferrari. Toen de prins de 212 Inter kocht stuurde Enzo Ferrari direct twee Italiaanse monteurs naar Soestdijk om de auto voor zijn koninklijke eigenaar te verbeteren.

De prinselijke Ferrari is nog nooit gerestaureerd. Maar al zijn de jaren zichtbaar, de auto is in een prachtige conditie, aldus het paleis. © GPD; Foto: Prins Bernhard met de Ferrari 212 Inter. © Koninklijke Verzamelingen, Den Haag
 
* Het park van Paleis Soestdijk is van dinsdag tot en met zondag geopend van 09.15 uur tot 17.30 uur. De toegang tot het park kost 5 euro (kinderen van 4-12 jaar 2 euro, kinderen onder de 4 jaar gratis). www.paleissoestdijk.nl 

Juliana was behalve 'mevrouw' zeker ook 'majesteit'

 

Het beeld dat vijf jaar na haar overlijden bestaat van koningin Juliana is dat van een wat sneue mevrouw die liever maatschappelijk werkster had willen zijn dan staatshoofd. Een doetje eigenlijk, die zich op haar kop liet zitten door een gehaaide, overspelige echtgenoot, prins Bernhard.

Haar standvastigheid, koppigheid, eigengereidheid én betrokkenheid zijn uit zicht geraakt. De regeringstijd van Juliana is immers alweer lang verleden tijd. Er wordt dezer dagen zelfs al verlangend uitgezien naar het aftreden van haar opvolgster Beatrix, die in 1980 troon en scepter van Juliana overnam.

De honderdste geboortedag van de 'vorstin van de wederopbouw' is een goede gelegenheid het bestaande beeld van Juliana te corrigeren. De koningin mocht zich dan bij voorkeur laten aanspreken met mevrouw, ze was wel degelijk ook een majesteit waarmee rekening moest worden gehouden. Net als haar oudste dochter Beatrix had ze een duidelijke eigen mening, waarvan ze maar moeilijk was af te krijgen.

Gesprekken met haar waren net zo lastig als die met Beatrix nu. En anders dan Beatrix balanceerde Juliana herhaaldelijk op het randje van wat grondwettelijk aanvaardbaar was. Zo weigerde ze doodvonnissen van oorlogsmisdadigers te tekenen en duldde ze geen inspraak in haar pacifistische redevoeringen tijdens een staatsbezoek aan de Verenigde Staten in 1952. In die tijd bedekten ministers de koninklijke grilligheden met de mantel der liefde, tegenwoordig zou dat niet meer worden gepikt.

Juliana zette vaker de hakken in het zand. Een vervolging van prins Bernhard kwam er niet ondanks het aannemen van steekpenningen van vliegtuigbouwer Lockheed. Maar Juliana moest wel het hoofd buigen in de zogenoemde Greet Hofmansaffaire. De door Bernhard binnengehaalde 'helderhorende' - Hofmans kreeg ingevingen van 'boven' - in wie Juliana heilig was gaan geloven, werd onder druk van het kabinet met aanhangers en al verbannen van paleis Soestdijk en het hof.

Hofmans' aanwezigheid had het koninklijk huwelijk aan het wankelen gebracht, en daarmee ook de monarchie. Koningin Juliana nam haar verlies en groeide in de jaren daarna uit tot 'moeder van alle Nederlanders'. ,,Ik ben altijd vooruitstrevend geweest. Aan conservatisme en ouderwetsheid heb ik het land gehad. Ik heb mijn leven lang mijn best gedaan niet ouderwets te zijn", zei Juliana zelf over haar aanpak.

Wellicht daarom ook dat het Nederlandse koningshuis ondanks de ophef over de huwelijken van de prinsessen Irene en Beatrix, Lockheed, de woelige jaren zestig en zeventig zonder veel kleurscheuren is doorgekomen. Daardoor is gaandeweg ook het beeld ontstaan van de lieve oma op Soestdijk. Een beeld dat natuurlijk is versterkt door het feit dat Juliana in haar laatste levensjaren vanwege haar ziekte uit de openbaarheid verdween, waardoor er nu generaties zijn die haar nauwelijks nog kennen.

Het portret 'Juliana, mevrouw majesteit' voorziet wat dat betreft in een behoefte. Geen nostalgie maar een handige geschiedenisles, waarin Juliana meer blijkt dan een 'aardige mevrouw' die chocolademelk schenkt voor haar personeel. © GPD; Foto: © GPD Spaarnestad

'Prins Leopold koos de enig juiste strategie’

Nee, hij wist er niks van, zegt Chris Will, historicus verbonden aan de Hollandse Waterlinie. Hij verwijst naar de grootste de deskundige in Nederland op dit gebied, militair-historicus prof.dr. Wim Klinkert van de Universiteit van Amsterdam. Maar ook voor hem is het nieuw, de vondst van een doos met spionageverslagen in het Koninklijk Huisarchief in Brussel.

Door Rien van den Berg (Nederlands Dagblad)

Hoe dan ook, zegt Will, de spionnen van de Belgische (kroon)prins Leopold hadden in 1854 hun werk goed gedaan. Ze adviseerden de hertog van Brabant de enige juiste strategie om Nederland te veroveren: door de Betuwe, over de Veluwe en dan naar Amsterdam. En bij verrassing, benadrukt Will. ,,Dat was de enige kans. Het Nederlandse landleger was zo georganiseerd dat het de vijand vanaf de grens zeven dagen moest ophouden en vertragen. Daarna waren de landerijen rond de Hollandse Waterlinie onder water gezet, kon het Nederlandse leger zich daarachter terugtrekken en was Nederland een onneembare vesting geworden.’’

Volgens Will hechtte de spionagemissie terecht veel waarde aan de sterkte van de Belgische cavalerie. ,,Voor deze strategie heb je een enorm fit en snel leger nodig. Ik vraag me af of er in die tijd wel zo’n leger bestond.’’ De Belgische cavalerie was, berekenden de spionnen, tweemaal zo groot als het Nederlandse. Will denkt dat de Belgen een kans gemaakt hadden, maar eenvoudig was de klus zeker niet geworden. ,,In het rampjaar 1672 heeft Frankrijk Nederland aangevallen met het grootste leger tot dan toe. Ze hebben er toen voor gekozen zich bij Utrecht te hergroeperen en daarmee waren hun kansen verkeken om Amsterdam te veroveren.’’

De inschatting van kolonel Chauchet, de hoogste militair in de spionagemissie, klopte volgens Will. Chauchet schreef dat de forten strategisch goed doordacht waren en perfect onderhouden bovendien. ,,Er waren in die tijd net tien splinternieuwe torenforten gebouwd, dus dat klopt wel.’’ De snelheid van de militaire ontwikkelingen maakte fortenbouw overigens tot een voortdurende wapenwedloop. Dertig jaar na de spionnen van Leopold kwam de Belgische generaal Bialmont op verzoek van de Nederlandse regering de Hollandse Waterlinie inspecteren. Will: ,,Hij was destijds de belangrijkste vestingbouwer van Europa. Hem werd gevraagd of hij de forten Vechten en Rijnauwen wilde bouwen. Maar van de bestaande forten bij Culemborg, Everdingen en Hondswijck was hij in die tijd niet onder de indruk.’’

Overigens schrikken beide deskundigen er niet van dat de Belgen kennelijk met plannen liepen om Nederland binnen te vallen. Wim Klinkert zei gisteren op de EO-radio dat het een soort hobby was van topmilitairen om de defensie van de buren te bespionneren. ,,België maakte ook in 1924 nog een plan om Nederland te veroveren.’’ Nederland had andersom de aanvalsplannen ook klaar liggen, meldt de deskundige. Volgens Klinkert zegt het bestaan van het plan op zich nog niet zo veel. ,,Een plan van een kroonprins is nog niet de politieke intentie van een heel land, ook niet in de negentiende eeuw.’’

Ook grootmacht Duitsland bespioneerde Nederland, zegt Will. ,,In 1906 nog meldt een Duitse spionagemissie dat de Hollandse Waterlinie een ‘onoverkomelijke hindernis’ vormt. Er wordt wel eens gezegd dat de Waterlinie nooit echt wat gedáán heeft, maar hij heeft zijn afschrikwekkende werk echt wel gedaan.’’

België kon Nederland alleen binnenvallen als Frankrijk dat zou toestaan. Na een onderhoud met de Franse keizer Napoleon III zette kroonprins Leopold zijn aanvalsplan in de ijskast. Wat is daar gezegd tussen die mannen? Die vraag wordt door de stukken in het Koninklijk Huisarchief in Brussel niet beantwoord. Misschien was het wel sentiment. Karel Lodewijk Napoleon werd namelijk in 1808 geboren als... Prins van Holland. Hij was de zoon van Hortense de Beauharnais en Lodewijk Napoleon Bonaparte, koning van Holland. De Nederlandse koning Willem III was bevriend met Napoleon III. Op 13 september 1855 ontving Napoleon het Grootkruis in de Militaire Willems-Orde.

Ambitieuze plannen Belgische kroonprins met Nederland

Hij is een omstreden vorst, Leopold II, koning der Belgen. Vorige week nog werd zijn ruiterstandbeeld in Brussel besmeurd met rode verf. De gruwelen in zijn privékolonie Congo zijn zo beeldbepalend, dat historici in het Koninklijk Huisarchief in Brussel jarenlang archiefdoos D20 over het hoofd gezien hebben. In deze doos zat een ander vermetel plan van prins Leopold: de verovering van Nederland.

Door Rien van den Berg (Nederlands Dagblad)

Belgen hebben redenen om dankbaar terug te denken aan Leopold II. Wat heet: de stad staat er vol mee. Het Koninklijk Paleis is slechts een van de monumentale gebouwen waarmee hij zijn hoofdstad verfraaide, en misschien nog bijzonderder zijn de vele parken. Leopold was een groene koning. En een rode. Hij was persoonlijk eigenaar van de kolonie Congo - en dus persoonlijk verantwoordelijk voor het omkomen van miljoenen Congolezen.

Over deze controverse gaat vrijwel al het historisch onderzoek. Kris Clerckx had minder pretenties toen hij het Koninklijk Huisarchief indook, en misschien wel daardoor ontdekte hij wat anderen over het hoofd zagen. Hij is freelance journalist en auteur van historische reisboeken. Na boeken over Columbus, Mozart en Sisi begon hij aan een reisboek over Leopold II. Hoe kan de lezer de voetstappen van de koning drukken? Waar was Leopold geweest? Welke landen speelden een rol in zijn leven?

Nederland, ontdekte Clerckx. Leopold was jaloers op zijn noorderbuur. De glans van de Gouden Eeuw was dan wel verdoft, maar Nederland had nog altijd iets wat België ontbeerde: overzeesche gebiedsdelen, koloniën. Als er iets was wat Leopold begeerde, was het een wereldrijk. Als koning sprak hij het parlement eens toe: ,,Boots jullie buren na!'' Leopold onderhandelde zelfs een tijdje over het overnemen van Borneo, een kolonie die voor Nederland nauwelijks rendabel was.

Maar de wingewesten in de wereld waren zo goed als verdeeld en zijn land grensde aan Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland - meer dan een maatje te groot. Prins Leopold, hij was nog maar troonopvolger en zijn vader wist van niks, liet zijn oog vallen op Nederland. ,,Heb je Nederland, dan heb je ook kolonies'', zegt Clerckx. Maar er zat ook oud zeer achter, zegt hij, op het plein voor het Koninklijk Paleis.

In de Romeinse tijd was 'Belgica' een landstreek die zich volgens Leopold uitstrekte van Frans-Vlaanderen in het zuiden tot het Nederland onder de grote rivieren. Limburg hoorde erbij, Zeeuws-Vlaanderen en een stuk van Luxemburg. Prins Leopold beschouwde België zoals dat na de afscheidingsoorlog met Nederland in 1830 was ontstaan, als een 'geamputeerd' land. Dit algemene verhaal was wel bekend, zegt Clerckx.

Maar dat de jonge prins Leopold waarschijnlijk achter de rug van zijn vader om, verschillende spionagemissies naar Nederland stuurde, een aanvalsplan uitwerkte en het Belgische diplomatieke apparaat in werking had gesteld om de verovering van Nederland in Europa te masseren, wist niemand.

Een zijdeur in het paleis geeft toegang tot het Koninklijk Huisarchief. Lange gangen ontsluiten de koninklijke privévertrekken. De deuren staan gewoon open. Het komt kennelijk in Belgische hoofden niet op om die gang eens op te wandelen in de hoop op een ontmoeting met koning Albert II. Hier zijn nog dingen die je gewoon niet doet. Op de zolder heeft de koninklijke hoofdarchivaris de bewuste doos, met het nummer D20, al klaargezet. Van alles zit erin.

De officiële opdracht van prins Leopold rond 1854 aan zijn eerste ordonnansofficier en vertrouweling Adrien Goffinet; op dun vloeipapier gemaakte schetsen van vestingen als Grave, Breda, Bergen op Zoom, Gorinchem, Deventer, Willemstad; kattebelletjes van spionnen, aantekeningen die verraden dat men tot in Alkmaar, Den Helder, Harlingen en Delfzijl de kracht van de Nederlandse defensie in kaart had gebracht.

Een schetsje in potlood onthult iets over de strategie: net als de Franse legers in 1795 wilden de Belgen de Waal oversteken, om dan in een soort Blitzkrieg Amsterdam aan te vallen, waarna op de terugreis ('de omval') de goed georganiseerde verdedigingslinie rond Utrecht in de rug kon worden aangevallen. De route: Diemerbrug, Weesp, Uitermeer (een fort aan de Vecht), Naarden, Hilversum, Maartensdijk, fort Blauwkapel, Utrecht. Want de Belgen vreesden de Nederlandse verdedigingswerken.

Ordonnansofficier Goffinet rapporteerde: ,,Naast de kunstmatige overstromingen en de forten beschikt Holland over natuurlijke verdedigingsgordels, die uit brede en talrijke rivieren bestaan. Die zijn makkelijk te verdedigen, dus kunnen ze meer geld spenderen aan het onderhoud van hun militaire vestingen. De forten zijn in goede staat en perfect onderhouden.''

Daar stond een overmacht van de Belgische landstrijdkrachten tegenover, meldt een statistiekje. Het Nederlandse defensiebudget bedroeg 29,6 goudfranken, het Belgische 34 miljoen. Bovendien gaven de Nederlanders een derde van hun budget uit aan de marine, die bij de Belgische inval geen factor van betekenis zou zijn. De Belgische infanterie was beduidend sterker dan de Nederlandse, de Belgische cavalerie was zelfs twee keer zo omvangrijk. Ook een overzicht van het aantal legerofficieren zal prins Leopold vertrouwen gegeven hebben. België had er 2127, Nederland slechts 1397.

Clerckx: ,,Daar zegt Goffinet nog bij dat de Nederlandse officieren vooral oude mannen zijn.'' Prins Leopold liet Nederland ook religieus in kaart brengen. Opnieuw heel precies. De Afscheiding van 1836 is zijn spionnen niet ontgaan: 'Réformés Séparée: 42.619', en zelfs de zogenaamde 'kruisgemeenten' zijn in beeld, hoewel het ledental van 195 wat aan de lage kant lijkt. Er waren volgens de spionnen in 1854 exact 1.164.142 rooms-katholieken in Nederland, 1.665.443 gereformeerden. Clerckx: ,,Het totaal van 3.056.666 Nederlanders klopt precies met de officiële Nederlandse gegevens uit die tijd.''

Clerckx, die in het Paleis des Konings op fluistertoon spreekt, benadrukt een aantal keren dat Leopold weliswaar aan grootheidswaanzin leed, maar absoluut niet voor gek versleten moet worden. Uit de spionagerapporten spreekt aandacht voor detail en ook wel realiteitszin. Leopold wist heel goed dat de katholieken in Nederland in de minderheid waren. Zou Nederland wel in zijn geheel veroverd kunnen worden? Onderschat de vaderlandsliefde van de Hollanders niet, zei vertrouweling Goffinet tegen de prins. 

Leopold formuleerde drie hoofdlijnen voor zijn aanvalsplan:

1. ,,Onze aanval tegen Holland zal gerechtvaardigd zijn of op zijn minst gepaard gaan met een oproer van katholieken. Dit wordt de voltooiing, de vervolmaking van onze revolutie, gestart in 1830. Deze aanval moet aan Europa worden gepresenteerd als een explosie van een nationaal gevoel, dat te lang is beledigd bij het zien van onze broeders onder een vervloekte dominantie die hen verstikt.''
2. ,,Het doel van de vijandigheden is een hereniging van katholieken onder één kroon met de rivieren als noordelijke grens. Om dat te bereiken, moeten we een beslissende aanval op Amsterdam plegen, de koning (Willem III, red.) afzetten en op zijn minst het volk laten beslissen welk bestuur het het liefst heeft.''
3. ,,Een strijd met Nederland moet een verrassing zijn van onze zijde. We moeten ons daar plotseling met wapens presenteren, er de orde verstoren, en de provincies die willen aansluiten, behouden, de andere vrijlaten zoals ze willen.''

Cruciale factor in de slagingskans is echter de reactie van de Europese mogendheden. ,,Belangrijk is dat er niet gereageerd wordt'', schrijft Leopold. Frankrijk is de sleutel. Als dat land niet reageert, zal ook Pruisen niet reageren. Engeland is op dat moment druk met Rusland en heeft dus geen oog voor de dwergstaatjes, schat Leopold in. Hij zet de hoogste Belgische diplomaat in Frankrijk, de Prins van Chimay, aan het werk. Die moet de Franse keizer Napoleon III masseren. Pas in dat laatste stadium komt er zand in de machine.

Chimay staat niet te trappelen. Leopold zet hem onder druk. ,,Ik vind u een beetje de advocaat van de vijandelijke zaak! Ik heb het er moeilijk mee dat ik niet alleen Parijs voor me moet winnen, maar eerst ook nog mijn eigen bemiddelaar moet overtuigen.'' Maar Chimay zag de verhoudingen waarschijnlijk wat realistischer. Uiteindelijk komt het van een persoonlijk onderhoud tussen Napoleon III - zoon van de eerste Nederlandse koning Lodewijk Napoleon en geboren als prins van Holland - en de Belgische kroonprins.

Wat die twee besproken hebben, is in archiefdoos D20 niet terug te vinden. Maar het gevolg ervan wel: Leopold besloot het plan uit te stellen. Het zou er niet meer van komen. Als koning - in 1865 volgt hij zijn vader Leopold I op - heeft hij andere prioriteiten. © GPD Nederlands Dagblad

* Het boek van Kris Clerckx is verschenen bij uitgeverij Lannoo.

Koninklijke opening voor een nieuw keizerlijk museum

Met een ballet en een concert is vrijdagavond de Hermitage Amsterdam officieel geopend. De Russische president Dmitri Medvedev, koningin Beatrix, prins Willem-Alexander, prinses Máxima, premier Jan Peter Balkenende en enkele ministers waren aanwezig bij het openingsspektakel.

Het concert en het bijbehorende ballet hadden plaats op een groot podium op de Amstel, direct voor het museum. De bekende choreograaf Hans van Manen maakte speciaal voor de opening een ballet, dat werd uitgevoerd door twee Russische dansers van Het Nationale Ballet.

Het hoofddeel van het concert bestond uit een uitvoering van het muziekstuk Schilderijen van een Tentoonstelling van de Russische componist Modest Moessorgski (1839-1881), gespeeld door de marinierskapel van de Koninklijke Marine.

De Hermitage Amsterdam is een dependance van het wereldberoemde museum in St. Petersburg. Het is gevestigd in het monumentale zeventiende-eeuwse gebouw Amstelhof, dat tot de verbouwing in 2007 dienst deed als verzorgingstehuis.

Samenwerking en veiligheid waren zaterdag de sleutelwoorden tijdens de gesprekken die Medvedev en premier Jan Peter Balkenende en hun beider delegaties voerden. Niet alleen vanwege de zeer zware veiligheidsmaatregelen omtrent het bezoek, maar ook omdat ,,de wereld geen vrolijke plek is. Daarom staat veiligheid hoog op de agenda", zei Medvedev.

Belangrijkste onderwerpen die aan de orde kwamen: een mogelijk nieuw wapenakkoord over kernkoppen met de Verenigde Staten, Nederlands-Russische samenwerking bij de mogelijke oprichting van een piratentribunaal en samenwerking bij de gasproductie.

Voordat hij ging praten met de premier, ministers, en de top van het bedrijfsleven maakte Medvedev een rondvaart door de Amsterdamse grachten en over de rivier de Amstel. Daarvoor werd de Amsterdamse grachtengordel zwaar beveiligd. De Herengracht was afgesloten voor alle verkeer. Ook boten werden geweerd.

© GPD; Bron: ANP; Foto's: © Dutch Photo Press, Patrick van Katwijk en GPD AP

Tsaar Peter zou tevreden zijn met nieuwe Hermitage

Overdaad schaadt. De openingstentoonstelling van de Amsterdamse dependance van de Russische Hermitage heeft zoveel te bieden dat bezoekers snel overweldigd worden door het royale aanbod. Maar schitterend is het wel.

Koningin Beatrix, prins Willem-Alexander en prinses Máxima en de Russische president Medvedev en zijn vrouw Svetlana woonden vrijdag het openingsspektakel van de Hermitage Amsterdam bij. Het nieuwe museum opent met de maandenlange expositie 'Aan het Russische Hof' met zo'n tweeduizend baljurken, juwelen en schilderijen uit de collectie van het moedermuseum in St.Petersburg.

Vitrines met waaiers, parasols, hoeden, tassen, snuisterijen, goud en zilver, speelkaarten en geweren. Een keur aan baljurken, de één nog overdadiger en rijker bestikt dan de andere. Uniformen die loodzwaar zijn door de gouden tressen en medailles. Flonkerende juwelen, kunstig bewerkte sleutels en imposante ordetekens.

Voor de Russische tsaren was het nooit te veel of te duur en nooit genoeg. Geld speelde geen rol en niets was te dol om indruk te maken op stad en land. Tot de Russen zelf er in 1917 genoeg van kregen en op gewelddadige wijze een einde maakten aan de monarchie. De glorie en glans van het Russische hof herleeft echter aan de Amstel. Het Russische Hermitage heeft alles uit de kast en opslagplaatsen gehaald voor de openingstentoonstelling van deze eerste dependance, in Amsterdam.

Tweeduizend objecten zijn uit St. Petersburg verscheept naar het schitterend verbouwde en ingerichte Amstelhof. Het lijkt veel en dat blijkt ook bij een rondgang door de zalen en kabinetten, maar op het totaal van drie miljoen kunstschatten die het door tsarina Catharina de Grote in 1764 begonnen museum bezit, is het een schijntje.

Catharina was een uiterst efficiënte verzamelaar. Wanneer een kunstverzamelaar overleed, liet zij meteen zijn hele boedel opkopen. In 1796 beschikte ze zodoende al over vierduizend schilderijen en tienduizenden tekeningen, om over andere kunstvoorwerpen maar niet te spreken. De verzamelwoede is in de eeuwen daarna door haar opvolgers doorgezet. Daarnaast stimuleerde het weelderige leven aan het Russische hof, met zijn ontvangsten en bals, de kunstnijverheid. Niet alleen in Rusland zelf, ook in het buitenland werden bestellingen gedaan.

Edelsmeden en tovenaars met textiel konden al hun creativiteit ook kwijt in cadeaus en kostuums voor feestelijkheden en bijzondere gelegenheden. De ingenieuze eieren van Fabergé zijn wereldberoemd, maar aan de Amstel is tot 31 januari 2010 te zien dat bijvoorbeeld de Keizerlijke Porseleinfabriek ook op wereldniveau vazen kon fabriceren.

Voor de openingstentoonstelling is meteen het hele museum gebruikt, waardoor het begrip 'tentoonstelling' wordt opgerekt. Er zijn volwassen musea die het qua collectie met minder moeten doen. De presentatie over de twee vleugels van het voormalige verzorgingstehuis, dat tsaar Peter de Grote bij zijn bezoek aan Amsterdam in 1697 zelf nog heeft gezien, is oogstrelend en overweldigend. De uitleg is echter minimaal en zal bij grote bezoekersstromen voor files zorgen bij de talrijke vitrines. Niet iedereen zal voor meer informatie 34,95 euro willen neertellen voor de 335 pagina's dikke catalogus, ook al is die elke cent waard.

Het rijke Russische hofleven wordt gepresenteerd langs twee hoofdthema's. Het publiek gaat in de zogenoemde Keizersvleugel als het ware op audiëntie bij de tsaar: de troon van tsaar Paul I staat aan het hoofd van de zaal, aan de wanden hangen portretten van alle tsaren én van de Nederlandse koning Willem II en zijn Russische echtgenote Anna Paulowna. Ook wordt aandacht besteed aan het strenge protocol, met zijn talrijke rangen en standen.

In de Herenvleugel van het museum klinkt dansmuziek en draaien de vitrines mee op de maat om een beeld te geven van de bals en feesten. Op de bovenverdieping komt het privéleven van de keizerlijke familie tot leven, andermaal op overdadige wijze. ,,Het zijn niet de objecten die deze tentoonstelling dragen, maar de personen voor wie ze zijn gemaakt. Let dus ook op de schilderijen en portretten van de tsaren, tsarina's en hovelingen", aldus Hermitage-directeur Michail Piotrovsky, die voor de opening vergenoegd vaststelde: ,,Tsaar Peter zou heel tevreden zijn geweest."

Pluspunt van de nieuwe Amsterdamse Hermitage: twee prachtige boek- cq museumwinkels - ook te bezoeken zonder toegang te betalen voor het museum. Ze hebben 'alles' over de Romanovs, oude en meer recente boeken en uitgaven, fotoboeken en snuisterijen. In het Engels en voorzover beschikbaar in het Nederlands. Een aanwinst en aanrader!

© GPD; Foto's: © GPD AP. Zie ook www.hermitage.nl