Boeken Media Etc ROYALBLOG.NL

Oranienbaum schittert als in oude tijden

Hedendaags design en oude vorstelijke kunst, gaat dat wel samen? Als het aan de organisatie van de tentoonstelling ,,Dutch Design-Huis van Oranje'' ligt wel. In het Duitse slot Oranienbaum gaan de twee een opmerkelijke alliantie aan in een door koningin Beatrix en de Duitse bondspresident eind april te openen tentoonstelling. De twee thema''s lijken niet toevallig gekozen, want zowel Dutch Design als de Oranjes doen het bij de Duitsers bijzonder goed.

Oranienbaum, tussen Berlijn en Leipzig, keeg zijn naam dankzij zijn Nederlandse bewoonster, prinses Henriëtte Catharina van Nassau (1637-1708), die trouwde met een vorst van Anhalt. Zij gebruikte het slot als zomerverblijf. Volgens de Nederlandse curator Nicole Uniquole gaat het bij de zes maanden durende expositie in Dessau vooral om het tonen van ambachtskunst. ,,Excellent handwerk is nooit uit de mode'', aldus Uniquole bij een perspresentatie in de Nederlandse ambassade in Berlijn.

Zij kreeg de opdracht het lege, verwaarloosde Schloss Oranienbaum nieuw leven in te blazen met een publiekstrekker die recht doet aan de geschiedenis van het gebouw, maar ook vernieuwend is en vooruitblikt. Oranienbaum moest niet het zoveelste fraai gerestaureerde kasteel zijn dat slechts aan vroeger herinnert.

Aldus krijgt de bezoeker honderden kunstwerken gepresenteerd die vaak een verrassende combinatie vormen. Een zilveren jurk van het modeduo Viktor en Rolf naast een zilveren wijnkan uit het Koninklijk Huis Archief. Of met diamantjes en edelsteentjes opgesmukte damesschoenen van Jan Taminiau bij een hanger met een geslepen portret van Willem III. ,,Je krijgt zo een andere blik op nieuw én oud'', aldus Uniquole, terwijl ze wijst op de overeenkomsten tussen een
rouwsieraad op een 18de eeuws schilderij en een hedendaags sieraad van Puck Eigenmann, een van de meer dan 160 deelnemende Nederlandse ontwerpers. Veel kunstenaars maakten speciaal werk voor de tentoonstelling. Onder hen Bernard Heesen, wiens glaskunst verwijst naar de glasfabrieken die Henriëtte Catharina in Oranienbaum liet bouwen.

De grote tuin bij het slot is deel van de expositie. In de bomen komen jurken te hangen. Ook de oranjerie, de grootste van Europa, wordt toegankelijk gemaakt. © GPD Oene van der Wal

 

'Ik heb vandaag de koningin gezien'

Mag ik ook een keer vrolijk zijn gestemd? Ik heb vanmiddag een leuk gesprek gehad met de koningin. Met wie? Ja, met Willeke van Ammelrooy, een schitterende koningin Beatrix in de in januari door de VPRO uit te zenden televisieserie over ‘Beatrix, Oranje onder vuur’. Deze televisie-Beatrix is geloofwaardig, respectvol, innemend, warm en onderhoudend. Geen karikatuur. ‘Ik heb vandaag de koningin gezien’, kon ik dan ook zonder schroom zeggen tegen Willeke, na afloop van de voorvertoning van de eerste twee afleveringen van de serie.

Nu ken ik koningin Beatrix natuurlijk niet. Zeker, ik zie haar regelmatig en soms wel tien dagen achter elkaar – tijdens de reis naar het Caribisch gebied -, ik kan wel eens een of meer vragen aan haar stellen, en ik heb ook wel een paar keer een leuk gesprek gehad. Sterker nog, bij de eerste ontmoeting in 2003 heeft ze meegeholpen mijn door de beveiligers zoekgemaakte tas met laptop te zoeken. Maar kennen? Nee! Ik zie de buitenkant, de werkzijde zal ik maar zeggen, het staatshoofd in functie. Niks mis mee, maar in de tv-serie zien we Beatrix thuis, als moeder en echtgenote, als dochter en verliefde prinses. Dat is een andere Beatrix.

Dus wanneer ik zeg dat Willeke van Ammelrooy een ‘echte’ Beatrix neerzet, kan ik alleen putten uit de ervaringen in het publieke domein. Prinses Margriet, of de prinsen Willem-Alexander, Friso en Constantijn zullen met hele andere ogen kijken; ze zullen dingen missen, overdreven vinden of uitvergroot. Zij kennen namelijk in de eerste plaats die andere Beatrix, de privépersoon, de zus en moeder.

Willeke van Ammelrooy (5 april 1944) vertelde dat ze zich voor de rol eerst suf heeft gelezen. Haar zus heeft iets gedaan bij Blauw Bloed, dus was er een kelder met boeken voor handen. Daarna is ze gaan kijken: Polygoon journaals, YouTube, televisieopnamen, foto’s. Ze heeft er geen half werk van gemaakt, na afloop van de opnamen moest Willeke naar eigen zeggen eerst twee maanden afkicken van haar Beatrix personage.

Ze heeft zich de gebaartjes en mimiek van de koningin goed eigen gemaakt. ‘Alles heeft een plaats, alles heeft een functie’ merkt Willeke op over de koningin: hoed, haar, tas, bijoux, manier van lezen, wijze van vasthouden van papieren van de Troonrede, lengte van de rok, alles. Er is ook logica – de rechterhand bijvoorbeeld moet altijd vrij blijven, want daarmee moeten bloemen worden aangenomen en handen worden geschud.

Hoe Beatrix echter met haar vingers echter al twee pagina’s vooruit bladzijden ‘voorsorteert’ tijdens het lezen van de Troonrede, en hoe zij kennelijk ook alle kriebeltjes en jeukjes kan onderdrukken, heeft ook op Willeke van Ammelrooy diepe indruk gemaakt. ‘Ik kan het niet, ik wil dan toch even wrijven.’

Willeke is voor mij de ‘beste’ Beatrix die we de afgelopen jaren aan het werk hebben gezien in de verschillende dramaproducties over de Oranjes. Mara van Vlijmen is overigens even glorieus en geloofwaardig als de ‘jonge’ Beatrix, die frivool maar standvastig haar weg zoekt in het voor haar in feite al uitgestippelde leven. En dat Ellen Vogel en Eric Schneider ook in deze productie – na Bernhard, Schavuit van Oranje – terugkeren als de bejaarde Juliana en Bernhard is een genot, terwijl Bastiaan Ragas zeer aanvaardbaar is als de dwarse Willem-Alexander.

En de afleveringen die je hebt gezien, hoe zijn die? Dat is weer een ander verhaal, beter geschikt dichter bij de uitzenddatum begin januari. © HJ

'Smeergeld prins Bernhard topje van de ijsberg' - zegt Aalders

Historicus Gerard Aalders, schrijver van het boek Het Lockheed-schandaal, betreurt het dat hij de onthulling van de financiële geheimen van prins Bernhard in 2050 niet meer zal meemaken.

Door Gerard den Elt (GPD)

De 'schavuit van Oranje', zoals prins Bernhard onlangs in een televisieserie nog als een charmante schelm werd geportretteerd, is volgens historicus dr. Gerard Aalders, auteur van onder meer de boeken Bernhard - Zakenprins en Het Lockheed-schandaal, pure fictie. ,,Hij wordt daarin veel te aardig neergezet. Hij is namelijk ondanks aantoonbare bewijzen van het aannemen van smeergeld nooit vervolgd. Ik snap het wel, de serie moet verkocht en bekeken worden. Schrijver Tomas Ross was zich daar ook van bewust. Maar het beeld klopt gewoon niet.''

In Het Lockheed-schandaal schetst Aalders, gepensioneerd historicus van het Nederlands Instituut voor Oorlogs Documentatie (NIOD), het beeld van een notoire leugenaar, die bij tal van gelegenheden geld zou hebben aangenomen om wapendeals te bepleiten. Zijn vrienden hielpen hem het geld kunstig te verdonkeremanen, en prins Bernhard kwam er volgens Aalders mee weg omdat koningin Juliana geen vorstin wilde zijn met de prins in de gevangenis.

Aalders: ,,En ik vrees dat over een aantal jaren zal blijken dat het allemaal nog erger was dan we nu weten. Ik sprak ooit een voormalige secretaris van Bernhard en vroeg hem of het Lockheed-schandaal niet het topje van de ijsberg was. Het knikje en zijn zwijgen zeiden mij voldoende. Er moet meer zijn, want een betaling van 100.000 dollar door McDonnell-Douglas aan de prins is bijvoorbeeld nooit verder onderzocht.''

Aalders zegt te betreuren dat hij de openbaring van de staatsgeheimen over prins Bernhard, die in de kluis (ook wel: 'de zuurkast') van de minister-president liggen, niet meer zal meemaken. Die onthulling is voorzien voor 2050. Dan zullen de geheime bijlagen bij het onderzoek van de Commissie van Drie, destijds ingesteld namens het kabinet-Den Uyl om de rol van Bernhard in de Lockheed-affaire te onderzoeken, worden vrijgegeven. ,,Dat is een kwelling voor iedere historicus'', zegt Aalders, die in maart van dit jaar 'gedoemd was tot pensionering' zoals hij het zelf uitdrukt. ,,Ik zou Nederlands recordhouder qua leeftijd moeten worden om de openbaarmaking mee te maken. Maar met wat we nu weten, staat al vast dat er grote bedragen via via naar hem zijn overgemaakt.''

In het boek stelt Aalders: 'Zoals de naam van prins Bernhard voor altijd met Lockheed zal worden geassocieerd, zo zal de naam Lockheed onverbrekelijk verbonden blijven met corruptie en dubieuze manieren van zakendoen.'

Waarom dit boek? Aalders: ,,Ik heb willen aantonen dat Lockheed grote sommen smeergeld heeft uitgegeven om vliegtuigen over de gehele wereld te verkopen. Toen dat uit de nasleep van de Watergate-affaire bleek, heeft dat in enkele landen tot vervolging geleid van corrupte gezagsdragers. In Japan en Italië zijn er hoge functionarissen voor de gevangenis in gegaan, tot aan de Japanse oud-premier Kakuei Tanaka aan toe. Alleen in Nederland ontsprong prins Bernhard de dans. En daardoor ook anderen, zoals zijn vriend Hans Teengs Gerritsen en KLM-directeur Frits Besançon. Want als je de prins niet vervolgt, kun je ook anderen niet straffen.''

Daar waren destijds goede redenen voor: Er moest een crisis in de monarchie worden voorkomen. Is dat volgens u geen goede reden? Aalders: ,,Als iemand de wet overtreedt, mag je dan geen gerechtelijk vooronderzoek instellen? Alles moest wijken voor het redden van de monarchie. Maar als Juliana was afgetreden en Beatrix haar moeder niet had willen opvolgen, dan nog hebben we een grondwet die daarin voorziet. Dan wordt een regent benoemd. Maar toenmalig premier Joop den Uyl wilde zo'n crisis in de monarchie voorkomen. Logisch, anders was zijn PvdA bij de daaropvolgende verkiezingen weggevaagd wegens het aftreden van een populaire koningin.''

U noemt wijlen prins Bernhard in uw boek meermalen een leugenaar. Op grond waarvan? ,,Och, een leugenaar... in die kringen noemen ze het 'jokken' en dat klinkt dan minder erg. Maar de lijst met hele en halve onwaarheden is lang. Eerst bezwoer hij tegenover de Commissie van Drie nog dat hij geen miljoen dollar had ontvangen van Lockheed. Later zei hij tegen de Volkskrant dat het geld bestemd was geweest voor het Wereld Natuur Fonds en daar was in zijn ogen niets mis mee. Helaas vergat de Volkskrant tegen te werpen dat de donatie niet in de boeken van het Wereld Natuur Fonds was te traceren, zoals ook door de Commissie van Drie is vastgesteld. Zijn verhaal klopte dus opnieuw niet.''

* Het Lockheed-schandaal - Wapenindustrie, smeergeld en corruptie. Auteur: Gerard Aalders. Uitgeverij Boom, 240 blz., 19,90 euro

Willem-Alexander heeft nooit gezegd 'Ik mag ook nooit iets'

'Ik mag ook nooit iets'. Dorine Hermans en Daniela Hooghiemstra hebben hun net verschenen boekje met uitspraken van prins Willem-Alexander opgehangen aan een niet bestaand citaat. De prins zou in een besloten bijeenkomst met royaltyverslaggevers waarin het opgeven van het prinselijke vakantiehuis in Mozambique ter sprake kwam, hebben verzucht dat hem niets is gegund: 'Ik mag ook nooit iets.'

Hij is 'rancuneus' over de vrijheid die hem is ontnomen, concluderen de schrijfsters in de inleiding van hun geschrift. Het is inderdaad een prikkelende uitspraak, maar hij klopt niet. ,,In bijeenkomsten met het prinselijk paar en de VVKH is dit citaat nooit gebezigd door de prins", bevestigde VVKH-voorman Jan Hoedeman donderdag aan de RVD.

Die had zich beklaagd over de frase die volgens Hermans en Hooghiemstra door een lid van het clubje Koninklijk Huis-verslaggevers aan hen is doorgespeeld. ,,De prins heeft dat nooit gezegd, ook niet in besloten kring. Sterker nog, de prins heeft veel ruimte om invulling te geven aan zijn functie en is daar ook zeer dankbaar voor", aldus de RVD.

Het is niet voor het eerst dat Dorine Hermans en Daniela Hooghiemstra met hun publicaties over het Koninklijk Huis voor irritatie zorgen in de paleizen. De vrije omgang met feiten en de vaak unieke interpretatie daarvan, hebben ook al eens geleid tot een boze reactie van koningin Beatrix op een boek over haar voorgangers, de koningen Willem I, II en III.

Historica Hermans kreeg in september eveneens een vernietigende respons op haar boek over de koninklijke inhuldigingen. Het paleis veroordeelde haar opmerkingen over het huwelijk van Beatrix en Claus en andere historici kwamen met lange lijstjes van feitelijke onjuistheden in het boekje. Data die niet klopten, persoonsverwisselingen en andere omissies, zo stelde historicus Arnout van Cruyningen vast.

Hermans en Hooghiemstra putten voor hun jongste gezamenlijke werk niet uit eigen waarnemingen, maar uit andere bronnen, zoals de biografie over Willem-Alexander van Volkskrant-journalisten Jan Hoedeman en Remco Meijer. Ook de interviews van de prins met de NOS hebben zij gebruikt. 'Wie kan de aanstaande koning nu beter typeren dan hij zelf' was de gedachte achter de verzameling uitspraken van Willem-Alexander, over liefde, vliegen, zijn ouders en koning worden. © GPD

Liefde voor Oranjehuis blijft groot onder protestanten

Van alle groeperingen in de Nederlandse samenleving die zich verwant voelen  met het Huis van Oranje, behoren protestanten zonder twijfel tot de trouwste. Anderzijds is er ook een gevoel van verwijdering vanwege de levensstijl en de religieuze beleving van de Oranjes. Beide kanten komen uitgebreid aan de orde  in de interviewbundel 'Onze Vorstin'.  Uitgeverij De Banier presenteert dit boek maandag in het museum Buren & Oranje in Buren.

 
Aan het woord komen representanten uit christelijk Nederland. Ze werden door journalist Jan van Klinken bevraagd, zo meldt de uitgever in een persbericht. Uit de bundel komt sterk naar voren dat de liefde voor het Oranjehuis ondanks alles groot blijft onder protestanten. Sinds Beatrix koningin is, is de aanhankelijkheid in deze kringen eerder groter geworden dan afgenomen.

In de bundel komen mensen aan het woord zoals ex-SGP-politicus Bas van der Vlies, ex-vicepremier André Rouvoet (CU), synodepreses ds. J.J. van Eckeveld van de  Gereformeerde Gemeenten, Oranjekenner Menno de Bruyne en Jan Thijsen, directeur van het museum Buren & Oranje. © RB; Foto: © DPP

* Onze vorstin. Protestanten over koningin Beatrix door Jan van Klinken. Uitgeverij Banier, €16,90 ISBN 978 90 336 30224 Verschijnt 17 oktober 2011

Bij dezelfde uitgever en van dezelfde auteur verschijnt ook het boek 'Openhartig', een bundeling van de vier grote televisieinterviews van koningin Beatrix. Hoe is  het om staatshoofd, moeder én grootmoeder te zijn? Hoe ervoer koningin Beatrix  haar turbulente huwelijksdag?  Hoe ziet ze haar aanwezigheid in tijden van tegenspoed en verdriet?  En: Wat houdt haar geloof in God voor haar persoonlijk  in?

Allemaal vragen  die koningin Beatrix ooit heeft beantwoord.  Gedurende de afgelopen kwart eeuw liet de vorstin zich vier keer voor tv interviewen. Onder de titel 'Openhartig' heeft uitgeverij De Banier de interviews te boek gesteld, maar dan opgedeeld in een groot aantal thema’s. 

De titel van het boek is gelinkt aan de wijze waarop de vorstin op tal van onderwerpen ingaat. Zo blijkt hoe moeilijk ze het had met haar voorbestemde rol als vorstin, hoe hoog ze de lat legt voor zichzelf en haar omgeving, hoe gelukkig haar leven was in de luwte van Drakensteyn, hoe eenzaam het is geworden na de dood van Claus, hoe ze geniet van de bezoeken in het land, hoe ze zichzelf kan wegcijferen en hoe ze zich gesteund weet door haar geloof. Zo leren we Beatrix kennen op een wijze die zich niet eerder heeft aangediend.

* Openhartig. Koningin Beatrix zélf over… Bewerkt door Jan van Klinken. Uitgeverij Banier, €14,90. Omvang: 150 pag.

Hermans toont zich in boek allesbehalve deskundig

Pagina voor pagina fileert historicus Arnout van Cruyningen de recente uitgave van Dorine Hermans. Wie zijn bespreking van ‘Wie ben ik’ leest, is in staat het boekje meteen in de prullebak te gooien. Vlot geschreven, inderdaad, het leest lekker weg, oordeelt Van Cruyningen, maar van de feiten heeft Hermans een potje gemaakt.

En Van Cruyningen weet waarover hij het heeft: Hermans ‘leende’ royaal uit zijn doctoraalscriptie van jaren geleden. Zonder de materie echter te begrijpen of zelf terug te grijpen op het onderliggende onderzoek, constateert hij met kenmerkende nuchterheid. Volkomen terecht vraagt Van Cruyningen zich dan ook af hoe Hermans ooit aan de kwalificatie ‘koningshuisdeskundige’ is gekomen.  

‘Met enige regelmaat debiteert Hermans van alles en nog wat over de monarchie en haar vertegenwoordigers (...) Zij doet dat steevast met het air van iemand die over bijzondere, om niet te zeggen esoterische kennis over het onderwerp beschikt. Met veel aplomb doet zij de meest krasse beweringen. Maar ook onzin die met grote stelligheid wordt gebracht, blijft wel onzin natuurlijk. En zelfs degene die nog wegkomt met het uit de nek kletsen, stuit vroeg of laat op problemen en bezwaren bij het op schrift stellen van die beweringen’, noteert Van Cruyningen in zijn ontmaskerende recensie.

Hij vraagt zich af waarom Hermans’ publicaties zoveel irritatie opgroepen en denkt dat dit komt door de combinatie van oppervlakkig onderzoek met de gretigheid om desondanks ook alle roddels en kletspraat in haar werk op te nemen. Van Cruyningen noemt het ‘valsigheid in geschrifte’, een kunst die ook Daniel Hooghiemstra (medeauteur van het omstreden boek ‘Voor de troon wordt men niet ongestraft geboren’) goed verstaat. Het omstandig uitserveren van de herinneringen van padvinder en zelfbenoemd ‘hersenontginner’ Huub van ‘t Hek aan twee - naar eigen zeggen indringende - gesprekken met prins Claus (in 1981) is daar een voorbeeld van.

Van Cruyningen opent zijn eigenlijke bespreking van het boek ‘Wie ben ik dat ik dit doen mag’ door meteen al het basisgegeven onderuit te halen. Hermans schrijft over zes koninklijke inhuldigingen – zij weet in tegenstelling tot de meeste leden van de Tweede Kamer tenminste wel dat Nederland geen kroningen kent, hj– maar, zo stelt Van Cruyningen terecht: het zijn er zeven geweest! Willem I had er namelijk twee, als soeverein vorst in 1814 en als koning in 1815. En als het fundament niet deugt, dan valt er van de rest van het bouwwerk ook niet veel te verwachten..........

Ronduit ontluisterend – voor Hermans althans – is de lange en nog niet eens volledige opsomming die Van Cruyningen vervolgens geeft van alle ‘missers’ in het boek. Verkeerde data, verkeerde namen, verwisseling van personen, verkeerde interpretaties, foute veronderstellingen. Hermans blijkt zelfs de tekst van de grondwettelijke eed eigenhandig te hebben gewijzigd, constateert Van Cruyningen en ze introduceert enkele handelingen rond de inhuldiging waarvoor nergens anders enig ‘bewijs’ is te vinden. Het boek lijkt qua onjuistheden te wedijveren met het broddelwerk van twee Argentijnse journalisten die een ‘biografie’ in elkaar flansten over Máxima (zie voor die recensie, hier).

Van Cruyningen staat in zijn mening niet alleen. Publiekrecht & Politiek schrijft over het boek: ‘Het idee (schrijven over inhuldigingen) blijkt echter nogal goedkoop te zijn uitgevoerd. Het gaat namelijk nauwelijks over inhuldigingen. In plaats daarvan staat de in te huldigen vorst op de dag van huldiging vroeg op om tientallen pagina’s lang te mijmeren over de prestaties van zijn of haar voorganger, en te peinzen over wat nog komen gaat. Voor Hermans volop gelegenheid om te doen waar ze goed in is: Oranjevorsten lekker lullig afschilderen. (...)

Lees de twee beschouwingen: Publiekrecht & Politiek: http://www.publiekrechtenpolitiek.nl/boekreview-wie-ben-ik-dat-ik-dit-doen-mag/

En Arnout van Cruyningen (doorklikken naar Hermans)

Een (kleine) greep uit de lange lijst met fouten uit het boek (zoals opgemerkt door Arnout van Cruyningen):

* Pagina 9 beweert Hermans dat de grondwet werd voorgelezen bij de inhuldiging in 1814, het zou anderhalf uur hebben geduurd; de voorlezing is echter pas in 1815 ingesteld, op aandrang van het Zuiden; bij de grondwetsherziening van 1848 werd de voorlezing weer afgeschaft.

* Pagina 15: Willem V overleed niet in het 'verre Engeland' maar in Brunswijk.

* Pagina 38: 'Britse kroonprinses Charlotte’ = prinses Charlotte van Wales, dochter van de Prins van Wales.

* Pagina 42: 'linkerhand op het boek met de grondwet’ = niet juist (vorst zwoer niet met hand op de grondwet)

* Pagina 64: Anna Paulowna werd niet koningin op de inhuldigingsdag (28 november 1840) maar was het sinds de troonsbestijging van haar echtgenoot, Koning Willem II (7 oktober 1840).

* Pagina 80: Prinses Marianne, 'die getrouwd was met de Pruisische kroonprins Albert’ - Albert was geen kroonprins maar de jongste zoon van koning Friedrich Wilhelm III van Pruisen.

* Pagina 109: Marianne zou zich in 1846 losbandig hebben gedragen 'op haar landgoed in Voorburg’; de prinses verwierf dat landgoed pas in 1848.

* Pagina 114: Prinses Marianne was volgens Hermans ten tijde van de inhuldiging van koning Willem III (12 mei 1849)  'nog in Palestina’ - de prinses vertrok uit Nederland in juli 1849, beviel op 30 oktober 1849 van een zoon op Sicilië en trok vervolgens via Egypte naar het Heilige Land.

* Pagina 116 - Degenen die in plaats van de eed de belofte aflegden (mogelijk gemaakt bij de grondwetsherziening van 1848) zeiden volgens Hermans:  'Dat zweer ik!’ Dat zeiden ze nu juist niet, maar 'Dat beloof ik!’  Men zweert: 'Zo waarlijk helpe mij God Almachtig!' OF belooft: 'Dat beloof ik!’

* Pagina 131: 'Wiwil maakte de bruiloft niet meer mee, hij stierf vlak tevoren.’ - De bruiloft van Willem III vond plaats op 7 januari 1879; Prins Willem (Wiwill) overleed op 11 juni 1879.

* Pagina 137: Wilhelmina 'liet geen traan op de voorste rij in de kerk in Delft’ , bij de begrafenis van Willem III - Wilhelmina woonde die begrafenisdienst niet bij en kon dus niet op de voorste rij zitten.

* Pagina 197: 'Behalve de Oranjes waren ook andere koninklijke families gevlucht naar het vrije Engeland, zoals de Zweedse koning.’ - Zweden was een van de weinige landen die neutraal bleven in de Tweede Wereldoorlog. Koning Gustaf V van Zweden ging dan ook niet naar Engeland.

'Dit boek is geen wetenschapelijk [sic!] werk’‚ stelt Dorine Hermans bescheiden op pagina 282. Waarvan akte.

De Oranjes op een rijtje gezet

Ach, één boekje over de Oranjes kan er nog wel bij! Dinsdag verschijnt bij Bertram + de Leeuw Uitgevers De Oranjes, Verrassende feiten over ons Koningshuis. Dat bevat talloze lijstjes, namen en feiten over ons Koningshuis.

Frivole lijstjes, serieuze lijstjes, officieuze lijstjes, formele lijstjes, nutteloze lijstjes, politiek correcte en incorrecte lijstjes. Sommige lijstjes zijn heel recent, andere gaan ver terug in de geschiedenis en illustreren daarmee de continuïteit van de Oranjes in de Nederlandse samenleving, aldus de uitgever.

Er wordt veel over het koningshuis geschreven en gesproken, maar dit boek bevat de feiten over onder:

• De bezittingen van het Koninklijk Huis
• Koninklijke niet-natuurlijke sterfgevallen
• De hofhouding van koningin Beatrix
• Bijnamen van de Oranjes
• De rijkste staatshoofden
• De gezamenlijke hobby’s van Amalia, Alexia en Ariane
• De buitenechtelijke kinderen van de Oranjes
• Auto- en vliegtuigongelukken van de Oranjes
• Belastingen die de Oranjes niet betalen
• Woon-, werk- en vakantieadressen van de Oranjes

De Oranjes is samengesteld onder redactie van Arendo Joustra, hoofdredacteur Elsevier.

'Beatrix maakte alles ondergeschikt aan koningschap'

Het plichtsbesef van koningin Beatrix was zo sterk, stelt schrijfster Dorine Hermans, dat ze haar grote liefde prins Claus ondergeschikt maakte aan haar koningschap. ,,Claus had het gevoel: dit gaat helemaal mis.'' Marjolijn de Cocq (GPD) in gesprek met de auteur van het boek 'Wie ben ik dat ik dit doen mag'.

 – U zag koningin Beatrix eerder deze week de troonrede voorlezen, nog onkundig van de storm die u nu aanwakkert met onthullingen over haar huwelijkscrisis in uw boek 'Wie ben ik dat ik dit doen mag'. Voelde u zich niet een beetje schuldig?

,,Door mijn onderzoek naar de inhuldigingen besef ik nu veel meer hoe stressvol het is om in het middelpunt van dat circus te staan. Ik zat haar voor de televisie aan te vuren, bewonderend. Ontroerd ook, door de traditie waarvan ze deel uitmaakt. 'Goed zo, je nu niet verspreken!' Ze zal woedend zijn, het is natuurlijk een kwetsbaar punt voor haar. Heel moeilijk, om een ruzie van dertig jaar geleden opgediept te krijgen terwijl ze niks kan doen. En hun huwelijk is later ook weer heel hecht geworden.''

– Waarom dan toch oude wonden openrijten, op basis van één bron: een voormalige Scouting-medewerker bij wie prins Claus zou zijn leeggelopen?

,,Ik vond Huub van 't Hek een heel waarachtig iemand. Authentiek en leuk om mee te praten, totaal niet geraffineerd. Ik kon me echt voorstellen dat zo'n Claus hem in vertrouwen neemt. Maar ik heb hem niet zomaar op z'n blauwe ogen geloofd. Ik ben uitgebreid met hem gaan 'sparren' en heb zo veel mogelijk geprobeerd na te trekken. Zijn verhaal was heel consistent en wordt op punten gesteund door ander materiaal. Wat me ook ver de streep trok is een briefje van prins Claus waarin hij Van 't Hek dankt voor het 'veel te lange gesprek'. Als historica en journalist moet ik aan waarheidsvinding doen. En de koningin is behalve een mens ook een instituut.''

- Van 't Hek heeft in 1981 over de ontmoeting gepubliceerd in het blad Scouting. Waarom komt hij nu ineens met dit 'vertrouwelijke' verhaal naar buiten?

,,Hij heeft echt het gevoel dat hij de plicht heeft om duidelijk te maken hoe Claus geleden heeft. Dat hij niet alleen gebukt ging onder depressies, maar dat hij echt leed onder de kroon. Van de koers die hij en Beatrix samen hadden uitgestippeld bleef helemaal niets over. Ineens kondigde ze aan dat ze Majesteit genoemd wilde worden. Claus had het gevoel: dit gaat helemaal mis. Maar tijdens mijn onderzoek voor mijn boek heb ik eigenlijk alleen maar meer respect voor Beatrix gekregen. Ze is zo sterk, ze heeft zulke dierbare dingen opgegeven voor haar plicht: Claus, die duidelijk haar grote liefde was. Haar kinderen, op wie ze altijd gek is geweest. Die heeft ze laten lijden onder haar roeping.'' © GPD

Hermans hecht geloof aan uitlatingen Huub van 't Hek

Het huwelijk van koningin Beatrix en prins Claus bevond zich begin jaren tachtig in een diepe crisis, valt te lezen in het boek 'Wie ben ik dat ik dit doen mag' van historica Dorine Hermans. Postume verwijten van een monddood gemaakte prins-gemaal.

Door Marjolijn de Cocq (GPD)

De mondhoeken even afhangend als zijn schouders betreedt Claus van Amsberg op 30 april 1980 de Nieuwe Kerk in Amsterdam aan de hermelijnen zijde van zijn echtgenote, de kersverse koningin Beatrix. ,,Ik besef hoe gelukkig ik ben'', verklaart zij even later in haar inhuldigingsrede, ,,dat naast mij mijn man staat, die mij steunt, aanvult en corrigeert.'' Bij dat laatste woord valt even zijn masker; de wenkbrauwen gaan omhoog en er zweemt een lachje. Gemeend, in een gezamenlijk pretje over een uitgevochten en afgezoend conflict? Of juist cynisch, de krampachtige hoon van een hoogst intelligent en getalenteerd man die zijn leven aan alle kanten ingeperkt ziet en zich steeds meer vervreemd voelt van zijn echtgenote-de-Majesteit?

,,Beatrix láát zich moeilijk corrigeren, dat is volgens mij nu juist het punt'', zegt historica Dorine Hermans. Als we haar lijn volgen was prins Claus al bij de troonsbestijging van Beatrix diep en diep ongelukkig. Hij zou de geschiedenis ingaan als de prins die gebukt ging onder het knellende juk van de monarchie. Zijn persoonlijke ontwikkeling gefnuikt, werd hij in 1982 voor de eerste keer behandeld voor depressie. Blijkens Hermans' boek 'Wie ben ik dat ik dit doen mag', was Claus vlak voor de ceremonie in de Nieuwe Kerk al te depressief om de Britse prins Charles op Schiphol te verwelkomen. Hij kon zich niet verenigen met de traditionele opvattingen van Beatrix over haar koningschap en er was sprake van een diepe huwelijkscrisis.

Beatrix zou tegen eerdere afspraken met Claus in de verhuizing van haar gezin van slot Drakensteyn in Lage Vuursche naar de residentie Den Haag hebben doorgedrukt. Haar gezinsleven werd opgeofferd aan wat ze zag als haar roeping in het leven. Ook was er een groot verschil van inzicht over de opvoeding van de kinderen, met name die van prins Willem-Alexander die in de ogen van Claus aan het ontsporen was en van Beatrix te veel vrijheid kreeg. Maar Claus mocht zich er niet mee bemoeien, zo zou hem te verstaan zijn gegeven, Alexander was het domein van zijn vrouw.

Het is een postume tirade van een prins die zich ontkend en monddood gemaakt voelde. Claus' zelfbenoemd woordvoerder in dezen is Huub van 't Hek, oud-medewerker van Scouting Nederland, bij wie Claus - beschermheer van de padvinders – zijn hart tijdens twee lange, vertrouwelijke gesprekken in 1981 zou hebben gelucht. Dat het hof in 1982 openheid gaf over Claus' depressies, noemt Van 't Hek een al te gemakkelijke kapstok voor het verdriet van de prins over zijn huwelijk. ,,Als je zijn emoties toeschrijft aan het feit dat hij ziek was, verzwijg je de echte Claus die was stukgelopen op het gebrek aan erkenning. Claus voelde zich ontkend, als echtgenoot, vader en prins-gemaal.''

Veel frustraties van de prins zijn al te uit en te na geboekstaafd. Hij had alle anti-Duitse sentimenten bij zijn verloving in 1965 over zich heen gekregen ('Claus d'raus'). Inhoudelijke functies waarin hij zijn ziel en zaligheid legde waren hem afgenomen omdat ze te gevoelig lagen. Zijn persoonlijke wensen en verlangens had hij op een lager dan laagst pitje moeten zetten. Zijn agenda, zo omschreef journalist Willem Oltmans in 1984, werd gaandeweg 'steeds meer bezet met lintenknipperij'.

Toen bekend werd hoe slecht het de prins ging, volgden speculaties over een op handen zijnde echtscheiding. Maar de gelederen van de Oranjes werden snel gesloten, en zo er een crisis was, kwamen Claus en Beatrix die na zijn zware begintijd als prins-gemaal te boven. Met haar boek worden deze oude wonden opengereten, erkent Hermans. Maar het relaas van Van 't Hek is in haar visie relevant omdat het gaat over de opvoeding van de troonopvolger en aangeeft hoeveel druk het koningschap legt.

De Rijksvoorlichtingsdienst zou in 1981 hebben geprobeerd een weergave van de gesprekken door Van 't Hek in het blad Scouting tegen te houden. Door persoonlijk ingrijpen van Claus werden de zes pagina's, voornamelijk over zijn opvattingen over de padvinderij, alsnog gepubliceerd. Van 't Hek vergelijkt daarin Claus met 'Jozef, de verzwegen held van het kerstverhaal'. Ooit hadden Claus en Beatrix afgesproken dat ze het koningschap zo veel mogelijk samen zouden doen. Maar hun ideeën waren ver uiteen komen te liggen, zozeer dat Claus zelfs geloofde dat de traditionele koers die Beatrix koos het einde van de monarchie dichterbij bracht. Van 't Hek: ,,Hij verweet haar dat de afspraken die ze ooit hadden gemaakt als echtgenoten en ouders in zijn nadeel waren vervaagd tot hij het gevoel had dat er niet zoveel meer van hem over was. © GPD

Mildred: 'Ik hoef niet verder te zoeken'

Ze is blij dat de mediastorm over is, Mildred Zijlstra, inmiddels bekend als de vermeende derde buitenechtelijke dochter van wijlen prins Bernhard. Ze heeft de ochtendkranten onder haar arm - ze is voorpaginanieuws. ,,Dit had ik niet verwacht", zegt ze timide in het Amsterdamse Lloyd hotel waar ze twee uur eerder uit handen van Marc van der Linden het boek 'De vrouwen van prins Bernhard' in ontvangst heeft genomen. Haar levensverhaal in dat boek is nu al goed voor een tweede druk.

,,Het is me overkomen", zegt ze bij herhaling over alle publiciteit. Mildred zoekt ook geen erkenning of genoegdoening, ze claimt geen deel in de erfenis van de prins, maar vindt het wel fijn dat ze voortaan open kan zijn over 'haar vader'. Er is weliswaar geen sluitend bewijs voor dat vaderschap, maar voor Mildred en haar man Joop en ook voor Marc van der Linden staat wel vast dat het klopt. ,,Ik hoef niet verder te zoeken, honderd procent zekerheid krijg ik niet. Daar heb ik vrede mee", aldus Mildred, die tegenwoordig aan de Côte d'Azur woont.

Marc van der Linden is zelf ook verrast door de enorme aandacht voor het relaas van Mildred. Toen de uitgever enkele weken een eerste persbericht de wereld instuurde waarin melding werd gemaakt van de vondst van een 'derde buitenechtelijke dochter', bleef het oorverdovend stil. ,,Het tweede persbericht via de voorpagina van De Telegraaf had wel effect", grapt hij bij de boekpresentatie.

Mildred klopte bij hem aan na een doorverwijzing van Annejet van der Zijl, die op dat moment net een biografie over de jonge jaren van prins Bernhard had afgerond. Van der Zijl luncht woensdag ook met Mildred, Haar verhaal heeft ze 'plausibel' genoemd.

Mildred (geboren 12 februari 1946) loopt samen met Van der Linden haar leven na. Ze weet sinds 2003 'zeker' dat Bernhard haar vader moet zijn. Het resultaat van een slippertje in de woelige oorlogsnazomer van 1945, goed verborgen gehouden voor de buitenwereld en mogelijk ook van de prins zelf. Mildred wist dat ze geadopteerd was, maar begon pas laat in haar leven vragen te stellen. ,,Ik wilde het pas weten toen ik zelf kinderen kreeg", vertelt ze.

Haar adoptiefouders brachten haar in contact met haar echte moeder, die in het boek wordt aangeduid met Trijntje. Over vader geen woord, en daar mocht ze vooral ook niet naar informeren. Via allerlei omwegen - en uiteindelijk ook bevestigd door Trijntje, die de prins in 1945 inderdaad heeft ontmoet - komt Mildred uit bij de prins, die dan al tegen het einde van zijn leven aanzit. Van der Linden helpt met het vinden van nog een paar extra puzzelstukjes, die voor Mildred het beeld van Bernhards vaderschap compleet maken.

,,Ik ben er nu klaar mee", zegt ze. Vandaag gaat ze terug naar Frankrijk. Maar daarmee is het hoofdstuk niet meteen gesloten. De zoektocht naar Trijntje is al volop aan de gang. © RB

Twee dagen mediacircus rond Mildred: een studie waard

Hoezo eenheidsworst bij de Nederlandse kranten! De manier waarop de kranten en televisie de afgelopen twee dagen zijn omgegaan met het bericht dat er mogelijk een derde buitenechtelijke dochter is van prins Bernhard, toont aan dat er nog wel degelijk diversiteit bestaat. Een slimme mediastudent zou er een mooi werkstuk van kunnen maken. Hier is alvast een opzet, in een vrijzinnig overzicht.

De Telegraaf haalt geheel in stijl de grootste letters uit de kast om twee dagen lang heel Nederland het bestaan van Mildred Zijlstra in te peperen. Dat de verhalen veel feitelijke onjuistheden bevatten, doet niet ter zake. Terecht stelt adjunct-hoofdredacteur en zeer gewaardeerd voormalig royaltyverslaggever Jan-Kees Emmer vast dat waar De Telegraaf leidt, de rest van de media moet volgen. Dat verklaart misschien de geheel tegenovergestelde en niet van persoonlijke rancune ten opzichte van Marc van der Linden ontblote reactie in de rivaliserende De Volkskrant. Daar druipt zoveel gif vanaf, dat een waarschuwing op zijn plaats was geweest.

 
De Volkskrant heeft kort na de dood van prins Bernhard de wereldprimeur van de bevestiging van het bestaan van de buitenechtelijke dochters Alicia en Alexia (dat ze bestonden wist o.a. Marc van der Linden al, van Alexia had hij al foto's gepubliceerd in 1992). Een scoop die het koningshuis een fikse kras geeft, koningin Beatrix en haar zussen diep kwetst, maar die voortkomt uit de wens van Bernhard om ná zijn dood zónder tegenspraak nog een keer schoon schip te maken. In de lange reeks gesprekken die hij op Soestdijk voert, is nooit sprake van een derde dochter. Sterker nog, het bestaan van andere buitenechtelijke kinderen dan Alicia en Alexia wordt ontkend. In zijn boek ‘De vrouwen van prins Bernhard’ gaat Marc van der Linden er mede daarom vanuit dat Bernhard van zijn zevende dochter geen weet heeft gehad.

Er was ook geen sprake van een relatie met haar moeder Trijntje, anders dan met Alicia Webber en Helène Grinda, de moeders van respectievelijk Alicia en Alexia (het boek vertelt veel leuke details over alle vier, maar zeker niet alles wat we zouden willen weten en ook Van der Linden heeft de oude vlammen van de prins niet gesproken of gevonden). Dus: goed mogelijk, zo niet waarschijnlijk dat Bernhard er dit keer niets van wist.

De Telegraaf kent geen terughoudendheid, de Volkskrant weet niet hoe hard ze het verhaal en de auteur moeten afserveren (‘PR stunt’), terwijl het AD eveneens flink uitpakt en ook wijst op het feit dat Bernhard bijna was opgeroepen als partij in een echtscheidingszaak in Engeland. Het AD komt overigens wel met een opmerkelijk detail, dat in het boek niet wordt genoemd: de in februari 1946 geboren Mildred zou al in februari 1945 zijn verwekt!

Trouw is zakelijk, zoals te verwachten, en laat de mogelijkheid open dat Mildred inderdaad de dochter is van prins Bernhard. NRC Handelsblad beschouwt het vanaf de zijlijn, een positie die de republikeinse krant vaker kiest bij koninklijke zaken. De televisiecriticus vindt Mildred overtuigend 'zonder dat er overtuigend bewijs is'. Voor de GPD-kranten is gekozen voor eenzelfde open benadering (zie verhaal op pagina Royalblog Boeken Media Etc). Opmerkelijk genoeg brengt het Reformatorisch Dagblad het bericht over de vermeende dochter wél en het eveneens koningsgezinde Nederlands Dagblad niét. HP De Tijd doet ook graag mee – van Bernhard spreekt het blad altijd graag kwaad.

 
Op de televisie is de diversiteit ook terug te vinden. Het NOS Journaal laat het liggen – maar maakt woensdag wel opnamen bij de boekpresentatie, en zet het verslag op de website – en RTL Nieuws, dat via het alle remmen los gooiende RTL Boulevard banden heeft met Marc van der Linden, bericht er dinsdagavond uitvoerig over. ‘Eigen nieuws’ hebben ze ook: de conceptie wordt op paleis Het Loo gelokaliseerd – in het boek en in de familiegeschiedenis van Mildred is over het waar en wanneer precies niets bekend.

Een uitgever en auteur moeten hun gunsten verdelen: liefst zoveel mogelijk media, maar diezelfde media willen graag exclusiviteit. Na de ‘bombshell’ van de publicatie in het landelijke ochtendblad wil iedereen een stukje – Marc van der Linden is zelfs verbaasd over de impact, maar dat klinkt voor zo’n ervaren rot in het vak wat ongeloofwaardig - maar anderen haken juist weer af, zoals BNR: teveel publiciteit, we doen niet meer mee….

Déze schrijver krijgt van een lezer van één van de GPD-kranten het verwijt het koningshuis moedwillig te beschadigen – het is een schande dat de betrokken krant het artikel heeft afgedrukt, bovendien met de foto van de prins én van Mildred. Maar bij diezelfde krant komt ook een telefoontje van iemand die Mildred herkent als voormalig klasgenootje en nog wel een en ander wist te melden…… Voor Mildred – woensdagmiddag ontmoet in Amsterdam – is het mediacircus voorbij, hoopt en verwacht ze, maar dat is lang niet zeker.  © HJ; Foto: © GPD

NB Op de Engelstalige pagina van Royalblog is woensdag 24 augustus het bericht over Mildred het op één na meest bekeken artikel – zoals woensdag ook de op drie na beste bezochte dag van het blog is, met iets meer dan 9500 unieke bezoekers (beste was de trouwdag van Victoria). 

Zoektocht van Mildred naar vader komt uit bij Bernhard

De zoektocht van de 65-jarige Mildred Zijlstra naar haar biologische vader heeft geen bewijs, maar wel een ernstig vermoeden opgeleverd: prins Bernhard. Mildred heeft haar verhaal gedaan tegenover Marc van der Linden, die tot de conclusie is gekomen dat zij inderdaad een dochter is van de prins.

,,Grote vraag: heeft de prins het zelf geweten?", stelt Van der Linden in zijn woensdag verschijnende boek 'De vrouwen van prins Bernhard'. Van der Linden denkt van niet - anders zou hij zich wel over haar hebben ontfermd - maar kan dat niet bewijzen.

Mildred zou graag meewerken aan een DNA-onderzoek om vast te stellen of zij inderdaad de zevende dochter is van Bernhard - of chronologisch gezien de vierde en tevens de derde buitenechtelijke. Maar ze begrijpt dat haar (koninklijke) halfzussen daar niet op zitten te wachten. ,,Zij zijn niet verantwoordelijk voor wat er is gebeurd. Ik heb al lang geleden geaccepteerd dat honderd procent zekerheid er voor mij waarschijnlijk nooit zou komen", zegt ze tegen Van der Linden.

De reden dat ze nu toch met haar verhaal naar buiten treedt is dat vele pogingen om zelf nog meer te ontdekken zijn gestrand. ,,Ze wil open en vrij over de identiteit van haar vader kunnen spreken", aldus Van der Linden. Prins Bernhard zou Mildreds moeder Trijntje - om haar identiteit te beschermen wordt geen nadere naam gegeven, ook Trijntje is niet de voornaam die ze gebruikt - in de zomer van oorlogsjaar 1945 hebben ontmoet. Trijntje was actief voor de Binnenlandse Strijdkrachten, Bernhard was er de bevelhebber van. Er is een foto uit augustus 1945 waar beiden op staan.

Trijntje heeft het vermeende vaderschap van Bernhard altijd voor Mildred verzwegen. Maar Mildred had eerder al aanwijzingen gekregen, al probeerden de meeste mensen in haar naaste omgeving haar van een zoektocht naar haar biologische vader af te houden. Enkele jaren eerder had een oude familievriend van haar adoptiefouders - lang burgemeester en ook goed bekend met leden van de koninklijke familie - haar zelf al verteld dat 'prins Bernhard haar vader is.'

Verdere pogingen om meer te weten te komen, liepen stuk. Het hof reageerde niet op post en ook nu geeft de Rijksvoorlichtingsdienst geen commentaar op de beweringen uit het boek. Marc van der Linden heeft het sluitende bewijs ook niet gevonden, zo geeft hij ruiterlijk toe. Hij ziet echter zoveel aanwijzingen en ongerijmdheden in het levensverhaal van Mildred, dat het wel waar móet zijn. Van der Linden in zijn boek: Zo wijst een oud verzetsman zonder aarzeling Trijntje aan op de foto met Bernhard. 'Zij was van de prins. Dat wist iedereen' zegt hij bijna 65 jaar later met grote zekerheid.'

In het boek wordt uitvoerig beschreven hoe Mildred uiteindelijk naar de wens van Trijntje wordt geadopteerd, al ging daar gesteggel aan vooraf en maakte het FIOM (Nederlandse Federatie vanáInstellingen voor de Ongehuwde Moeder) daarbij een vreemde draai. Van der Linden veronderstelt daarbij ingrijpen van derden, wellicht met het doel de prins uit de wind te houden. Mildred groeit in het adoptiegezin van Jan Willem Zijlstra op in Rhenen, maar wil toch meer weten over haar biologische ouders. Moeder Trijntje stemt in met contact, mits ze nooit de naam van Mildreds vader hoeft te noemen, aldus Van der Linden.

Mildred richtte zich uiteindelijk tot de oud-burgemeester van Rhenen, Ridder Bosch van Rosenthal, een vriend van haar adoptiefvader  Zijlstra. ,,Je moet zijn bij prins Bernhard. Dát is je vader,' zou Bosch van Rosenthal haar hebben geantwoord. ,,Dit mag niemand weten", zou Trijntje in paniek hebben geroepen toen Mildred haar ermee confronteerde. Tot een contact met de in 2004 overleden prins Bernhard, die op zijn sterfbed het bestaan van twee andere buitenechtelijke dochters bevestigde, komt het niet. Maar geheim houden wil Mildred het ook niet langer, tot afgrijzen overigens van Trijntje.

* De vrouwen van prins Bernhard door Marc van der Linden, uitgeverij Carrera, 15 euro

Royale aandacht voor zestig jaar koninklijke televisie

De afgelopen zestig jaar heeft veel memorabele televisiemomenten opgeleverd. Aan de hand van beelden uit het rijke archief en verhalen van direct betrokkenen van toen en nu wordt de geschiedenis van het Koninklijk Huis en de rol van het medium televisie daarin in beeld gebracht in een serie televisie uitzendingen.

Presentator Koos Postema ontvangt op paleis Soestdijk programmamakers die achter de schermen betrokken waren bij uitzendingen rondom de Oranjes. Een aantal betrokkenen achter de schermen vertelt voor het eerst publiekelijk over de totstandkoming van ‘koninklijke’ programma’s in het algemeen en hun rol in het bijzonder. Koos Postema maakte op 28 november 1962 zijn televisiedebuut bij de begrafenis van koningin Wilhelmina. De 79-jarige journalist en presentator was tijdens zijn carrière betrokken bij talloze programma’s over het Koninklijk Huis en (live-) uitzendingen van grote koninklijke evenementen.

Onderstaand de synopsissen van de vijf delen:

NOS 60 jaar Oranje op TV: Verliefd, verloofd, getrouwd

Als de troonopvolger zijn of haar verloving aankondigt is dat groot nieuws. Dat is het in 1965 als Beatrix de Duitse diplomaat Claus von Amsberg voorstelt en dat is het in 2001 bij de introductie van Máxima Zorreguieta. Hoewel er 36 jaar tussen ligt, zijn de overeenkomsten over hoe beide gebeurtenissen op televisie kwamen opmerkelijk. Televisiemakers van toen en nu vertellen hun verhalen aan Koos Postema.

In deze aflevering komen onder meer aan het woord: Rudolf Spoor, in 1965 bij de introductie van Claus cameraman, en in 2002 regisseur van de beroemde ‘traan van Máxima’. Kees van Langeraad die in 1966 het huwelijk van Claus en Beatrix regisseert en het verwijt krijgt geen oog te hebben voor de rellen in Amsterdam. En Ed van Westerloo die zich afvraagt hoe de koningin zich moet hebben gevoeld bij de vijandige ontvangst van prins Claus. Dinsdag 9 augustus, 22.05 uur, Nederland 1 (herhaling: zondag 14 augustus, 23.50 uur, Nederland 1)

NOS 60 jaar Oranje op TV: De Interviews

De leden van het Koninklijk Huis staan maar zelden een interview toe. De mystiek rond het koningshuis moet immers in stand blijven. Het moet vooral niet te gewoon worden. Toch zijn er in de afgelopen jaren een aantal bijzondere gesprekken uitgezonden. In deze aflevering een greep uit die interviews, waarbij de betrokkenen achter de schermen hun kant van het verhaal vertellen.

Bijzonder is dat oud-hoofdredacteur van het NOS Journaal Ed van Westerloo voor het eerst vertelt over zijn betrokkenheid bij de interviews met prinses Juliana en prins Bernhard, koningin Beatrix en prins Willem-Alexander. Koos Postema ontvangt hem, programmamaker Ad van Liempt, oud-hoofdredacteur NOS Actueel Lars Andersson en regisseur Rudolf Spoor op paleis Soestdijk. Schrijfster Hella S. Haasse vertelt over het gesprek dat zij in 1988 had met de toen vijftigjarige koningin Beatrix. Dinsdag 16 augustus, 22.20 uur, Nederland 1 (herhaling: zondag 21 augustus, 23.50 uur, Nederland)

NOS 60 jaar Oranje op TV: De troonswisseling

“Voor ieder mens is er een tijd gekomen…” Zo begint koningin Juliana haar televisietoespraak op 31 januari 1980 waarin ze bekend maakt dat haar dochter Beatrix op 30 april van datzelfde jaar koningin zal worden. Op 30 april treft de nieuwe koningin een weinig feestelijke hoofdstad aan. Kunnen de festiviteiten wel doorgaan temidden van krakers en rookbommen? Een reconstructie van de bekendmaking van de troonswisseling  en van de verslaggeving rond de inhuldiging zelf. Met oud-verslaggever Marijn de Koning, regisseur Martijn Lindenberg (destijds ingevlogen vanaf de Olympische Spelen in Lake Placid), oud-directeur NOS Televisie Ed van Westerloo en toenmalig eindredacteur van de NOS Kees van Langeraad. Ook Koos Postema zelf was  op 30 april 1980 als verslaggever op de Dam aan het werk. Dinsdag 23 augustus, 22.20 uur, Nederland 1 (herhaling: zondag 28 augustus, 00.05 uur, Nederland 1)

NOS 60 jaar Oranje op TV: Koninklijke humor

Bijna alle grote komieken wagen zich eraan: satire, grappen maken over het Koninklijk Huis. Ze vergroten karaktertrekken uit: grote oren, een stijf kapsel, pakken de Oranjes aan op relletjes, hun gedrag. Hoe ze dat doen is heel verschillend. Wim Sonneveld laat als opperspreekstalmeester van de koningin krentenmikken achter de rododendrons sodemieteren, Barend Servet praat met Juliana die spruitjes schoonmaakt, sommigen gaan daarbij heel ver.

Is humor over de Oranjes anders dan andere grappen, zijn er ook grenzen aan wat leuk is? Denken de makers daar over na, hoe zoeken ze de grens op? Met onder meer Jack Spijkerman, die met Kopspijkers scoorde met vele persiflages, Sanne Wallis de Vries, die spreekt over haar verbazing over het Koninklijk Huis en haar ontmoetingen met Beatrix, en Carlo Boszhard over ‘zijn’ Willem-Alexander. Dinsdag 30 augustus, 22.20 uur, Nederland 1 (herhaling: zondag 4 september, 08.50 uur, Nederland 1)

NOS 60 jaar Oranje op tv: Een verstandshuwelijk

Vanaf de beginjaren van de tv zitten televisie en koningshuis aan elkaar vast; gevangen in een verstandshuwelijk. Goed voor mooie uitzendingen met enorme kijkcijfers, maar ook voor tegengestelde belangen en lastige afwegingen. In de laatste aflevering van NOS 60 jaar Oranje op televisie passeren de beeldbepalende momenten uit het leven van de koninklijke familie de revue. Mooie, maar ook verdrietige tijden. Zestig jaar lang is de televisie bij al die hoogte- en dieptepunten en kleurt zo het beeld van ons koningshuis. De camera’s worden bepalend voor het imago van de Oranjes. Maar wie houdt daarbij de regie? En waar botsen de belangen?

In zestig jaar ontwikkelt de verslaggeving op televisie zich: volgzaam en eerbiedig wordt kritisch en op emotie gericht. En de Oranjes leren met beelden hun voordeel te doen. Koos Postema spreekt met programmamakers van toen en kijkt met hen terug op een verstandshuwelijk met ‘royale’ ups en downs. Aan het woord komen onder meer: Ed van Westerloo (oud-directeur NOS Televisie), Ad van Liempt (programmamaker / historisch journalist), Lars Andersson (oud-hoofdredacteur NOS Actueel), Eef Brouwers (oud-directeur Rijksvoorlichtingsdienst), Peter van der Vorst (royaltydeskundige RTL) en Marieke de Vries (verslaggever Koninklijk Huis NOS Nieuws).  Zondag 4 september, 23.00 uur, Nederland 1 (herhaling: nog niet bekend)

De complete line-up van de serie NOS 60 jaar Oranje op TV is als volgt:

Dinsdag 9 augustus (22.05 uur, Nederland 1) - Verliefd, verloofd, getrouwd

Dinsdag 16 augustus (22.20 uur, Nederland 1) - De interviews

Dinsdag 23 augustus (22.20 uur, Nederland 1) - De troonswisseling

Dinsdag 30 augustus (22.20 uur, Nederland 1) - Koninklijke humor

Zondag 4 september (23.00 uur, Nederland 1) - Een verstandshuwelijk  

BVN, de publieke tv-zender voor Nederlandstaligen in het buitenland, zendt het programma ook uit. De uitzendingen zijn rond 14.20 uur (Nederlandse tijd) te zien op de volgende donderdagen: 18 augustus (Verliefd, verloofd, getrouwd), 25 augustus (De interviews), 1 september (De troonsafstand), 8 september (Koninklijke humor) en 15 september (Een verstandshuwelijk). TEKST en opgave data: NOS

Indringend portret van Beatrix & Bernhards vrouwen belicht

Het boek is al eerder aangekondigd en toen niet verschenen, maar uitgeverij Contact rekent er dit keer op dat het in november dan eindelijk zover is. Journalist Jutta Chorus presenteert dan haar werk ‘Beatrix. Dwars door alle weerstand heen’. Een boek, zoals de titel al suggereert, over koningin Beatrix, of zoals de uitgever schrijft in de aankondiging; een indringend portret van een visionaire vorstin.

De ondertitel van het boek komt uit de kersttoespraak van 2002. Koningin Beatrix zei toen, in dat veel bewogen jaar waarin ‘in bruiloft, geboorte, doop en dood alle fasen van het leven aan ons (zijn0 voorbijgegaan’ dat het ‘ bemoedigend en inspirerend (is) overal in het land voorbeelden te zien van mensen die trachten problemen om te zetten in oplossingen, dwars door alle weerstand heen.’

In de wervende tekst bestemd voor boekhandel en boekverkopers schrijft de uitgeverij: ‘Niets liet Beatrix aan het toeval over in de eerste twintig jaar dat zij koningin was. 'Géén affaires', was haar streven. Ze was vlijtig, neutraal en zorgvuldiger dan haar moeder. Haar enige zorg was het land, haar ego kwam op de tweede plaats. Totdat in 2002 de jaren van verdriet en zorg aanbraken. Een golf van populisme overspoelde het land en leidde tot de eerste politieke moord in haar regeerperiode. Prins Claus overleed. Haar nichtje Margarita en haar zoon Friso brachten het Koninklijk Huis in diskrediet. In 2004 overleden haar beide ouders en onthulde prins Bernhard postuum het bestaan van twee buitenechtelijke dochters. 'Een doodzonde', oordeelde Beatrix bitter over haar vader. En over haar eigen rol zei ze: 'Ik kan niet veel goed meer doen in dit land.'’

Jutta Chorus (1967) schreef eerder met Menno de Galan ‘In de ban van Fortuyn’ (2002) over de politieke loopbaan van Pim Fortuyn. In 2005 schreef ze met Ahmet Olgun ‘In godsnaam’ over de moord op Theo van Gogh en in 2009 verscheen van haar hand de kroniek Afri, over drie families in een Rotterdamse migrantenwijk. © RB

* Het boek telt 304 pagina’s, en kost €24,95. Verschijningsdatum is medio november 2011

Van een andere orde is het boek dat begin augustus verschijnt bij uitgeverij Cararrera: De vrouwen van prins Bernhard. Auteur is journalist en royaltywatcher van het eerste uur Marc van der Linden. Die is bij het schrijven niet over één nacht ijs gegaan en komt met interessante inkijkjes en details over de 'vrouwengeschiedenissen' van de omstreden prins.

Uit de ronkende promotietekst van de uitgever: Een onthullend en nu al spraakmakend boek dat een ander licht zal laten schijnen op een van de meest besproken prinsen uit de geschiedenis van het Huis van Oranje. Na het lezen van Cees Fasseurs bestseller Juliana en Bernhard, het verhaal van een huwelijk bleven veel lezers met vragen zitten. Wie waren de geheime liefdes van prins Bernhard? Hoe verging het zijn buitenechtelijk geboren dochters, de halfzussen van koningin Beatrix? En hoe ging het na de Greet Hofmans-affaire verder met het huwelijk van Juliana en Bernhard? Hoe kon het dat de relatie tussen de prins en zijn vier officiële dochters zo goed bleef? En welke rol speelde prinses Armgard, de moeder van prins Bernhard?

Royaltyjournalist Marc van der Linden onderzocht de buitenechtelijke affaires van prins Bernhard en de gevolgen daarvan. Tijdens jarenlang onderzoek ontdekte hij vele tot nu toe onbekende details over de minnaressen van de prins. Bovendien spoorde hij twee geheime dochters van de prins, Alicia en Alexia, op in het buitenland. Hij sprak uitgebreid met hen. Hoe verliep hun leven? Wat erfden ze? Hoe ging de ontmoeting met hun halfzussen, waaronder koningin Beatrix? Het boek geeft niet op alle vragen antwoord, maar geeft wel een aardig overzicht.

* Het boek telt 256 pagina's en kost 15€. Verschijningsdatum: medio augustus 2011 

Hofleveranciers en gasten over het leven op paleis Soestdijk

Over het dagelijks leven van wijlen koningin Juliana en prins Bernhard op Paleis Soestdijk is nog altijd weinig bekend. Daar praatte men niet over, dat bleef binnen de muren van het paleis. Met het door Jeroen Snel gepresenteerde, zesdelige EO-programma Hofleveranciers komt hier enigszins verandering in. Voormalige hofleveranciers, personeel en gasten van Juliana en Bernhard geven aan de hand van verhalen en anekdotes een nieuwe inkijk in het leven van het toenmalige koninklijk paar.

Herman de Roode (71) maakte van 1972 tot 1998 deel uit van het toneelgezelschap van koningin Juliana. Hij was als enige mannelijke acteur en regisseur werkzaam op Paleis Soestdijk en is zaterdag in de eerste aflevering.

,,Ik was niet eens zozeer zenuwachtig de eerste keer, ik vroeg me meer af hoe ik me moest gedragen. Ik werd uitgenodigd voor een eenakter en zo rolde ik erin. Mannenrollen werden normaal gesproken omgeschreven voor vrouwen, maar ik was er toch, dus kon ik meedoen. Ik hielp de regisseuse en nam het later van haar over. Toneel was de grote hobby van Juliana, het was voor haar een soort uitlaatklep. Tot haar dood is dat grotendeels geheim gehouden."

De Roode: ,,We speelden altijd drie voorstellingen op het paleis en bij een daarvan mochten kennissen en familie van de spelers komen kijken. Als mijn kinderen het al aan anderen vertelden, werd het niet geloofd dat ze Juliana hadden zien toneelspelen. Ik sprak er verder nooit over, daar had ik een dagboek voor. We repeteerden altijd bij anderen thuis en ze is ook bij mij in Amerongen geweest. Kreeg ik later opmerkingen dat er een auto met een AA-kentekenplaat voor mijn deur stond, of ik daar iets van wist. Tot 1998 ben ik op Soestdijk gekomen. Toen brak ze haar heup en daarna was ze niet meer goed aanspreekbaar. We correspondeerden altijd regelmatig en de laatste maanden heb ik haar kaartjes gestuurd, ook al wist ze niet meer wie ik was. We hadden een band die me heel dierbaar was."

,,De omgang was heel normaal, etiquette hoefde niet. Ik noemde haar de eerste keer majesteit, daarna mevrouw en dat was geen probleem. Na een aantal jaar noemde ze me plots Herman en verder was ik gewoon beleefd. Juliana bewaakte de afstand en bepaalde de grens. Ik zorgde er wel voor dat ik die niet overschreed."

Joke Ransdorp (66), te zien in de derde aflevering, maakte tussen 1978 en 1997 diverse belangrijke jurken voor Juliana. ,,Ik hoor nog mijn kopje koffie rammelen op dat prachtige servies. Ik was zo zenuwachtig bij mijn eerste bezoek. Dat werd minder in de loop der jaren, maar het bleef spannend om je ontwerpen op televisie terug te zien. Als er iets niet goed zat, of als je een plooi zag, dan kon je wel door de grond zakken."

,,Ik werd voor opdrachten gebeld door de kleedster van Juliana en dan ging ik aan de slag. Ik maakte eerst schetsen van de jurk, Juliana deed dat overigens ook, ze tekende ze op haar eigen blocnote. Daarna ontving ik de stoffen, prachtige stoffen die soms ze op buitenlandse reizen had gekregen en dan volgde een proefmodel.. Ik heb nog altijd een paspop van Juliana, die was speciaal van haar gemaakt zodat ik niet iedere keer naar het paleis hoefde te komen."

,,Eerst noemde ik haar Majesteit, later werd dat hoogheid, maar volgens mij gaf ze daar niet zo veel om. Juliana was vrij informeel, ze kwam geregeld met haar breiwerk binnenstappen. Ze wisselde tussen de rol van majesteit en moeder. Het was meestal heel gezellig tijdens het passen van de jurken. Al hield ze verder wel afstand, het was niet de bedoeling dat ik tijdens het passen aan haar zat, ik mocht hooguit een rits dichttrekken. Buiten het paleis werd er niet over mijn werk gesproken. Mijn familie en de mensen in de buurt wisten het wel, ik werd altijd opgehaald met een hofauto. Maar op feestjes had ik geen moeite om mijn mond daarover te houden."

Hofleveranciers, zaterdag 19.25 uur Ned. 2

Biesemaat belooft weer Oranje-geheimen te onthullen

Niet iedereen neemt Ton Biesemaat als onderzoeksjournalist en schrijver even serieus. Dat komt onder meer omdat hij zich vaak opstelt als activist en niet als objectief beoordelaar. De uitkomst en conclusie van onderzoeken lijkt vantevoren al vast te staan: de Oranjes deugen niet en prins Bernhard deugt helemaal niet. Dat leidt er toe dat Biesemaat zelf ook met de nodige vooroordelen wordt bezien en beoordeeld terwijl er altijd een kans bestaat dat hij nieuwe feiten boven water heeft gehaald. Op 23 mei verschijnt er in elk geval een nieuw boek van zijn hand: Oranje-geheimen ontrafeld. Affaires, liefdes, geweld en corruptie binnen de machtigste familie van Nederland. Dat wordt door de uitgever als volgt aangeprezen:

‘Schandalen rond het Koningshuis worden altijd breed uitgemeten in de pers. Veel affaires verdwijnen echter ook in de doofpot, laat onderzoeksjournalist Ton Biesemaat in zijn nieuwste boek De Geheimen van Oranje zien. Hij dook in archieven en sprak kenners en betrokkenen en wist zo een groot aantal goed bewaarde geheimen bloot te leggen. Van saillante details tot aan criminele activiteiten toe – voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog.

In zijn boek beschrijft Biesemaat opmerkelijke feiten, zoals het gegeven dat ons volkslied dezelfde melodie heeft als een bekend SS-lied, maar ook duistere praktijken, zoals die zich voordeden in het Ronde Huis bij Nunspeet rond 1900, waarbij ook prins Hendrik betrokken was. Op het landgoed speelden zich mysterieuze Dutroux-achtige orgiën af.

Volgens de auteur kwam met koninklijke hulp een geroofd schilderij van de Italiaanse schilder Correggio in Nederland terecht. Aanleiding voor een nadere blik op de naoorlogse handel in geroofde kunstwerken en de rol daarin van prins Bernhard. Biesemaat sprak bovendien openhartig met Edwin de Roy van Zuijdewijn, wiens vader en opa beide op twijfelachtige manier stierven, waarbij een duidelijk link te leggen is met de familie Van Oranje. De gesprekstapes werden echter door de recherche in beslag genomen.

In het boek legt Biesemaat het uitgebreide wereldwijde netwerk van het koningshuis bloot, zowel uit het verleden als in het heden. Hij ontdekt daarbij onthullende verbanden tussen de Oranjes en dubieuze organisaties en bedenkelijke sleutelfiguren. Het boek is chronologisch opgebouwd en weerspiegelt daarmee in een notedop ook de geschiedenis van het vorstenhuis.' © RB; Bron; Uitgeverij Just Publishers

* De geheimen van Oranje verschijnt 23 mei bij Just Publishers.  Prijs: 17,95 euro

TV portret: twijfelen aan inzet prinses Máxima hoeft niet

,,Ik richt me op álle Nederlanders." Prinses Máxima zegt het met overtuiging en overgave in één van de vier gesprekken die Dominique van der Heyde de afgelopen maanden met haar had ten behoeve van het televisieportret dat de NOS maandagavond uitzendt.

Máxima heeft de camera's ruim toegang gegeven om haar leven en werken in beeld te brengen, zonder dat ze de controle over wat wel en niet mocht worden gefilmd uit handen gaf. ,,Dat is altijd een kwestie van overleggen", aldus Peter Kloosterhuis, eindverantwoordelijke voor het door Etienne Glebbeek gemaakte programma.

 
Opmerkelijk zijn in elk geval de opnamen op en rond de Eikenhorst, waar de drie prinsesjes samen met hun ouders bij de open haard Sinterklaasliedjes zingen. Amalia heeft kennelijk de zanggenen van haar oudtante Christina geërfd, ze geeft in elk geval een bijzondere draai aan de bekende liedjes. ,,Ik wou dat ik zo'n mooie stem had als jij'', zegt een trotse Willem-Alexander.

Uit de opnamen wordt overigens ook duidelijk dat de meisjes geen laat-maar-waaien-opvoeding krijgen. Máxima leert hen het belang van sparen, Willem-Alexander houdt het fietsgedrag streng in de gaten. ,,Amalia, twee handen aan het stuur!" klinkt het gebiedend tijdens een fietstochtje - bewakers op hun rijwielen erachter aan - op het koninklijk landgoed De Horsten. Daar vergeten de prinsesjes bijna dat er een camera op hen is gericht, het kaartspel 'pesten' wordt fanatiek gespeeld en Van der Heyde krijgt opvallend eerlijke antwoorden op haar vragen. Amalia bijvoorbeeld maakt liever zelf een cadeau voor haar jarige moeder, want om daar nu haar spaarpot voor aan te spreken, is 'zonde van het geld'.

Máxima wordt gevraagd naar de aanschaf van het vakantiehuis in Mozambique. ,,Het was een mooie droom, we zijn er met goede intenties aan begonnen, we wilden ook van de mensen daar het leven verbeteren", vertelt Máxima. Maar het prinselijk paar heeft 'heel goed geluisterd' naar het verzet in de samenleving en een vakantiehuis mag nooit 'boven Nederland gaan' herhaalt Máxima een eerder gegeven antwoord, wat ze zelf ook van alle kritiek mag vinden. ,,Het maakt niet uit wat ik voel, ik moet het begrijpen." Het huis staat nu te koop, Máxima en Willem-Alexander hopen het snel van de hand te kunnen doen.

Of Máxima na de troonsbestijging van haar man zich al of niet koningin mag noemen, komt in het programma niet aan de orde. De discussie over al of geen ceremonieel koningschap voor Willem-Alexander - alleen maar linten knippen - wordt op de Eikenhorst met interesse gevolgd, ,,maar dat is verder aan de politiek." Er verandert voor Máxima toch niet zoveel, zegt ze. ,,Ik blijf mijn man bijstaan in zijn werk, ik word geen staatshoofd."

Over de toekomst van Amalia maakt ze zich ook geen zorgen. Het erfprinsesje (7) zal langzaam in haar rol groeien, verwacht Máxima. ,,Het gaat niet in één keer, ik ben zelf ook begeleid door mijn man en schoonmoeder", verduidelijkt ze. Máxima heeft, zoveel wordt wel duidelijk, een volle agenda, maar ze wordt niet geleefd. ,,Ik bepaal de agenda grotendeels zelf en het werk geeft me meer energie dan het me energie kost." En reist de prinses van Tiel naar New York, en van Dordrecht naar Caïro om met jong en oud, ondernemer en kansarme, minister en werkloze te praten - over integratie, microkredieten, sparen, het toegankelijk maken van financiële diensten, of het naaien van gordijnen.

Het Nederlands van Máxima is niet altijd even goed te volgen en even helder, maar aan de inzet en betrokkenheid hoeft niet te worden getwijfeld. ,,Ze betekent heel veel voor Nederland en alles voor mij", aldus Willem-Alexander. © GPD; Foto's: © NOS, RPE (in Tiel)

* maandag 16 mei, Nederland 1, 20.30 uur,: Máxima, portret van een prinses. Een dag later is de film ook te zien bij het ZDF. Eind mei komt er een DVD met nog eens 30 minuten extra opnamen. De opbrengst gaat gedeeltelijk naar het Oranjefonds

Prinses Máxima door de ogen van Privé

 
Prinses, moeder, moderne vrouw luidt de ondertitel van het boek over Máxima van Yvonne Hoebe, verslaggeefster van roddelblad Privé. Uitgeverij Karakter heeft er een fraaie uitgave van gemaakt: harde kaft om de 224 pagina’s, veel en mooie foto’s, zonder er een fotoboek van te maken. Maar de tekst, de inhoud? Laten we vriendelijk blijven en slechts zeggen dat daarvoor enig uithoudingsvermogen nodig is bij de kritische lezer. Of minder vriendelijk: wie problemen heeft met slapen, kan ’s avonds het beste een hoofdstuk uit dit boek proberen te lezen. Probleem opgelost. Stilistisch houdt het niet over en Hoebe herhaalt zichzelf vaak, ook op dezelfde pagina.

Yvonne Hoebe volgt Máxima al vanaf het begin. Zij had een voorsprong op al haar collega’s want Privé beschikte in de kennismakingstijd van de Argentijnse met prins Willem-Alexander over een mol bij de DKDB. Een echtgenote van een beveiliger verloochende haar huwelijk en de vertrouwelijkheid van haar mans werk door zijn agenda door te brieven aan het roddelblad. Dat wist daardoor wanneer en waar Willem-Alexander en zijn vriendin zouden opduiken, in Praag bijvoorbeeld of in Brussel en Norwich.

Hoebe spreekt in haar voorwoord heel huichelachtig over ‘een wel heel goed ingevoerde tipgever.’ Ze maakt het echter nog bonter wanneer de eerste geheime ontmoeting van Máxima’s ouders met koningin Beatrix en prins Claus, en daarbij ook met prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven wordt beschreven. ‘Als er geen oplettende fotografen van weekblad Privé waren geweest, was dit hele bezoek niet uitgelekt’. Nee natuurlijk, de fotografen van Privé staan dag en nacht zonder enige aanleiding te posten langs de snelweg van België naar Den Haag:  en hé daar zien ze toevallig Máxima met haar ouders voorbij komen. Maar goed, ze moesten natuurlijk wél opletten, want zo’n auto is ook in een flits voorbij.

Stap voor stap worden in de eerste hoofdstukken de komst van Máxima naar Nederland, haar jeugd, de kennismakingstijd en de daaropvolgende verloving beschreven in een wonderlijke mengeling van feit en fictie. Yovonne Hoebe schrijft niet voor niets voor Privé, dat vaak een heel eigen kijk op zaken heeft en nimmer schroomt om wensen en gedachten toe te schrijven aan actrices, prinsen en prinsessen. ‘Op dat soort momenten heeft Máxima vast wel eens getwijfeld’ weet Hoebe te vertellen over een voorval.

Of wanneer Máxima in Argentinië is – Hoebe zit dan op een paar duizend kilometer afstand in Nederland, maar heeft kennelijk een camera in huize Zorreguieta -  Thuis bij haar ouders werd de huwelijksvideo nog eens bekeken en weer was het Máxima die, nu samen met haar moeder, een traantje wegpinkte bij de klanken van de bandoneon….. Hoebe zat in 2009 ook in het vliegtuig dat het koninklijk gezelschap terugbracht van Mexico naar Nederland. ‘Je gaat toch niet je eigen zwakheden toegeven’ zou Máxima haar man in het vliegtuig hebben toegesnauwd, buiten het gehoor van Beatrix. ‘Als ik koningen word dan gaat het heel anders’….. Er was sprake van een heuse huwelijkscrisis, waarbij gelukkig koningin Beatrix wijs advies gaf: ‘bedenk iets wat Willem-Alexander heel leuk zal vinden…’ (NB De koningin spreekt nooit over WA, maar noemt hem Alexander, detail)

Na de beschrijving van het huwelijk komen de eerste werkzaamheden aan bod – Hoebe legt zowaar uit dat Máxima en Willem-Alexander geen staatsbezoeken kunnen afleggen omdat alleen een staatshoofd dat kan doen, om vervolgens hun visites aan Australië en Nieuw-Zeeland wél als staatsbezoeken te bestempelen. Voor een naar eigen zeggen goed ingevoerde en ervaren royaltyverslaggeefster is Hoebe trouwens niet alleen zeer slordig met feiten (niet Constantijn en Laurentien kwamen in 2003 met Beatrix op kraamvisite bij Máxima, maar - toen heel pikant - Friso en Mabel), maar ook met de juiste namen en benamingen: Carl Gustav (ipv Carl Gustaf), Máxima als 'toekomstige Prinses van Oranje', een kroning (!) van Beatrix, de kroonprins, niet kunnen besluiten of Prins Claus nu wel of niet als prins moet worden geschreven (p/P), en zo nog wat. Het doet in elk geval afbreuk aan het verzorgde uiterlijk. 

Hoebe vertelt over het werk van Máxima ('een waardig prinses') en komt met een opmerkelijke onthulling. ‘Zoals bekend wilde Máxima onder geen beding hetzelfde leven leiden als haar schoonvader prins Claus, die zich erg beperkt voelde als prins-gemaal. Zij koos haar eigen weg, en met succes’. Máxima had, zoals Hoebe het formuleert, ‘voor zichzelf al een eigen carrière uitgestippeld’ (kwestie van even met Kofi Annan en Ban Ki-moon bellen, geef mij even een baantje?).

Opmerkelijk is de fell kritiek op de kledingkeuze van Máxima, en dan met name het hergebruik van kleren. Privé staat altijd voorop om geldverkwisting van de Oranjes aan de kaak te stellen, maar het meer dan één keer dragen van kleding is volgens Hoebe 'not done'. Ze zou moeten gaan shoppen voor een bijzondere gelegenheid in plaats van in de kledingkast te duiken. 'Is dit zuinigheid, gemakzucht, modebewustzijn of eigen stijl?' vraagt Hoebe zich kennelijk vertwijfeld af, terwijl ze stelt dat Máxima 'soms wel heel erg bont maakt'. 'Toch gaf ze met het verschijnen in eerder gedragen kleding zeker geen modieus visitekaartje af en is de kans dat ze ooit als stijlicoon wordt gezien wel erg klein. Prinses Diana heeft zich bijvoorbeeld nooit in dezelfde outfit vertoond en ook prinses Laurentien is nog nooit betrapt op het dragen van twee keer hetzelfde.' (NB het aantal publieke optredens van Laurentien is ook maar een fractie van dat van Máxima)

Wie dan nog de moed heeft om de laatste hoofdstukken te lezen, leert veel over de relatie tussen Beatrix en Máxima zoals Hoebe die zich voorstelt, komt te weten dat Beatrix haar troonswisseling al heeft besproken met het prinselijk paar (‘Dat hij en zijn moeder samen met Máxima daar nooit over hebben gesproken, is dus pure onzin’) en krijgt te horen dat Máxima regelmatig boos is omdat haar echtgenoot ‘te veel naar de pijpen van zijn moeder danst en zijn mening baseert op die van zijn moeder’. En als toegift legt Hoebe uit waarom de troonswisseling eigenlijk best wel in 2011 kan plaatsvinden. Zou ze weer zo’n bijzondere bron hebben? © RB; Foto: © Sander Kok

Voor een andere mening, een recensie op Boekreviews

 * Máxima, prinses, moeder, moderne vrouw door Yvonne Hoebe, uitgeverij Karakter, €14,95

Het Loo rekent op kaskraker met tentoonstelling Máxima

Niks het ‘koude’ Loo zaterdag – het was heet in Apeldoorn. Voor het eerst terug sinds herdenking slachtoffers ‘Koninginnedag 2009’. Wandeling van station door centrum en de Loolaan, langs het monument, naar het paleis voor de koninklijke opening van de tentoonstelling ter gelegenheid van tien jaar Máxima in Nederland.

Een kaskraker hoopt het museum, dat daarom een historisch meer verantwoorde expositie over Johan Willem Friso (1687-1711)– de stamhouder van de huidige Oranjes – maar liet lopen. Daar komt niemand de deur voor uit, en veel materiaal is er over hem ook niet te vinden, oordeelde het museum dat door de bezuiningsronden van het Rijk enorm op de centen moet passen. En Máxima scoort natuurlijk wél.

 
Voor de inwijding door koningin Beatrix en prinses Máxima zelf, mag het journaille even rondkijken  op de tentoonstelling. De zalen zijn verder leeg, de monitoren met filmbeelden staan op ‘stil’, dus deze ‘sneak preview’ bootst de werkelijkheid niet na. ‘Is dat alles?’ is de eerste eigen reactie. Foto’s, heel veel bekende foto’s komen de bezoeker als het ware tegemoet. Maar misschien is het voor veel mensen wel leuk zo: een feest der herkenning. Zoals vroeger de jingle van Radio Veronica ‘herinnert u zich deze nog, nog, nog…’

 Voor Máxima werkt het in elk geval zo, zo blijkt wanneer ze samen met haar schoonmoeder een goed uur later met een scherp oog  voor alle details over de expositie loopt. Klopt het allemaal wel? Máxima lijkt het persoonlijk te controleren (en nee, het bezoek aan Oman was toch echt in 2009 en niet in 2011 zoals aangegeven bij een foto uit Sohar).

De prinses vindt het leuk om de oude foto’s terug te zien – toen had ik nog geen kinderen is één van de gedachten die bij haar opkomt. Maar voor bezoekers interessanter dan de tientallen foto’s zijn de ‘bruiklenen’ uit de garderobe van Máxima. Van verlovingsjurk via trouwjurk (nog even schitterend, ook na negen jaar in de kast) tot het stoute leren pakje van de Edison-uitreiking en de Koninginnedag showsteler uit 2004 – Edouard Vermeulens spijkerjack en de rode baret; de meester is zelf ook aanwezig en ziet dat het goed is.

Haal de foto’s weg en laat een paar jurken staan: de meeste Nederlanders zullen meteen weten dat dit kleren van Máxima zijn, meent een collega bij de rondgang. Het zijn iconen geworden, al zijn het andere iconen dan de hoed en schoudervullingen van koningin Beatrix. Die overigens stralend en zichtbaar tevreden over de tentoonstelling loopt: Máxima is erin geslaagd in die tien jaar van Argentijns burgermeisje een echte prinses te worden.

 
Beatrix tenslotte was ‘zo’ geboren, Máxima moest het ‘vak’ leren. Je wordt het wel in één tel, zo vertelt Máxima later zelf, maar het duurt veel langer om in die rol te groeien. En daarbij is het belangrijk dat je je zelf blijft, zoals ze ook aan de BBC vertelde toen die vroeg of Máxima nog een advies had voor Kate, sinds vorige week de hertogin van Cambridge.  

Aan het einde van haar rondgang praat Máxima de meegekomen pers even bij, en blikt ze terug op de afgelopen tien jaar. De expositie is ook voor haar veel herkenning, maar ook: veel gemis. Er moest een keuze worden gemaakt, en dat betekent bijvoorbeeld wél de doop van Amalia, maar niet van de andere dochters Alexia en Ariane. En zo zijn er wel meer voorbeelden. Maar geen wanklank bij de – toegegeven – werkelijk fantastisch geklede prinses – haar kleding kan zo een plaats krijgen op de tentoonstelling. Het past in het geromantiseerde – ook dat moet gezegd - plaatje van een prinses die geen verkeerd kan doen.  © RB; Foto's (met toestemming): © Sander Kok

Koningin en ik: een mooi portret van Beatrix én geschiedenis

Er is flink gespit, de afgelopen maanden, op de burelen van tv- producent Tuvalu Media. Via archiefmateriaal, oude foto's en filmpjes werden burgers opgespoord die koningin Beatrix ooit hebben ontmoet. Al hun verhalen vormen een mooi portret  van de koningin én onze vaderlandse geschiedenis. ,,Zelfs tegenstanders blijven bij haar niet onberoerd.''

Door Monique Brandt

(GPD) _ Wat zég je nu eigenlijk tegen de koningin? En hoe spreek je haar aan? Wat doé je aan? Het zijn de vragen waar iedereen bekende of onbekende Nederlander, mee worstelt die de kans krijgt de koningin persoonlijk te ontmoeten. Dat blijkt maar weer in de serie De koningin en ik. Of het gaat om Pia Douwes, Hans van Breukelen of de 'gewone' Kim uit Zeeland, niemand weet goed wat te doen. In de zevendelige reeks, heel toepasselijk vanaf Koninginnedag op de buis, vertellen tientallen burgers over hun ontmoeting met koningin Beatrix.

Hun verhalen vormen een mooi portret van de vorstin als staatsvrouw, maar ook als het visitekaartje van Nederland, als troost in zware tijden, als cultuurkenner, lintjesknipper of, gewoon, als 'het paardenvrouwtje dat scherp als een scheermes kan rijden'. Het resultaat is bijzonder geworden. En de stelling dat een goed tv-format in één, hoogstens twee zinnen is uit te leggen, blijkt ook dit keer weer op te gaan. Op een internationale tv-beurs in Cannes, eerder deze maand gehouden, bleek er in ieder geval grote belangstelling te zijn voor het format van De Koningin en Ik.

,,De BBC was razend enthousiast, maar ook de Scandinavische landen willen ermee verder'', vertelt Taco Zimmerman, een van de eigenaren van productiebedrijf Tuvalu Media in Paleis het Loo, dat dient als decor tijdens de presentatie van de serie. De Britten denken aan een serie 'Lady Di en ik'', Italië aan 'Sophia Loren en ik' , aldus Zimmerman. ,,Ze zeiden: jullie hebben met dit programma een manier gevonden om archiefmateriaal weer te laten leven.'' En dat laatste is inderdaad goed gelukt.

Neem nou Marina van Dongen uit Hilversum. Als dochter van één van de leden van het Concertgebouworkest mocht ze in 1977 een nog jonge prinses bloemen overhandigen tijdens een avond van het Wereld Natuur Fonds. De prinses was _ dat kon toen nog _ gekleed in een lange bontjas. Het meisje kreeg de lachers op haar hand toen ze de prinses vertelde dat haar moeder haar rok zelf had gemaakt. Op dat moment werd een foto gemaakt, die later in een Oranjekalender terecht kwam.

Van Dongen had de foto nooit meer gezien. Tot een paar jaar geleden, toen ze in een kringloopwinkel een bak met Oranjekalenders zag staan. ,,Ik ging zoeken en had al heel snel de juiste kalender te pakken. Met de foto van mij en Beatrix!'' De bijzondere ontmoeting is haar altijd bijgebleven. ,,Ik herinner me alles nog heel precies.'' En dat geldt voor iedereen, die in de serie aan bod komt. ,,Het is toch iets sprookjesachtig'', zegt musicalster Pia Douwes. ,,Ze blijft je bij, zelfs tegenstanders blijven bij haar niet onberoerd'', zegt Liesbeth List.

Ontmoetingen met een feestelijke reden, of een hele droevige. In elke aflevering is een rampzalige gebeurtenis verwerkt die het land schokte. Zo wordt in aflevering 1 teruggeblikt op de cafébrand in Volendam. De koningin bracht in het AMC een bezoek aan de slachtoffers en hun familieleden. De zoon van Marie Schilder-Plat lag in het AMC, het viel haar op dat het leek alsof  zij zelf ook verdriet had. Marie: ,,Ze pakte zelf een stoel, ging zitten en praatte echt als moeder tegen je. Ze zei: Ik heb zelf óók kinderen.''

De makers besloten de dramatisch verlopen Koninginnedag in Apeldoorn in 2009, niet in de openingsaflevering te verwerken, maar in aflevering 2. ,,Anders wordt het wel heel beladen'', aldus uitvoerend producent Manon de Jong. ,,Het moet naast verdrietig, oog vrolijk en luchtig zijn. We hebben gezocht naar de juiste balans. Juist die variëteit maakt het bijzonder. Mensen vinden het erg leuk om over de ontmoeting te praten. Dit is echt niet bedoeld als pr-project, maar iedereen was opmerkelijk positief.''

Eén van de geïnterviewden die even moest nadenken voor hij toestemde, is Simon Boon, voorzitter van de Stichting Oranjefeesten Apeldoorn. Hij is tevreden met het resultaat. ,,Al hadden voor mij die beelden van de auto van Karst T. niet gehoeven'', zegt hij over de korte terugblik in de serie, waarin we weer zien hoe de dader van de aanslag op die zwarte dag in volle vaart door het publiek heen scheurt. ,,De uitzending over Apeldoorn doet verder wel recht aan alle betrokkenen. En dat beeld van de koningin, die wel in een paar uur jaren ouder leek te zijn geworden blijft je altijd bij.''

Wat Boon betreft, heeft Beatrix een belangrijke rol gehad bij de verwerking van het leed door de aanslag. En dat beaamt Truide Teunissen, wier zoon Addie overleed door dezelfde aanslag. De koningin kwam bij haar thuis op bezoek, en hield haar hand vast. ,,Van tevoren belde een van haar adjudanten: ik mocht vooral mijn huis niet oppimpen, niet verven of behangen. Alsof de buren op visite kwamen.''

Mooie beelden van een jonge, bevlogen prinses zien we dankzij toenmalig tv-maker Laurens Leeuwenberg, die maanden met haar werkte toen ze, in 1979, het Jaar van het Kind, allerlei projecten bezocht met de camera in haar kielzog. Als presentatrice interviewde ze zelfs betrokkenen. Leeuwenberg, haar regisseur, vroeg ze vooral haar als 'gewoon', en niet als presentatrice neer te zetten.

,,Het was erg grappig, meestal realiseerden de mensen zich pas achteraf dat prinses Beatrix bij ze langs was geweest. Het was best bijzonder. Ik heb me nooit echt zenuwachtig gevoeld in haar buurt. Dat was anders bij prins Claus, die kwam kijken bij de montage. Daar werd me ook duidelijk hoezeer ze op hem leunde. Heel mooi om te zien.'' Liesbeth List sprak koningin Beatrix en prins Claus meerdere malen bij heel wat vrolijker gelegenheden, waarbij de koningin haar toevertrouwde: ,,Ik praat zo bekakt. Ik doe echt mijn best om wat minder geaffecteerd te spreken."

En ritmeester buiten dienst Jan Went ging vaak met de koninklijke familie mee op paardrijtochten. ,,De majesteit is een paardenvrouwtje, daar zijn we het allemaal over eens. Zoals wij zeggen, de majesteit rijdt als een scheermes, zo scherp rijdt ze." Of de koningin al iets gezien heeft van de serie? Manon de Jong heeft geen idee. Zelf was ze onlangs wel op pad met zes van de mensen die in de serie aan bod komen, op Paleis Noordeinde. Ze boden de koningin een boek aan met bijdragen van alle geïnterviewden. Zelf mocht De Jong overigens niet bij de uiteindelijke ontmoeting zijn: ,,Voor mij dus géén koningin.''

Omroep MAX: De Koningin & Ik, wekelijks op zaterdag om 19.25 uur op Nederland 2., www.omroepmax.nl/dekoninginenik 

Andere Tijden over 'Chaos rond de koningin'

Het moest een feestdag worden, 30 april 1980. Vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken Hans Wiegel liet er aan de vooravond van de inhuldiging van prinses Beatrix als nieuwe koningin geen misverstand over bestaan. Het was ‘niet aanvaardbaar’ zo zei hij bij Tros Aktua, dat de ‘feestelijke dag’ door relschoppers zou worden verstoord. Daarmee was de toon gezet voor de dag waarop koningin Juliana troonsafstand deed en zij haar oudste dochter op een rumoerige Dam in Amsterdam aan het volk voorstelde als ‘uw nieuwe koningin’.

 
Het werd allesbehalve een feestdag, zo laat Andere Tijden zaterdagavond ondubbelzinnig zien in een ook na 31 jaar nog onthutsende terugblik. De toen kersverse ME’er Ben Baan, chauffeur van een politiebusje, kreeg voor vertrek nog een kopje koffie van zijn moeder. Hij was klaar voor een feestje, waar het werk vooral zou bestaan uit lang stilzitten. Maar het pakte anders uit. Baan noteerde later dat hij in het geweld en tumult ‘zo maar iemand had willen vermoorden’. Een schokkende uitspraak, ook na al die jaren, maar wie de stenenregen en tientallen gewonde agenten ziet, kan er wel begrip voor hebben. De politie was die dertigste april vogelvrij.

Er was vooraf al veel protest en weerstand tegen de inhuldiging met al zijn symboliek en pracht en praal. ‘Zonde van het geld’ vonden krakers, autonomen en republikeinen – om slechts een paar tegenstanders te noemen. Het geld zou beter kunnen worden besteed, aan betaalbare huisvesting bijvoorbeeld. Het leidde tot de leus ‘geen woning, geen kroning’ – dat er in Nederland niet wordt gekroond was een detail dat in de hitte van de strijd makkelijk over het hoofd werd gezien.

Het verstoren van de inhuldiging van koningin Beatrix in de Nieuwe Kerk was één doel van de veelkoppige en zeer diverse protestbeweging. Het voorkomen daarvan was de opdracht van de gezagsdragers. Op indringende wijze heeft programmamaker Eric Willems de beelden van de plechtigheden op de Dam gemonteerd naast de opnamen – 8mm filmpjes ook – uit de stad.

In de Kinkerstraat ging het meteen ’s ochtends al mis, mede door gebrekkige communicatie tussen de politie ter plekke en het hoofdbureau. Slechte verbindingen waren een constante die dag, waardoor niet adequaat kon worden gereageerd, hele peletons ME buiten spel blijven terwijl andere peletons gehalveerd werden door de niet aflatende stenenregen van de zich tot hooligans ontpoppende demonstranten. Dat de kraakbeweging beschikte over een zeer effectieve stoorzender, die het mobilifoonverkeer van de politie tot een puinhoop maakte, speelde ook een belangrijke rol.

,,De politie moet altijd winnen”, zegt toenmalig bataljonscommandant Leendert Dorst nu. Het is nog steeds een wonder dat er toen geen doden zijn gevallen, vult zijn toenmalige baas Wil van Ingen aan. Hoe bizar het er af en toe aan toeging, demonstreert Jimmy Nijman, die bij een charge op het Waterlooplein van zijn paard viel. Even dreigde hij gelyncht te worden, maar onder het motto ‘hij doet ook maar zijn werk’ hielpen een paar betogers hem weer in het zadel, zelfs portofoons en wapenstok kreeg hij terug en onder de herkenningsmelodie van ‘Ivanhoe’ kon hij een veilig heenkomen zoeken.

On-Nederlands’ worden het geweld en de rellen genoemd, die vanuit politieperspectief worden beschouwd. Dat de politie op het Rokin beslootl stenengooiers die probeerden de Dam te ‘veroveren’ een ‘vreselijk pak slaag’ te geven, zoals Dorst met kennelijk plezier vertelt, is al even afwijkend én onder de getoonde omstandigheden begrijpelijk. Typisch Nederlands was namelijk dat het bij harde klappen bleef en dat er niet werd geschoten, al zou dat anders zijn geweest als de gewelddadige oproerkraaiers de Dam en de Nieuwe Kerk wél hadden kunnen bereiken. © HJ; Foto: © GPD

* Andere Tijden, zaterdag 30 april, Nederland 2, 20.40 uur: Chaos rond de koningin

Ook Duitsers en Vlamingen willen Máxima zien

De film die de NOS maakt over het werk en leven van prinses Máxima gaat de grens over. Ook het Duitse ZDF en VTM (België) gaan Máxima, portret van een prinses uitzenden. BVN, de publieke tv-zender voor Nederlandstaligen in het buitenland, heeft televisieportret eveneens in de programmering opgenomen.

De televisiepremière is maandag 16 mei om 20.30 uur bij de NOS op Nederland 1, BVN volgt later die avond om 21.00 uur. In Duitsland is het portret onder de titel Princess Charming - Máxima wird 40 op dinsdag 17 mei om 20.15 uur bij de ZDF te zien. Wanneer de Vlaamse omroep de film programmeert is nog niet bekend.

Het document verschijnt medio mei ook op DVD. De uitgave bevat het vijftig minuten durende portret zoals dat op televisie wordt uitgezonden, maar ook extra beeldmateriaal. Een deel van de opbrengst van de DVD-verkoop gaat naar het Oranje Fonds, het kado van alle Nederlanders voor prins Willem-Alexander (de Prins van Oranje) en prinses Máxima ter gelegenheid van hun huwelijk in 2002.

Vanaf het moment dat Máxima officieel door prins Willem-Alexander is voorgesteld aan het Nederlandse volk, steelt zij de harten van de Nederlanders. Ze groeit in het afgelopen decennium uit tot het populairste lid van het Koninklijk Huis. Tegelijkertijd is Máxima een moderne vrouw die het moederschap combineert met een maatschappelijke carrière. Máxima, portret van een prinses geeft een inkijkje in deze facetten van het leven van de vrouw van ons aanstaande staatshoofd. NOS-programmamaker Etienne Glebbeek volgde prinses Máxima sinds september 2010 bij zowel haar werkzaamheden als bij privémomenten. Presentator Dominique van der Heyde sprak viermaal uitgebreid met haar.

Aanleiding voor de film is de veertigste verjaardag van prinses Máxima op dinsdag 17 mei.  © HJ; Bron: NOS

Omroep MAX laat een andere kant zien van Beatrix

Een kunstenares die de koningin portretteerde, een meisje dat de vorstin kinderpostzegels verkocht en nabestaanden van een slachtoffer van het drama in Apeldoorn op Koninginnedag: het zijn zo maar wat mensen die Beatrix ooit hebben ontmoet. Omroep MAX heeft er tientallen opgespoord voor de nieuwe tv-serie De Koningin & Ik, die vanaf 30 april op de buis is te zien.

In zeven afleveringen komen bekende en onbekende Nederlanders aan het woord die verhalen over hun ontmoeting met Beatrix. Kunstenaars, artiesten en sporters, maar bijvoorbeeld ook Ritmeester buiten dienst Jan Went, die vaak met de koninklijke familie meeging op paardrijtochten. Hij moest te paard nog goed zijn best doen om de koningin bij te kunnen houden.

Het was de bedoeling de koningin ,,zo open en eerlijk mogelijk neer te zetten'', zei MAX-directeur Jan Slagter maandag. ,,Maar het is geen promotiefilmpje voor de koningin. De Rijksvoorlichtingsdienst heeft zich er niet mee bemoeid.'' In de herinneringen komt het staatshoofd vooral als mens naar voren. Zo wist zangeres Liesbeth List, die Beatrix meerdere malen heeft ontmoet, zich nog een opvallende opmerking van de koningin te herinneren: ,,Ik praat zo bekakt. Ik doe echt mijn best om wat minder geaffecteerd te spreken.'' List vertelde haar dat ze het juist prachtig vond. ,,Ja, zo kun je het ook zien'', was het antwoord van de majesteit.

De blinde kunstenares Marianne Poppenk is Beatrix twee keer tegengekomen. Bij een ontmoeting begonnen haar blindengeleidehonden meteen aan haar te snuffelen, vertelt ze in de tv-serie. ,,Ik heb net met mijn hondjes gespeeld, dus ze ruiken mij nog'', vertelde de koningin toen tegen haar.

Enkele dagen na de tragedie op 30 april 2009 in Apeldoorn troostte de vorstin Truida Teunissen, die haar zoon verloor toen Karst T. met volle vaart op de koninklijke bus probeerde in te rijden. Na afloop van de herdenkingsdienst hield ze haar hand vast. Beatrix was er toen erg mee bezig waarom T. juist op die manier zelfmoord wilde plegen, aldus Teunissen.

Alle Nederlanders die in de tv-serie aan het woord komen, hebben een persoonlijke boodschap voor de koningin opgeschreven in een boek. Zes van hen mochten dit boek aan Beatrix overhandigen op Paleis Noordeinde in Den Haag. © GPD; Bron: ANP

Keizerlijk porselein uit Shanghai te zien in Den Haag

Voor het keizerlijk hof in het oude China was alleen het beste goed genoeg. Daarom beschikte het over speciale fabrieken waar de crème de la crème van de Chinese keramiek werd gemaakt met de hoogste kwaliteit porselein, de meest vakbekwame werknemers en de mooiste kleurpigmenten.

Voor het eerst worden honderd van deze topstukken uit het Shanghai Museum buiten Azië getoond. In Pronkzucht aan het hof in het Gemeentemuseum Den Haag staat het keizerlijk porselein niet op zich: de symboliek en betekenis van de decoraties spelen in deze tentoonstelling een belangrijke rol. Zo maakt het publiek niet alleen kennis met de prachtige pronkstukken, maar ook met de bijzondere mythes en tradities van de Chinese cultuur.

Vanaf het begin van de zeventiende eeuw is Chinees porselein een geliefd verzamelobject in Nederland. Door de VOC geïmporteerde stukken vonden gretig aftrek op veilingen, ondanks de hoge prijzen die ervoor betaald moesten worden. Deze speciaal voor de export gemaakte objecten die in ons land zo populair waren, zijn echter van een mindere kwaliteit dan het porselein dat speciaal voor het keizerlijk hof gemaakt werd.

 
* Chinese vaas met fencai decoratie van Indiase lotusbloemen en plastische figuurtjes van spelende kinderen, Qianlong dynastie (1736-1795), 31,1 cm, collectie Shanghai museum

Gedurende de Ming- (1368-1643) en Qingdynasty (1644-1911) zijn talloze pronkstukken vervaardigd die overgingen van generatie op generatie. Een belangrijk onderscheid tussen gewoon porselein en dat van de keizers is dat het in het laatste geval niet zo zeer om gebruiksvoorwerpen gaat als wel om ceremoniële objecten.

Na de revolutie in 1911, die een einde maakte aan het gezag van de laatste keizer Xuantong, raakte de collectie keizerlijk porselein verdeeld, voor zover het niet was vernietigd. Het Shanghai museum bezit de grootste collectie van dit prestigieuze porselein in China en toont nu, precies honderd jaar na de val van de keizerlijke macht, een representatieve selectie in het Gemeentemuseum.

De objecten van de allerhoogste kwaliteit illustreren de verfijnde levenstijl waarin de keizers zich eeuwenlang hebben gebaad. Een voorbeeld hiervan is een charmant dekseldoosje in de vorm van een kwartel met fencai-glazuur uit de tijd van keizer Qianlong (1736-1795).  De ogen, snavel en veren van het vogeltje zijn tot in de kleinste details levensecht uitgewerkt, terwijl ook de kleuren natuurgetrouw zijn weergegeven. Hoe ver de vervaardiger in zijn detaillering ging, blijkt als we het doosje omdraaien: aan de onderzijde zijn in reliëf twee pootjes aangebracht.

De beschildering van de schalen, vazen en potten is niet alleen puur decoratief, maar  symboliseren vaak heilwensen. Zo staan vleermuizen en wolken voor ‘alle dagen overvloedig geluk’, de granaatappel, perzik en de sukadevrucht voor ‘veel zonen en een lang leven’ en de draak met vijf klauwen werd beschouwd als zinnebeeld van het keizerschap.

De tentoonstelling Pronkzucht aan het hof is mogelijk gemaakt door de bijzondere band die de Nederlander Henk Nieuwenhuys met het Shanghai museum heeft. Hij schonk enige jaren geleden zijn eigen collectie Chinees exportporselein aan dit museum, waar het nu permanent te zien is. © GPD; Bron: Gemeentemuseum

* Bij de tentoonstelling (16 april-23 oktober) verschijnt de rijk geïllustreerde catalogus T.M. Eliëns (eindred.), Keizerlijk porselein uit het Shanghai Museum, Zwolle/Den Haag 2011, 144 pagina’s, € 27,95

Rijke oogst aan boeken en uitgaven over William & Kate

 
Royalblog was het afgelopen weekeinde in Londen, ter voorbereiding op het prinselijke huwelijk eind deze maand. De werkmogelijkheden verkennen, boeken, tijdschriften en huwelijkssouvenirs kopen en/of bekijken, de route van de rijtoer van Westminster Abbey naar Buckingham Palace lopen, de Abbey bezoeken en daar tekst en uitleg krijgen.

De oogst van een weekeindje Londen verkennen:

* William & Kate, A royal souvenir (Pitkin Guides)

* The Ring and the Crown – A History of Royal Weddings 1066-2011 (Hutchinson)

* Royalty on Stamps – A celebration of the British Royal Family through stamps 1952-2011 (met nog net verlovingspostzegels van Isle of Man, Stanley Gibbons Ltd)

* Crown & Cloister. The royal story of Westminster Abbey (Scala Publishers)

* Westminster Abbey, A souvenir guide (Scala Publishers)

* Royal Weddings (Shire Library)

* The Royal Wedding: William & Catherine (Collectors Ed, part 1, British Guide)

* Newsweek: artikel Kate the Great. Ook ingezien: Vanity Fair met artikel over huwelijk en GQ met verhaal over Harry.

En los van de huwelijksoogst ook nog:

* Sultans in Splendour. Monarchs of the Middle East 1869-1945. (Parkway Publ.)

* Postcards of Lost Royals (Bodleian Library, Oxford)

 Er zijn meer boeken over William en Kate in de aanbieding – los van het volstrekt onleesbare ‘William & Kate. Het liefdesleven van de eeuw’, geschreven door News of the World-verslaggever Robert Jobson (Manteau) – maar aangezien er maar weinig écht bekend is over het jonge paar, vormen ze stuk voor stuk een herhaling van zetten. Wél grappig (maar niet gekocht) is 'The royal wedding for dummies'.

Het Scandinavische gebruik om mee te werken aan geschreven portretten – zie de boeken rond koningin Margrethe, kroonprins Frederik en kroonprinses Victoria bijvoorbeeld – wordt in het Verenigd Koninkrijk niet nagevolgd.

Het handelt in boeken over William en Kate dan ook meestal om ‘tweedehands’ informatie: er wordt beweerd dat, er zou gezegd zijn, William moet gedacht hebben…….. © HJ

NB veel van de genoemde boeken zijn o.a. via Amazon.uk via internet te bestellen.