Boeken etc Royalblog.nl

Persoonlijke zoektocht naar burgerprinsessen

Royalty scoort. Dat weten ze ook bij de NCRV, die Jetske van den Elsen op pad stuurde om in de levens van zeven prinsessen te duiken. Hard nieuws is geen vereiste; zo ontdekt ze door een gesprek over een schilderij dat de kinderen van Marilène geregeld met hoofdluis thuiskomen. ,,Dat vind ik nou héél grappig.''

Door Bernice Breure

Prinses Alexia had op haar eerste schooldag een rode Dora-rugzak bij zich. Koningin Beatrix heeft 'met een voldaan gevoel' de dag voor de vrijwilliger afgesloten nadat ze blinden en slechtzienden hielp bij het 'ervaren van kunst'. Máxima viert met haar drie dochtertjes vaderdag zonder prins Willem-Alexander, die voor zijn werk in Singapore verblijft. Het royalty-nieuws bevat vaak geen snippertje hard nieuws. Toch worden alle royalty- en showprogramma's, die uren zendtijd spenderen aan de Oranjes, verslonden.

Zelfs berichten over koningshuizen in de categorie 'nieuwe heup voor de zus van de koningin-moeder' , worden - al dan niet wat besmuikt - behandeld in bijvoorbeeld RTL Boulevard. Een programma als Blauw Bloed van de EO wordt al seizoenenlang goed bekeken, terwijl het, om het vriendelijk te zeggen, toch veel verslagjes van nou niet bepaald de meest opwindende werkbezoeken van de koninklijke familie bevat.

De boel wordt opgeleukt met -immer lovende - items als: hoe krijgt prinses Laurentien het toch voor elkaar om bij elke outfit een perfect passende tas te vinden? Vervolgens mag een ontwerpster de kijkers bijpraten 'over de do's and dont's van de koninklijke tassen'. Want zo'n vraag deponeer je niet zo makkelijk bij een Hoogheid zelf. Dat ondervond ook Jetske van den Elsen, die zich voor het nieuwe NCRV-programma Dames van Oranje afvraagt hoe leuk het is om prinses te zijn.

De komende acht weken verdiept ze zich in de levens van de voormalige 'burgermeisjes' die door hun huwelijk met een prins binnentraden tot wat voor velen een fascinerende sprookjeswereld is. Ze volgde Máxima, Mabel, Laurentien, Marilène, Annette, Anita en Aimée gedurende officiële verplichtingen en verdiepte zich in hun gezinsleven, hun werk, de maatschappelijke verplichtingen en hun imago. Groot nieuws, à la het gesprek van Peter R. de Vries met Charlie da Silva ('Mabel, ken je me nog') gaat het programma niet opleveren.

Dat is ook niet de opzet van de 36-jarige Van den Elsen, die eind dit jaar haar tweede kind verwacht en als werkende moeder en leeftijdsgenoot overeenkomsten ziet tussen zichzelf en de prinsessen. Minder registrerend, maar meer thematisch schetst de presentatrice een beeld van de drie schoondochters van koningin Beatrix en de vier schoondochters van prinses Margriet.

,,Hoe combineren zij werk en kinderen, hoe leren zij hun kinderen om te gaan met de belangstelling voor hun persoontje, hoe zit het met imagoschade en valt daar nog wat aan te doen." Het blijkt ook een persoonlijke zoektocht. Hoewel bij Van den Elsen thuis het blad Vorsten niet bovenin haar lectuurbak ligt, keek de programma maakster wel al lange tijd met bewondering naar met name Máxima.

,,Ze zorgt altijd voor een positief gevoel, en ik vond het fascinerend hoe snel heel Nederland haar omarmde. Ik vroeg me af hoe het zou zijn om haar te spreken. Zou het voelen als een gesprek met een leeftijdsgenoot, of toch meer als met een artiest?'' Nog geen twee weken na de start van het programma, direct op de eerste draaidag, blijkt dat laatste het geval te zijn.

Van den Elsen is mee met een werkbezoek van Máxima aan Roemenië waar ze komt praten over haar favoriete onderwerp, microfinanciering, en plots mag ze een 'één op één'-gesprek met de prinses voeren. Hoewel ze als programmamaakster van het jeugdprogramma Willem Wever vaak sterren als Marco Borsato sprak, bleek dit toch andere koek. ,,Ik stond er zelf van te kijken hoezeer ik onder de indruk was. Dat kwam ook door al die spelregels. In een gesprek van een paar minuten moet je je weg vinden tussen je daar braaf aan houden en jezelf blijven.''

Na afloop van het interview, waarin Máxima het gesprek domineert en niet meer 'onthult' dan dat ze drie spaarvarkentjes voor haar dochters heeft gekregen, constateert Van den Elsen eerlijk: ,,Ik ben tegen wil en dank toch ingepalmd door de magie van het moment.'' Dat royalty scoort, hebben de EO-programma's en de dramaseries over de koninklijke familie de afgelopen tijd duidelijk gemaakt.

Toch is Dames van Oranje niet even snel in elkaar geflanst om mee te liften op de trend. Voor de achtdelige reeks is ruim zes maanden de tijd genomen. Van den Elsen reisde er voor naar Vancouver, Lech en Boekarest. Voor een aflevering over de pers mengde ze zich onder de vaste schare royaltyverslaggevers op Koninginnedag.

,,Toen het drama in Apeldoorn zich voltrok, hebben we direct de camera uitgedaan en zijn we weggegaan. Het was heel heftig om mee te maken, en er waren genoeg collega's van journalistieke programma's om de gevolgen vast te leggen. Wel hebben we later prins Maurits en prinses Marilène er nog vragen over kunnen stellen." Van den Elsen meent dat Dames van Oranje een breder publiek kan trekken dan alleen trouwe Oranjeklanten.

,,Wij bieden meer dan het plaatje op de rode loper. We trekken ook wel eens de camera een stukje naar achteren, om te kijken wat daar allemaal omheen gebeurt. Dat maakt deze aparte arena soms nog interessanter.'' De aflevering over imagoschade draait voor een groot deel om Laurentien, die niet vanaf dag één in de harten van de Nederlanders werd gesloten. En natuurlijk om Mabel.

Deze ongrijpbare prinses intrigeert Jetske van den Elsen het meest. ,,Ze is een vrouw die hele goede dingen doet, een enorm vooruitstrevende baan heeft, waarin ze de wereldproblematiek bespreekt met mensen als Nelson Mandela, maar tegelijkertijd door veel mensen op straat wordt gezien als het voormalige liefje van crimineel Klaas Bruinsma. Dat moet zó frustrerend voor haar zijn.''

Maar zo'n persoonlijke en 'off-topic' vraag kan je er niet zomaar ingooien, als je de prinses in een bioscoop spreekt over het Amnesty-festival Movies That Matters. ,,Ik wil weten wie deze vrouwen zijn", stelde Van den Elsen zich vooraf ten doel. Daar geven korte gesprekjes met de hoofdrolspeelsters geen volledig antwoord op, erkent ze. ,,Maar daarom laten we ook veel andere mensen aan het woord met kennis van zaken over al die uiteenlopende onderwerpen."

Dat zijn 'usual suspects' als schrijfster Dorine Hermans (biografe van Pieter van Vollenhoven) en royalty watcher Marc van der Linden. Maar ook cultuurhistoricus Herman Pleij ('de huidige prinsessen zijn het type hockeymeisje') en Max Westerman. Waar de voormalige RTL-correspondent de eer aan te danken heeft dat hij zijn mening over de monarchie mag spuien, is trouwens een raadsel.

Hij miste de scoop van de verkering tussen Willem-Alexander en Máxima omdat hij hen niet herkende terwijl hij in hetzelfde eettentje in New York een vorkje prikte. Van den Elsen is, met nog enkele draaidagen te gaan, al heel tevreden over het resultaat van haar zoektocht. ,,In Vancouver volgde ik prinses Marilène die als beschermvrouwe van het Rijksmuseum een tentoonstelling van Hollandse Meesters opende. We spraken over haar favoriete schilderij, waarop een moeder haar kind op hoofdluis onderzoekt. Ze noemde dat een 'alledaags tafereel', en toen bleek dat ook haar kinderen daar geregeld mee thuis komen. Kijk, dat vind ik nou grappig.''

Daaruit blijkt dat ze de quasiwaarschuwing van Marc van der Linden in de eerste aflevering, waarin Van den Elsen zich verdiept in het vak van koninklijk huis verslaggevers, ter harte heeft genomen. Hij stelde al: ,,Royalty is, vooral als je het niet gewend bent, vaak teleurstellend.'' © GPD; Foto's: © GPD, DPP, RPE

Eerste Ferrari prins Bernhard terug op Paleis Soestdijk

In het park van Paleis Soestdijk is vanaf 14 juli tot en met 13 september de eerste Ferrari te zien van prins Bernhard. Hij kocht die in 1955. De sportwagen, een 212 Inter met een 2,6 liter V12, kreeg het ievelingskenteken van de prins, AA-13.

Nadat Bernhard de auto had ingeruild voor een andere Ferrari, verbleef de 212 Inter bijna 50 jaar in een Amerikaanse privécollectie. Nu de auto weer terug is in Nederland, keert de Ferrari na decennia van afwezigheid even terug naar Soestdijk.

De prins had altijd één Ferrari in bezit, die hij inruilde als hij een nieuw 'raspaard' kocht. Deze eerste Ferrari luidde het begin in van een langdurige vriendschap tussen Bernhard en Enzo Ferrari. Toen de prins de 212 Inter kocht stuurde Enzo Ferrari direct twee Italiaanse monteurs naar Soestdijk om de auto voor zijn koninklijke eigenaar te verbeteren.

De prinselijke Ferrari is nog nooit gerestaureerd. Maar al zijn de jaren zichtbaar, de auto is in een prachtige conditie, aldus het paleis. © GPD; Foto: Prins Bernhard met de Ferrari 212 Inter. © Koninklijke Verzamelingen, Den Haag
 
* Het park van Paleis Soestdijk is van dinsdag tot en met zondag geopend van 09.15 uur tot 17.30 uur. De toegang tot het park kost 5 euro (kinderen van 4-12 jaar 2 euro, kinderen onder de 4 jaar gratis). www.paleissoestdijk.nl 

'Prins Leopold koos de enig juiste strategie’

Nee, hij wist er niks van, zegt Chris Will, historicus verbonden aan de Hollandse Waterlinie. Hij verwijst naar de grootste de deskundige in Nederland op dit gebied, militair-historicus prof.dr. Wim Klinkert van de Universiteit van Amsterdam. Maar ook voor hem is het nieuw, de vondst van een doos met spionageverslagen in het Koninklijk Huisarchief in Brussel.

Door Rien van den Berg (Nederlands Dagblad)

Hoe dan ook, zegt Will, de spionnen van de Belgische (kroon)prins Leopold hadden in 1854 hun werk goed gedaan. Ze adviseerden de hertog van Brabant de enige juiste strategie om Nederland te veroveren: door de Betuwe, over de Veluwe en dan naar Amsterdam. En bij verrassing, benadrukt Will. ,,Dat was de enige kans. Het Nederlandse landleger was zo georganiseerd dat het de vijand vanaf de grens zeven dagen moest ophouden en vertragen. Daarna waren de landerijen rond de Hollandse Waterlinie onder water gezet, kon het Nederlandse leger zich daarachter terugtrekken en was Nederland een onneembare vesting geworden.’’

Volgens Will hechtte de spionagemissie terecht veel waarde aan de sterkte van de Belgische cavalerie. ,,Voor deze strategie heb je een enorm fit en snel leger nodig. Ik vraag me af of er in die tijd wel zo’n leger bestond.’’ De Belgische cavalerie was, berekenden de spionnen, tweemaal zo groot als het Nederlandse. Will denkt dat de Belgen een kans gemaakt hadden, maar eenvoudig was de klus zeker niet geworden. ,,In het rampjaar 1672 heeft Frankrijk Nederland aangevallen met het grootste leger tot dan toe. Ze hebben er toen voor gekozen zich bij Utrecht te hergroeperen en daarmee waren hun kansen verkeken om Amsterdam te veroveren.’’

De inschatting van kolonel Chauchet, de hoogste militair in de spionagemissie, klopte volgens Will. Chauchet schreef dat de forten strategisch goed doordacht waren en perfect onderhouden bovendien. ,,Er waren in die tijd net tien splinternieuwe torenforten gebouwd, dus dat klopt wel.’’ De snelheid van de militaire ontwikkelingen maakte fortenbouw overigens tot een voortdurende wapenwedloop. Dertig jaar na de spionnen van Leopold kwam de Belgische generaal Bialmont op verzoek van de Nederlandse regering de Hollandse Waterlinie inspecteren. Will: ,,Hij was destijds de belangrijkste vestingbouwer van Europa. Hem werd gevraagd of hij de forten Vechten en Rijnauwen wilde bouwen. Maar van de bestaande forten bij Culemborg, Everdingen en Hondswijck was hij in die tijd niet onder de indruk.’’

Overigens schrikken beide deskundigen er niet van dat de Belgen kennelijk met plannen liepen om Nederland binnen te vallen. Wim Klinkert zei gisteren op de EO-radio dat het een soort hobby was van topmilitairen om de defensie van de buren te bespionneren. ,,België maakte ook in 1924 nog een plan om Nederland te veroveren.’’ Nederland had andersom de aanvalsplannen ook klaar liggen, meldt de deskundige. Volgens Klinkert zegt het bestaan van het plan op zich nog niet zo veel. ,,Een plan van een kroonprins is nog niet de politieke intentie van een heel land, ook niet in de negentiende eeuw.’’

Ook grootmacht Duitsland bespioneerde Nederland, zegt Will. ,,In 1906 nog meldt een Duitse spionagemissie dat de Hollandse Waterlinie een ‘onoverkomelijke hindernis’ vormt. Er wordt wel eens gezegd dat de Waterlinie nooit echt wat gedáán heeft, maar hij heeft zijn afschrikwekkende werk echt wel gedaan.’’

België kon Nederland alleen binnenvallen als Frankrijk dat zou toestaan. Na een onderhoud met de Franse keizer Napoleon III zette kroonprins Leopold zijn aanvalsplan in de ijskast. Wat is daar gezegd tussen die mannen? Die vraag wordt door de stukken in het Koninklijk Huisarchief in Brussel niet beantwoord. Misschien was het wel sentiment. Karel Lodewijk Napoleon werd namelijk in 1808 geboren als... Prins van Holland. Hij was de zoon van Hortense de Beauharnais en Lodewijk Napoleon Bonaparte, koning van Holland. De Nederlandse koning Willem III was bevriend met Napoleon III. Op 13 september 1855 ontving Napoleon het Grootkruis in de Militaire Willems-Orde.

Ambitieuze plannen Belgische kroonprins met Nederland

Hij is een omstreden vorst, Leopold II, koning der Belgen. Vorige week nog werd zijn ruiterstandbeeld in Brussel besmeurd met rode verf. De gruwelen in zijn privékolonie Congo zijn zo beeldbepalend, dat historici in het Koninklijk Huisarchief in Brussel jarenlang archiefdoos D20 over het hoofd gezien hebben. In deze doos zat een ander vermetel plan van prins Leopold: de verovering van Nederland.

Door Rien van den Berg (Nederlands Dagblad)

Belgen hebben redenen om dankbaar terug te denken aan Leopold II. Wat heet: de stad staat er vol mee. Het Koninklijk Paleis is slechts een van de monumentale gebouwen waarmee hij zijn hoofdstad verfraaide, en misschien nog bijzonderder zijn de vele parken. Leopold was een groene koning. En een rode. Hij was persoonlijk eigenaar van de kolonie Congo - en dus persoonlijk verantwoordelijk voor het omkomen van miljoenen Congolezen.

Over deze controverse gaat vrijwel al het historisch onderzoek. Kris Clerckx had minder pretenties toen hij het Koninklijk Huisarchief indook, en misschien wel daardoor ontdekte hij wat anderen over het hoofd zagen. Hij is freelance journalist en auteur van historische reisboeken. Na boeken over Columbus, Mozart en Sisi begon hij aan een reisboek over Leopold II. Hoe kan de lezer de voetstappen van de koning drukken? Waar was Leopold geweest? Welke landen speelden een rol in zijn leven?

Nederland, ontdekte Clerckx. Leopold was jaloers op zijn noorderbuur. De glans van de Gouden Eeuw was dan wel verdoft, maar Nederland had nog altijd iets wat België ontbeerde: overzeesche gebiedsdelen, koloniën. Als er iets was wat Leopold begeerde, was het een wereldrijk. Als koning sprak hij het parlement eens toe: ,,Boots jullie buren na!'' Leopold onderhandelde zelfs een tijdje over het overnemen van Borneo, een kolonie die voor Nederland nauwelijks rendabel was.

Maar de wingewesten in de wereld waren zo goed als verdeeld en zijn land grensde aan Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland - meer dan een maatje te groot. Prins Leopold, hij was nog maar troonopvolger en zijn vader wist van niks, liet zijn oog vallen op Nederland. ,,Heb je Nederland, dan heb je ook kolonies'', zegt Clerckx. Maar er zat ook oud zeer achter, zegt hij, op het plein voor het Koninklijk Paleis.

In de Romeinse tijd was 'Belgica' een landstreek die zich volgens Leopold uitstrekte van Frans-Vlaanderen in het zuiden tot het Nederland onder de grote rivieren. Limburg hoorde erbij, Zeeuws-Vlaanderen en een stuk van Luxemburg. Prins Leopold beschouwde België zoals dat na de afscheidingsoorlog met Nederland in 1830 was ontstaan, als een 'geamputeerd' land. Dit algemene verhaal was wel bekend, zegt Clerckx.

Maar dat de jonge prins Leopold waarschijnlijk achter de rug van zijn vader om, verschillende spionagemissies naar Nederland stuurde, een aanvalsplan uitwerkte en het Belgische diplomatieke apparaat in werking had gesteld om de verovering van Nederland in Europa te masseren, wist niemand.

Een zijdeur in het paleis geeft toegang tot het Koninklijk Huisarchief. Lange gangen ontsluiten de koninklijke privévertrekken. De deuren staan gewoon open. Het komt kennelijk in Belgische hoofden niet op om die gang eens op te wandelen in de hoop op een ontmoeting met koning Albert II. Hier zijn nog dingen die je gewoon niet doet. Op de zolder heeft de koninklijke hoofdarchivaris de bewuste doos, met het nummer D20, al klaargezet. Van alles zit erin.

De officiële opdracht van prins Leopold rond 1854 aan zijn eerste ordonnansofficier en vertrouweling Adrien Goffinet; op dun vloeipapier gemaakte schetsen van vestingen als Grave, Breda, Bergen op Zoom, Gorinchem, Deventer, Willemstad; kattebelletjes van spionnen, aantekeningen die verraden dat men tot in Alkmaar, Den Helder, Harlingen en Delfzijl de kracht van de Nederlandse defensie in kaart had gebracht.

Een schetsje in potlood onthult iets over de strategie: net als de Franse legers in 1795 wilden de Belgen de Waal oversteken, om dan in een soort Blitzkrieg Amsterdam aan te vallen, waarna op de terugreis ('de omval') de goed georganiseerde verdedigingslinie rond Utrecht in de rug kon worden aangevallen. De route: Diemerbrug, Weesp, Uitermeer (een fort aan de Vecht), Naarden, Hilversum, Maartensdijk, fort Blauwkapel, Utrecht. Want de Belgen vreesden de Nederlandse verdedigingswerken.

Ordonnansofficier Goffinet rapporteerde: ,,Naast de kunstmatige overstromingen en de forten beschikt Holland over natuurlijke verdedigingsgordels, die uit brede en talrijke rivieren bestaan. Die zijn makkelijk te verdedigen, dus kunnen ze meer geld spenderen aan het onderhoud van hun militaire vestingen. De forten zijn in goede staat en perfect onderhouden.''

Daar stond een overmacht van de Belgische landstrijdkrachten tegenover, meldt een statistiekje. Het Nederlandse defensiebudget bedroeg 29,6 goudfranken, het Belgische 34 miljoen. Bovendien gaven de Nederlanders een derde van hun budget uit aan de marine, die bij de Belgische inval geen factor van betekenis zou zijn. De Belgische infanterie was beduidend sterker dan de Nederlandse, de Belgische cavalerie was zelfs twee keer zo omvangrijk. Ook een overzicht van het aantal legerofficieren zal prins Leopold vertrouwen gegeven hebben. België had er 2127, Nederland slechts 1397.

Clerckx: ,,Daar zegt Goffinet nog bij dat de Nederlandse officieren vooral oude mannen zijn.'' Prins Leopold liet Nederland ook religieus in kaart brengen. Opnieuw heel precies. De Afscheiding van 1836 is zijn spionnen niet ontgaan: 'Réformés Séparée: 42.619', en zelfs de zogenaamde 'kruisgemeenten' zijn in beeld, hoewel het ledental van 195 wat aan de lage kant lijkt. Er waren volgens de spionnen in 1854 exact 1.164.142 rooms-katholieken in Nederland, 1.665.443 gereformeerden. Clerckx: ,,Het totaal van 3.056.666 Nederlanders klopt precies met de officiële Nederlandse gegevens uit die tijd.''

Clerckx, die in het Paleis des Konings op fluistertoon spreekt, benadrukt een aantal keren dat Leopold weliswaar aan grootheidswaanzin leed, maar absoluut niet voor gek versleten moet worden. Uit de spionagerapporten spreekt aandacht voor detail en ook wel realiteitszin. Leopold wist heel goed dat de katholieken in Nederland in de minderheid waren. Zou Nederland wel in zijn geheel veroverd kunnen worden? Onderschat de vaderlandsliefde van de Hollanders niet, zei vertrouweling Goffinet tegen de prins. 

Leopold formuleerde drie hoofdlijnen voor zijn aanvalsplan:

1. ,,Onze aanval tegen Holland zal gerechtvaardigd zijn of op zijn minst gepaard gaan met een oproer van katholieken. Dit wordt de voltooiing, de vervolmaking van onze revolutie, gestart in 1830. Deze aanval moet aan Europa worden gepresenteerd als een explosie van een nationaal gevoel, dat te lang is beledigd bij het zien van onze broeders onder een vervloekte dominantie die hen verstikt.''
2. ,,Het doel van de vijandigheden is een hereniging van katholieken onder één kroon met de rivieren als noordelijke grens. Om dat te bereiken, moeten we een beslissende aanval op Amsterdam plegen, de koning (Willem III, red.) afzetten en op zijn minst het volk laten beslissen welk bestuur het het liefst heeft.''
3. ,,Een strijd met Nederland moet een verrassing zijn van onze zijde. We moeten ons daar plotseling met wapens presenteren, er de orde verstoren, en de provincies die willen aansluiten, behouden, de andere vrijlaten zoals ze willen.''

Cruciale factor in de slagingskans is echter de reactie van de Europese mogendheden. ,,Belangrijk is dat er niet gereageerd wordt'', schrijft Leopold. Frankrijk is de sleutel. Als dat land niet reageert, zal ook Pruisen niet reageren. Engeland is op dat moment druk met Rusland en heeft dus geen oog voor de dwergstaatjes, schat Leopold in. Hij zet de hoogste Belgische diplomaat in Frankrijk, de Prins van Chimay, aan het werk. Die moet de Franse keizer Napoleon III masseren. Pas in dat laatste stadium komt er zand in de machine.

Chimay staat niet te trappelen. Leopold zet hem onder druk. ,,Ik vind u een beetje de advocaat van de vijandelijke zaak! Ik heb het er moeilijk mee dat ik niet alleen Parijs voor me moet winnen, maar eerst ook nog mijn eigen bemiddelaar moet overtuigen.'' Maar Chimay zag de verhoudingen waarschijnlijk wat realistischer. Uiteindelijk komt het van een persoonlijk onderhoud tussen Napoleon III - zoon van de eerste Nederlandse koning Lodewijk Napoleon en geboren als prins van Holland - en de Belgische kroonprins.

Wat die twee besproken hebben, is in archiefdoos D20 niet terug te vinden. Maar het gevolg ervan wel: Leopold besloot het plan uit te stellen. Het zou er niet meer van komen. Als koning - in 1865 volgt hij zijn vader Leopold I op - heeft hij andere prioriteiten. © GPD Nederlands Dagblad

* Het boek van Kris Clerckx is verschenen bij uitgeverij Lannoo.

Koninklijke opening voor een nieuw keizerlijk museum

Met een ballet en een concert is vrijdagavond de Hermitage Amsterdam officieel geopend. De Russische president Dmitri Medvedev, koningin Beatrix, prins Willem-Alexander, prinses Máxima, premier Jan Peter Balkenende en enkele ministers waren aanwezig bij het openingsspektakel.

Het concert en het bijbehorende ballet hadden plaats op een groot podium op de Amstel, direct voor het museum. De bekende choreograaf Hans van Manen maakte speciaal voor de opening een ballet, dat werd uitgevoerd door twee Russische dansers van Het Nationale Ballet.

Het hoofddeel van het concert bestond uit een uitvoering van het muziekstuk Schilderijen van een Tentoonstelling van de Russische componist Modest Moessorgski (1839-1881), gespeeld door de marinierskapel van de Koninklijke Marine.

De Hermitage Amsterdam is een dependance van het wereldberoemde museum in St. Petersburg. Het is gevestigd in het monumentale zeventiende-eeuwse gebouw Amstelhof, dat tot de verbouwing in 2007 dienst deed als verzorgingstehuis.

Samenwerking en veiligheid waren zaterdag de sleutelwoorden tijdens de gesprekken die Medvedev en premier Jan Peter Balkenende en hun beider delegaties voerden. Niet alleen vanwege de zeer zware veiligheidsmaatregelen omtrent het bezoek, maar ook omdat ,,de wereld geen vrolijke plek is. Daarom staat veiligheid hoog op de agenda", zei Medvedev.

Belangrijkste onderwerpen die aan de orde kwamen: een mogelijk nieuw wapenakkoord over kernkoppen met de Verenigde Staten, Nederlands-Russische samenwerking bij de mogelijke oprichting van een piratentribunaal en samenwerking bij de gasproductie.

Voordat hij ging praten met de premier, ministers, en de top van het bedrijfsleven maakte Medvedev een rondvaart door de Amsterdamse grachten en over de rivier de Amstel. Daarvoor werd de Amsterdamse grachtengordel zwaar beveiligd. De Herengracht was afgesloten voor alle verkeer. Ook boten werden geweerd.

© GPD; Bron: ANP; Foto's: © Dutch Photo Press, Patrick van Katwijk en GPD AP

Tsaar Peter zou tevreden zijn met nieuwe Hermitage

Overdaad schaadt. De openingstentoonstelling van de Amsterdamse dependance van de Russische Hermitage heeft zoveel te bieden dat bezoekers snel overweldigd worden door het royale aanbod. Maar schitterend is het wel.

Koningin Beatrix, prins Willem-Alexander en prinses Máxima en de Russische president Medvedev en zijn vrouw Svetlana woonden vrijdag het openingsspektakel van de Hermitage Amsterdam bij. Het nieuwe museum opent met de maandenlange expositie 'Aan het Russische Hof' met zo'n tweeduizend baljurken, juwelen en schilderijen uit de collectie van het moedermuseum in St.Petersburg.

Vitrines met waaiers, parasols, hoeden, tassen, snuisterijen, goud en zilver, speelkaarten en geweren. Een keur aan baljurken, de één nog overdadiger en rijker bestikt dan de andere. Uniformen die loodzwaar zijn door de gouden tressen en medailles. Flonkerende juwelen, kunstig bewerkte sleutels en imposante ordetekens.

Voor de Russische tsaren was het nooit te veel of te duur en nooit genoeg. Geld speelde geen rol en niets was te dol om indruk te maken op stad en land. Tot de Russen zelf er in 1917 genoeg van kregen en op gewelddadige wijze een einde maakten aan de monarchie. De glorie en glans van het Russische hof herleeft echter aan de Amstel. Het Russische Hermitage heeft alles uit de kast en opslagplaatsen gehaald voor de openingstentoonstelling van deze eerste dependance, in Amsterdam.

Tweeduizend objecten zijn uit St. Petersburg verscheept naar het schitterend verbouwde en ingerichte Amstelhof. Het lijkt veel en dat blijkt ook bij een rondgang door de zalen en kabinetten, maar op het totaal van drie miljoen kunstschatten die het door tsarina Catharina de Grote in 1764 begonnen museum bezit, is het een schijntje.

Catharina was een uiterst efficiënte verzamelaar. Wanneer een kunstverzamelaar overleed, liet zij meteen zijn hele boedel opkopen. In 1796 beschikte ze zodoende al over vierduizend schilderijen en tienduizenden tekeningen, om over andere kunstvoorwerpen maar niet te spreken. De verzamelwoede is in de eeuwen daarna door haar opvolgers doorgezet. Daarnaast stimuleerde het weelderige leven aan het Russische hof, met zijn ontvangsten en bals, de kunstnijverheid. Niet alleen in Rusland zelf, ook in het buitenland werden bestellingen gedaan.

Edelsmeden en tovenaars met textiel konden al hun creativiteit ook kwijt in cadeaus en kostuums voor feestelijkheden en bijzondere gelegenheden. De ingenieuze eieren van Fabergé zijn wereldberoemd, maar aan de Amstel is tot 31 januari 2010 te zien dat bijvoorbeeld de Keizerlijke Porseleinfabriek ook op wereldniveau vazen kon fabriceren.

Voor de openingstentoonstelling is meteen het hele museum gebruikt, waardoor het begrip 'tentoonstelling' wordt opgerekt. Er zijn volwassen musea die het qua collectie met minder moeten doen. De presentatie over de twee vleugels van het voormalige verzorgingstehuis, dat tsaar Peter de Grote bij zijn bezoek aan Amsterdam in 1697 zelf nog heeft gezien, is oogstrelend en overweldigend. De uitleg is echter minimaal en zal bij grote bezoekersstromen voor files zorgen bij de talrijke vitrines. Niet iedereen zal voor meer informatie 34,95 euro willen neertellen voor de 335 pagina's dikke catalogus, ook al is die elke cent waard.

Het rijke Russische hofleven wordt gepresenteerd langs twee hoofdthema's. Het publiek gaat in de zogenoemde Keizersvleugel als het ware op audiëntie bij de tsaar: de troon van tsaar Paul I staat aan het hoofd van de zaal, aan de wanden hangen portretten van alle tsaren én van de Nederlandse koning Willem II en zijn Russische echtgenote Anna Paulowna. Ook wordt aandacht besteed aan het strenge protocol, met zijn talrijke rangen en standen.

In de Herenvleugel van het museum klinkt dansmuziek en draaien de vitrines mee op de maat om een beeld te geven van de bals en feesten. Op de bovenverdieping komt het privéleven van de keizerlijke familie tot leven, andermaal op overdadige wijze. ,,Het zijn niet de objecten die deze tentoonstelling dragen, maar de personen voor wie ze zijn gemaakt. Let dus ook op de schilderijen en portretten van de tsaren, tsarina's en hovelingen", aldus Hermitage-directeur Michail Piotrovsky, die voor de opening vergenoegd vaststelde: ,,Tsaar Peter zou heel tevreden zijn geweest."

Pluspunt van de nieuwe Amsterdamse Hermitage: twee prachtige boek- cq museumwinkels - ook te bezoeken zonder toegant te betalen voor het museum. Ze hebben 'alles' over de Romanovs, oude en meer recente boeken en uitgaven, fotoboeken en snuisterijen. In het Engels en voorzover becshikbaar in het Nederlands. Een aanwinst en aanrader!

© GPD; Foto's: © GPD AP. Zie ook www.hermitage.nl

Hermitage Amsterdam in het voetspoor van de tsaren

Michail Piotrovsky, bruikleengever van de kunstwerken uit Petersburg, bijeengebracht door zes achtereenvolgende tsaren, aan Hermitage Amsterdam. 'Als Marxist moet ik zeggen dat persoonlijke relaties bij de totstandkoming van dit museum geen rol hebben gespeeld, maar dat is natuurlijk wel zo.'

Hij is klein van stuk, draagt altijd een sjaal (behoudens wanneer hem weer een onderscheiding wordt opgespeld) en beziet de wereld door een vintage Russisch brilmontuur. Hij geldt als een machtig man en sommige mensen zijn voor hem bevreesd, maar in de zonnige werkkamer van Ernst Veen, zijn counterpart bij de Hermitage in Amsterdam, met uitzicht op de oud-Hollandse brug over de Nieuwe Herengracht, is hij de welwillendheid zelve.

Professor doctor Michail Borisovitch Piotrovsky (1944), op foto links met Ernst Veen, directeur van het staatsmuseum de Hermitage in Sint Petersburg, is vanzelfsprekend eregast bij de belangrijkste museale gebeurtenis van het jaar, de opening van Hermitage Amsterdam in het voormalige verzorgingshuis Amstelhof. Uit zijn museum zijn 2200 objecten naar Amsterdam gebracht voor de openingstentoonstelling Aan het Russische hof en met zo'n exclusieve bruikleengever kun je tot in de eeuwigheid exposities maken; hij beheert thuis, in het eindeloze complex aan de Neva in Sint Petersburg, een slordige drie miljoen objecten.

Onvermijdelijk dat het overgrote deel van die collectie, die ooit begon met zo'n 240 Hollandse meesters, jarenlang in duistere depots verblijft, onzichtbaar voor het publiek. En dat laatste is voor een museumdirecteur eigenlijk onverdraaglijk; beheren en behouden is één ding, exposeren is waar het om gaat. Dat zijn museum, zoals hij zegt, een ruimtestation heeft gekregen in Nederland, nee in Noordwest-Europa, stemt hem dan ook tot grote tevredenheid.

,,We zijn altijd open geweest naar de wereld om onze geschiedenis te kunnen tonen. Niet per se vanwege de schoonheid der dingen, maar om Rusland te laten zien in al z'n aspecten. We hebben heel grote collecties, die moeten meer beschikbaar zijn voor het publiek. De prachtige jurken en kostuums die nu hier hangen, gaan de komende jaren weer het duister in.'' In Amsterdam, zegt hij, "kunnen we een nieuwe taal ontdekken in het presenteren van onze collecties. Wat hier gebeurt, kunnen we thuis niet eens, deze ruimte hebben we niet beschikbaar.''

Het verhaal is vaker verteld en zal tot de mythe van de Amsterdamse Hermitage gaan behoren: op een koude dag in 1996 liepen Veen en Piotrovsky over de binnenplaats van de Amstelhof, toen Veen hem vroeg: wat zou je er van denken hier een satellietmuseum van de Hermitage te vestigen? Piotrovsky sprak de veelgeciteerde woorden: 'What a crazy idea, but what a fantastic idea!' Dertien jaar later en tachtig miljoen euro verder is het 'krankzinnige idee' gerealiseerd.

En zoals Piotrovsky graag opmerkt: tsaar Peter de Grote zou tevreden zijn geweest. Die moet het gebouw gezien hebben toen hij eind zeventiende eeuw in het Doelen Hotel verbleef, om later met Amsterdam in gedachten Sint Petersburg te laten verrijzen. ,,De Russen,'' zegt Piotrovsky, ,,kennen hun geschiedenis heel goed, het houdt ons ook heel erg bezig. En Rusland is altijd, vooral in de negentiende eeuw, erg verbonden geweest met Europa. Nicolaas I schreef een bepaald soort hoedje voor bij koninklijke ceremonieën, dat werd dan ook altijd gedragen, maar de jurken eronder kwamen uit Parijs.''

Piotrovsky volgde in 1992 zijn vader, een beroemd archeoloog, op als directeur van de Hermitage, hij is bij wijze van spreken in het gebouw groot geworden. Hij trad aan toen de perestrojka net was ingezet. ,,Dat ging gepaard met grote economische problemen, we moesten plotseling overleven in een jungle. We hadden dan wel meer vrijheid, maar we kregen ineens veel minder steun.''

De misschien wel grootste kunstcollectie ter wereld is voor een groot deel bijeengebracht door de zes tsaren die nu centraal staan in de tentoonstelling en is later gegroeid door inbeslagname van privécollecties door de staat. Hij overleefde roerige tijden, de revolutionaire troepen voorkwamen in 1917 dat het volk zich van de schatten meester maakte, en in 1941 was een groot deel van de collectie al op de trein gezet toen het beleg van het toenmalige Leningrad begon.

Piotrovskys vader kreeg te maken met de grillen van de communistische partij. ,,Mijn vader heeft daarin moeten manoeuvreren. In de Sovjettijd liep het museum constant gevaar, omdat sommige zaken politiek ongewenst waren. Zeg: foto's van tsaar Nicolaas II, er was altijd de kans dat ze iets weghaalden of verkochten. Nu is een museum er niet alleen om te tonen, maar ook om te bewaren voor toekomstige generaties. Daarom hebben we nooit alles laten zien, veel zaken zijn min of meer verborgen gebleven in onze kelders.''

Na 1990 kwam de moderne kunst het land binnen. De Hermitage in Sint Petersburg gaat daar niet aan voorbij: er was onder meer een Cobra-expositie. ,,Het probleem met moderne kunst is dat de helft rotzooi is, maar wij weten niet precies welke helft. Wat we hebben, laten we zien in connectie met onze oude collectie."

Medewerkers van de Hermitage Amsterdam zijn vol lof over de samenwerking met hun collega's in Rusland, maar merken vaak op dat de Russen wat strammer zijn in hun denken over kunst. Daar kijkt Piotrovsky niet van op. ,,Amsterdam is de vrijste stad van de wereld! Wij zijn niet gewend aan zoveel vrijheid. Wij zijn conservatief en dat moeten we ook zijn, met zo'n traditie. Het culturele erfgoed staat bij ons voorop. Zeker, je moet nieuwe dingen doen, maar je moet niet denken dat je beter bent dan je voorgangers. Net zo goed, dat is al heel wat.''

,,De negentiende-eeuwse kunst is beter dan de hedendaagse, dat denk ik ja. Veel degelijker, en echte objecten. Nu leven we in een virtuele wereld, van woorden en beelden, allemaal niet tastbaar. De oude vaardigheden zijn we kwijtgeraakt, dat kunnen wij je laten zien.'' De Hermitage had zeven jaar lang een filiaal in Las Vegas, maar bleek aan gokkers niet zo besteed. ,,We hebben er wat geld verdiend en op zeker moment was het klaar,'' zegt Piotrovsky. Amsterdam is, om in zijn woorden te blijven, geen 'spoetnik'. ,,Dit blijft voor eeuwig, voorlopig ons enige ruimtestation in de wereld."

De Russische museumdirecteur ondervond thuis zeker weerstand tegen het Amsterdamse avontuur, vertelt hij. "Mensen die klagen: jullie geven onze kunst aan vreemdelingen. Maar dat zijn mensen die zelf nooit naar een museum gaan. Ik denk dat het andersom werkt. Dit wekt de eetlust op, het zal mensen verleiden naar Sint Petersburg te komen. En daarnaast is het een heel belangrijke stap in onze wereldwijde strategie, en een heel mooie stap in onze gezamenlijke culturele traditie.''

Ernst Veen, de man die heel goed weet hoe je vrienden maakt en hoe je die houdt, richtte midden jaren negentig in Nederland de stichting Vrienden van de Hermitage op en bracht met deze organisatie fondsen bijeen om in Sint Petersburg een belangrijke dakreparatie uit te voeren. Zijn Russische collega is dat nog niet vergeten. ,,Toen wij in de malaise zaten, heeft Nederland ons heel goed geholpen. Die vriendschap was een openbaring, in moeilijke tijden leer je de mensen kennen.''

Hoe doorslaggevend is zijn vriendschap met Veen eigenlijk geweest voor de totstandkoming van de Hermitage Amsterdam? Piotrovsky grijnst. ,,Ik ben als marxist opgevoed, dus het antwoord zou moeten luiden: niet. Persoonlijke relaties geven niet de doorslag maar maatschappelijke noodzakelijkheden, zal ik maar zeggen. Maar in werkelijkheid is dat natuurlijk wel heel belangrijk geweest. We hebben vele moeilijkheden gehad, daarin zijn we lang samen opgetrokken. Dat heeft heel goed gewerkt. Al zeg ik er meteen bij: het hele project kan zonder ons." 

© GPD Het Parool; Foto's: © GPD AP; Staatsmuseum Hermitage St Petersburg

Alles over Juliana op exposities op Het Loo

,,De enige onderscheiding die ik heb verdiend.'' Zo sprak koningin Juliana over een penning die ze kreeg voor het geven van bloed. Het ereteken is te zien in Museum Paleis Het Loo in Apeldoorn, dat met een expositie memoreert dat Juliana een eeuw geleden geboren werd. ,,Ze heeft die penning gevraagd, ze kreeg hem niet als andere donoren automatisch'', weet Paul Rem, medesamensteller van de tentoonstelling, die vorm werd gegeven door Wim Crouwel.

Crouwel koos voor een strenge indeling en rustgevende zichtlijnen: ,,Want de veelheid die hier te zien is, is zelf een soort barok'', vertelt de ontwerper. Voor soberheid is niet gekozen omdat Juliana zo eenvoudig zou zijn geweest. ,,Privé wel, maar als koningin haalde ze alles uit de kast'', aldus Rem.

Rems deel van de expositie heet 'Juliana, een wandeling door haar leven' en begint met de wieg die ze kreeg van Amsterdam. Ook Beatrix en Amalia lagen in dit bedje met het hemeltje waarop een vogel resideert. Vlak daarbij liggen een rammelaar van goud en een bijtring. ,,Op veel dingen zie je sporen van gebruik. Die bijtring weet ik niet. Moeder Wilhelmina was zo bezorgd; ze heeft zelfs de verf en het behang van de kinderkamer op giftige stoffen laten onderzoeken.''

Cadeaus kreeg Juliana haar leven lang. Een zilveren mijnwerkerslamp toen ze de Limburgse mijnen bezocht. Een Zeeuws jurkje, gekregen toen ze naar Zeeland kwam. Een klokje met daarop het Leidse Academiegebouw in goud toen ze ging studeren. Dan trouwt Juliana. Haar trouwjurk is er, de huwelijksacte, de anti-gas-kinderwagen van Irene uit de oorlog. Dan komen de inhuldingsjurk, de onafhankelijkheidsverklaring van Indonesië, Juliana's persoonlijke exemplaar van het rapport-Beel over de Hofmans-affaire en de Acte van Abdicatie.

Maar ook de foto van Willem Drees die altijd op haar werkkamer stond, haar o zo degelijke Hollandse fiets, een baret en een vlinderbril. Op de deelexpositie 'Juliana in beeld' bracht Marieke Spliethoff portretten en alle postzegels van Juliana samen. ,,Er is zo veel, vooral uit de jaren 1948 tot 1955. Er was een Juliana-hype.''

Er is een zwaar gestyleerd wandtapijt, maar ook het moderne portret van tekenaar Corstiaan de Vries. Opmerkelijk is een pop, naar het beeld van de kleine Juliana gemaakt door de Duitse speelgoedfabrikant Heubach. Een exemplaar doet nu 20.000 euro. Claas Conijn toont de auto's waarin Juliana reed. Topstuk is een Dafje zonder dak maar met zonnehemeltje en rieten stoelen, gemaakt door een Italiaanse ontwerper en door de Oranjes in Italië gebruikt.

Ook is er een Mercedes cabrio met vier deuren. ,,Normaal heeft een cabrio twee deuren voor de stabiliteit, maar ze wilde er per se een met vier. Ze begreep ook niet dat dat eigenlijk niet kon. Ze had zoiets van: dan haal je toch het dak van een vierdeurs af? Uiteindelijk wist een Zwitsers bedrijf deze auto te maken. Om de stabiliteit te waarborgen werd hij wel 2250 kilo zwaar gemaakt'', aldus Conijn. © GPD; Bron: ANP; Foto: © Museum Paleis Het Loo

* De exposities zijn op Het Loo te zien van 1 mei tot en met 30 augustus. Op de website www.koninklijkhuis.nl is van 30 april (15 uur) een selectie te zien van de objecten die worden getoond in Het Loo.

Drie generaties koninginnen op nieuwe (dure) postzegel

Marc van der Linden, hoofdredacteur van Royalty, heeft dinsdag op Het Loo het eerste postzegelvel ‘3 generaties koninginnen’ in ontvangst genomen uit handen van Ger Jacobs , Commercieel Directeur van TNT Post.

Het ontwerp voor het postzegelvel is gebaseerd op drie bestaande koninginnenpostzegels. Uit de uitgebreide collectie koos ontwerpster Julia Born de postzegel ter gelegenheid van het 25-jarig jubileum van Wilhelmina als vorstin (1923), ontworpen door W.A. van Konijnenburg; de postzegel ‘15 jaar Statuut voor het Koninkrijk’ (1969), van Pieter Brattinga; en de bekende Beatrixpostzegel van Peter Struycken die in 1981 het licht zag.

,,Wilhelmina staat op haar postzegel en profil, als het ware onder een hemels licht, dat de voorstelling een bijna religieus en ook een afstandelijk karakter geeft. Ook de gebruikte techniek, plaatdruk, is van een vorige tijd en wordt nog maar weinig gebruikt. Juliana straalt op haar postzegel rust en harmonie uit en staat dichter bij de kijker", aldus Born.

,,Het ontwerp is typisch eind jaren 60 / begin jaren 70, met veel contrast in het portret. Terwijl de punten in het beroemde ‘puntenportret’ op de postzegel met koningin Beatrix niet alleen verwijzen naar de conceptuele gedachte, maar ook naar het digitale tijdperk. Voor de plaatsbepaling van de punten is namelijk een computer gebruikt".

Het postzegelvel ‘3 generaties koninginnen’ wordt uitgegeven ter gelegenheid van de honderdste geboortedag van koningin Juliana (1909-2004). De nieuwe postzegel is te zien op de expositie ‘Juliana, in beeld’.

* Het postzegelvel ‘3 generaties koninginnen’ verschijnt in een oplage van 320.000 vel en is vanaf 28 april, zolang de voorraad strekt, verkrijgbaar bij TNT Postkantoren, via de Collect Club in Groningen, online via tntpost.nl/collectclub en bij reguliere postzegelverkooppunten. De verkoopprijs is € 7,00 per postzegelvel.

Oranjes centraal in kranten, week-, roddel- en omroepbladen

De aanloop naar Koninginnedag is uitermate geschikt om weer eens aandacht te besteden aan de monarchie. Zo redeneert althans de meerderheid van de vaderlandse media gezien het aanbod in de kiosken. Van Elsevier en Libelle tot NRC Handelsblad en TROS Kompas wordt deze dagen geschreven over de koninklijke familie, de toekomst van de monarchie en allerlei trivia. Hier een niet volledig overzicht.

NRC Handelsblad heeft slechts zelden belangstelling voor de Oranjes, maar zo’n twee keer per jaar wordt flink uitgepakt. In de editie van 25 april is dat weer het geval. Historicus Cees Fasseur krijgt in de bijlage ruim baan voor een ‘Brief aan mevrouw Juliana’. Dit omdat Koninginnedag in het teken staat van de honderdste geboortedag van koningin Juliana. ,,Uw regering was geen succesverhaal", meent Fasseur, die verder in vogelvlucht het leven van de in 2004 overleden vorstin nog eens doorneemt. Hij gaat daarbij ook in op de streken van prins Bernhard. ,,U was bereid hem veel te vergeven en er viel inderdaad veel te vergeven."

In de krant tevens een goed verhaal over het toekomstige koningschap van Willem-Alexander. ‘Het is onverstandig dat de Tweede Kamer nog niet heeft gepraat over wat voor soort koning Nederland wil als Beatrix aftreedt: een koning met alleen ceremoniële taken, zoals in Zweden, of een koning met invloed’ constateert NRC aan de hand van gesprekken met onder andere Peter Rehwinkel (PvdA-senator en burgemeester van Naarden) en Alexander Pechtold (D66-voorman). Volgens Rehwinkel is het nu eigenlijk al te laat voor zo’n fundamenteel debat - het gaat dan al snel over de persoon en niet de functie. Hij voorziet ook een ‘publicitaire storm’ wanneer politici gaan morrelen aan het staatsbestel, ook al is er op papier in de Tweede Kamer een meerderheid voor een wijziging (PvdA, PVV, D66, SP, GroenLinks).

SP’er Ronald van Raak vindt het geen probleem de vorm van het koningschap pas aan te snijden na het aantreden van de nieuwe koning. Pechtold wil de koning in elk geval zo min mogelijk ruimte geven zich uit te spreken. Pechtold en Rehwinkel maken zich zorgen over het gebrek aan ruggegraat bij politici om verantwoordelijkheid te nemen voor het koningschap. ,,Maar bij een misstap staan ze wel klaar om commentaar te geven", zegt Rehwinkel. ,,De koning kan het niet goed doen. Alles wordt op een goud schaaltje gewogen. Wat hij ook zegt, wie hij ook kiest, er komt kritiek", meent Pechtold ten aanzien van toekomstige kabinetsformaties - waarbij de PVV mogelijk een voorname rol gaat spelen. Diezelfde PVV vindt dat de koning(in) als een ‘haas uit de regering moet’.

In weekblad Elsevier (nr 17, 25 april) vraagt hoofdredacteur Arendo Joustra zich af ‘voor welk Nederlands probleem (het) Zweeds model de oplossing is.’ ,,Sommige Nederlandse politici vinden dat de Oranjes een voorbeeld moeten nemen aan (het) Zweedse systeem (de ceremoniële koning, hj). Dat zou bijvoorbeeld kunnen op het moment dat Willem-Alexander koning wordt. Nu is het al mal om een model uit een land met een volstrekt andere geschiedenis over te planten naar Nederland", stelt Joustra, die vervolgens meent dat het geen voordeel is dat de Zweedse koning anders dan Beatrix geen deel uimaakt van de regering. Hij vindt de rol die het Nederlandse staatshoofd in de regering vervult, als enige constante factor, nuttig.

Elsevier pakt ook uit met een verhaal over ‘Jong Oranje’ - ‘Netwerkers voor een betere wereld, een Wie is Wie van Juliana’s en Bernhards kleinkinderen en achterkleinkinderen’. Wie zijn ze, waar werken ze en wat zijn hun idealen?’. Altijd aardig om iedereen weer eens op een rijtje te hebben. Jammer alleen dat Elsevier niet veel meer doet dan dat. Er is geen nieuwe informatie, over de kinderen van Irene en Christina bijvoorbeeld en prinses Mabel bijvoorbeeld komt er bekaaid af in het overzicht, terwijl prins Pieter-Christiaan volgens de schrijfsters nog steeds in Amsterdam woont. Ook over Floris en Aimée is meer te vertellen. Een gemiste kans derhalve.

‘Koning Willem IV - Is Willem-Alexander er klaar voor?’ vraagt vrouwenblad Libelle (nr 17, 17 april), om te vervolgen met ‘Is de koning klaar voor zijn kroning?’ Foute vraag natuurlijk, want het antwoord moet luiden: ‘nee, hij is niet klaar voor zijn kroning. In Nederland wordt niet gekroond.’ De vraag tekent de storende oppervlakkigheid van het verhaal: ‘Koning Willem IV klinkt in ieder geval een stuk beter dan prins Pils, zoals hij (Willem-Alexander, hj) tijdens zijn studententijd wel werd genoemd...’ Dat werk. En: koningin Beatrix zal niet zo gauw een weblog bijhouden, zoals Alexander deed op Antarctica - dat zou een uiting zijn van zijn meer persoonlijke stijl! Tsja.

Vrij Nederland neemt onder de titel ‘Bazige Beatrix’ in het ‘dubbeldik lentenummer’ (nr 17, 25 april) ‘Afscheid van de majesteit.’ Rudie Kagie spreekt over ‘de koele koningin’. ‘Het einde van haar loopbaan is eerder een kwestie van maanden dan van jaren, en Beatrix lijkt de teugels strakker aan te trekken. Portret van een workaholic die in niets op haar moeder lijkt. ‘Ze weet alles’. In het artikel wordt een karakterschets gegeven van Beatrix van de hand van toenmalig persoonlijk secretaris van koningin Juliana, Walraven baron van Heeckeren van Molecaten - uit 1956, ten tijde van de Hofmans-affaire. Hij sprak van een ras-intrigante - mogelijk ook omdat hij in de affaire op het punt stond de laan te worden uitgestuurd. Zijn de door hem gebruikte kwalificaties niet lang voorbij hun uiterste houdbaarheidsdatum?

Kagie vindt echter dat Van Heeckeren van Molecaten een voorspellende blik had en gaat vervolgens op zoek naar bewijzen. ‘Er zal haar niets ontgaan’ noteert hij over de vorstin die zich van haar taak kwijt als een ware workaholic, en die alle staatsstukken leest en die zich altijd grondig voorbereid. ‘Het is afhankelijk van de mate van sympathie voor de monarchie of de kunst van Beatrix om veel informatie te absorberen als een bewijs van haar betrokkenheid dan wel als betutteling wordt uitgelegd’, aldus Kagie. Het is wel duidelijk welke keuze hij maakt.

Het Reformatorisch Dagblad keek vrijdag alvast vooruit naar de herdenking van de honderdste geboortedag van Juliana. ,,Kinderen doen dingen nu eenmaal vaak niet precies hetzelfde als hun ouders. Koningin Wilhelmina was voor een goede defensioe, haar dochter wat minder. Juliana hield niet van protocol, koningin Beatrix is daar weer meer op gesteld", zegt oud-premier Piet de Jong (94). Oud-minister van Buitenlandse Zaken Max van der Stoel vertelt dat Juliana volledig op de hoogte gehouden wilde worden en haar dossiers kende ‘al is koningin Beatrix daarin bijna niet te overtreffen’. Een gesprek met de minister had nooit onder vier ogen plaats. ,,Haar hondje was er altijd bij, als stille getuige."

De omroepbladen pakken flink uit, maar blijven aan de oppervlakte. KRO Magazine (nr 17) komt met een ‘Oranjespecial’ met daarin aandacht aan Máxima als ‘modekoningin van Oranje’. Roos Schlikker praat met Nederlandse modedeskundigen over haar ‘modieuze verschijning met een klassieke touch’. Van jeansjackje tot Valentinojurk, van pashminashawl tot broekpak - Máxima lijkt alles te staan. Opmerkelijk: het rode jurkje van de verlovingsaankondiging wordt toegeschreven aan Valentino, terwijl het eerder werd geclaimd door de Argentijnse ontwerpster Graciela Naum. Verder bij de KRO: Pieter van Vollenhoven, prins met prestige (‘Een pathologische doorzetter’), een interview met Peter van der Vorst (,,Ik vind niet dat je het koningshuis altijd zo serieus moet nemen.") en een Oranjequiz.

De NRCV Gids zet Astrid Kersseboom (,,Ik ben nooit zenuwachtig") op de voorpagina. Kersseboom presenteert de uitzending op Koninginnedag. Verder aandacht voor Pieter van Vollenhoven onder het motto ‘Lang leve de burger prins.’ TROS Kompas heeft twintig pagina’s ‘royalty special’. Peter van der Vorst schrijft daarin over de bijna zeventigjarige Pieter van Vollenhoven die ‘eindelijk het respect krijgt dat hij verdient’. Verder informatie over koninklijke uitstapjes in eigen land, de hoeden van Beatrix, verschillende koninklijke weetjes en ‘van Gouden Koets tot heilige koe’, over de voertuigen van de Oranjes.

In het Noordhollands Dagblad en de zusterkranten in Leiden, Hilversum en Haarlem neemt RTL’s Sandra Schuurhof geen blad voor de mond als zelfbenoemde ‘buurvrouw van Oranje’ (ze woont ook in Den Haag!). Ze weet het antwoord op de vraag die ‘heel Nederland’ bezighoudt: ‘Beatrix treedt over een jaar af’. Vreemd dat RTL Nieuws dat nog niet heeft gemeld. Schuurhof: ,,Logisch redenerend denk ik dat ze in januari aankondigt dat ze rond Koninginnedag 2010 troonsafstand doet." Schuurhof probeert ook haar dubbelrol te verklaren, als serieus te nemen ‘royaltyverslaggever’ van RTL en als ‘sidekick’ van RTL Boulevard. ,,Door mij als nieuwsverslaggever aan het woord te laten, geven ze het een meer journalistieke insteek", meent Schuurhof. Ze zit er naar eigen zeggen niet om ,,een gezellig kletspraatje af te steken. Wat ik in Boulevard vertel, is nieuws met een knipoog, maar ik check ieder bericht. Want alles wat ik in beeld verkondig moet wel kloppen."

Weekend (nr 17, 29 april) tenslotte bericht over de ‘geheime broer’ van Beatrix. Victoria Aitken heeft namelijk op de vraag of haar vader Jonathan Aitken (30 augustus 1942) een zoon is van prins Bernhard, geantwoord ‘Dat kan best zo zijn’. En: ,,Het is goed mogelijk. Het zou echt waar kunnen zijn." In de Tweede Wereldoorlog was Lady Penelope, de latere moeder van Jonathan Aitken, een vriendin van de prins. Jonathan Aitken, een flamboyante voormalige Britse minister, heeft zelf altijd ontkend een zoon te zijn van Bernhard, al is de familie altijd goede betrekkingen blijven onderhouden met de Oranjes. Historicus Cees Fasseur heeft in de koninklijke archieven niets gevonden over een buitenechtelijke zoon van Bernhard.

© GPD; Foto's: © Dutch Photo Press, Patrick van Katwijk; © GPD Phil Nijhuis

Kunstwerken van Dolores Zorreguieta in Borculo

Inspirerende kunst. Dat brengt een presentatie van de kunst van Dolores Zorreguieta naar de bibliotheek in Borculo. Het werk, vooral videokunst en objecten van de halfzus van prinses Máxima, sprak Karlijn Kapitz uit Amsterdam zo aan, dat zij in het kader van haar studie kunst, cultuur en amusement voor een eigen werkstuk focuste op de in New York wonende Zorreguieta.

,,Bij deze mbo-studie leer ik onder andere het organiseren van feesten en evenementen. Het gaat dus niet zozeer om wat ik zelf maak, maar om hoe ik iets presenteer", aldus de Amsterdamse. Zij koos voor Borculo omdat haar ouders daar wonen. Haar studie is voor Kapitz een tussenstap naar haar doel: werken met probleemjongeren.

,,Daarbij is leren omgaan met emoties een belangrijk gegeven. Daardoor kwam ik op Dolores Zorreguieta uit." De halfzus van prinses Máxima verwerkte onder andere het Argentijnse zwarte juntaverleden in haar kunst, die in de expositie Love Romance in het Cobra-museum te zien is geweest. De presentatie in Borculo is nog de hele maand april te bezichtigen. © GPD De Stentor

Ontwerpers van Oranje: een monumentaal boek

NIEUWE UITGAVE IN MEI 2009. Vanaf de jonge prinses Wilhelmina tot Amalia en haar zusjes: wat de leden van het koningshuis in de laatste 130 jaar droegen en waarom is sinds donderdag te lezen in het boek Ontwerpers van Oranje. Een monumentje, niet alleen vanwege de illustraties, maar ook vanwege de achtergronden, kennis en heerlijk heldere tekst. Een 'must' voor iedere geïnteresseerde in koninklijke zaken.

Journaliste Els Smit heeft de kleding van bijna álle leden van de koninklijke familie minutieus onder de loep genomen. Aan het boek heeft een groot aantal hedendaagse couturiers meegewerkt, uiteraard ,,met inachtneming van de nodige discretie''.

Bijzonder is de inbreng van Theresia Vreugdenhil, van ‘Couture Theresia' die 42 jaar lang (tot 2007) de enige kledingmaakster was van prinses en koningin Beatrix. Zij droeg in grote mate bij aan het silhouet waarmee de koningin de geschiedenis in zal gaan. Voor het eerst vertelt ze echt over haar werk.

Ook ontwerpers als de Brusselse Edouard Vermeulen (prinses Máxima), Frans Molenaar (prinses Margriet) en Frans Hoogendoorn (prinses Irene) vertelden hun verhaal. Het boek maakt korte metten met een aantal modeverhalen die de ronde doen over de Oranjes. Zo droeg prinses Máxima op het feest van de veertigste verjaardag van prins Willem-Alexander geen tonnen kostend collier van Cartier uit de jaren twintig.

,,Het collier was recentelijk gemaakt in India en in 2007 op een veiling gekocht'', aldus Smit. De misvatting over het juweel is volgens haar door een bepaald soort 'royaltywatchers' naar buiten gebracht. Ook de beroemd geworden blauwgroene verlovingsjapon van prinses Beatrix - later hergebruikt door prinses Mabel - beleefde zijn première al veel eerder. ,,Dat droeg ze al tijdens een reis naar Curaçao'', vertelt Smit.

Smit heeft geleerd dat koningin Beatrix haar kleding niet gauw wisselt en lang bewaart. ,,Ze draagt er vaak andere accessoires en hoeden bij.'' Daardoor valt niet zo op dat ze af en toe dezelfde kledingstukken draagt. ,,Ook prinses Máxima is hier een meester in'', aldus de auteur. Hoe de vorstin privé gekleed gaat, wordt zelden aan de buitenwereld vertoond. Ook op vakanties blijft de kledingstijl van Beatrix privé, maar Vreugdenhil onthult er wel íets van in het boek: ,,Dan gaat haar haar los en draagt ze makkelijke kleren, ook wel simpele japonnen. Dan is ze: gewoon een mevrouw.'' © GPD Bron: ANP

.

* Ontwerpers van Oranje, door Els Smit, uitgeverij Nieuw Amsterdam, €19,95 (192 pagina's). Met unieke foto's ANP

Koninklijke wachtkamer komt weer tot leven

De verdwenen koninklijke wachtkamer van NS-station Apeldoorn is deels gereconstrueerd in het CODA Museum in deze stad. Stichting Apeldoornse Monumenten wist na jarenlang speurwerk de meubelstukken terug te vinden. De wachtkamer werd in 1912 ingesteld en in 1976 gesloopt.

,,Er werd geen gebruik meer van gemaakt. De koningin nam ander vervoer'', aldus Peter de Vries van de Stichting Apeldoornse Monumenten dinsdag. Na sluiting van de wachtkamer werden de spullen meegenomen door Apeldoorners en verdwenen sommige meubelstukken richting sloperij. De stichting wist veel belangrijke stukken te traceren.

,,Zo stonden er meubels in een Apeldoornse woning. Toen de bewoner overleed, wilde zijn familie de meubels verkopen. Het CODA heeft ze vervolgens aangekocht.'' De lambrisering vol houtsnijwerk van de wachtkamer bleek te zijn verwerkt in een badkamer en de koninklijke wc-bril werd als spiegellijst teruggevonden in een toiletruimte in Apeldoorn.

Er is ook een boek verschenen over de koninklijke wachtkamer en het station van Apeldoorn. De tentoonstelling De Wachtkamer van de Koningin is in het CODA Museum te bezichtigen van 20 januari tot en met 17 mei. © GPD; Bron: ANP

Godsdienstvrijheid niet vanzelfsprekend in Nederland

Godsdienstvrijheid lijkt in Nederland al sinds de Unie van Utrecht (1579) gewaarborgd. Maar hoe kan het dan dat er nog onder koning Willem I in de negentiende eeuw godsdienstvervolgingen plaatsvonden? Dat vroeg oud-rechter Emo Bos zich af. 

Door Piet H. de Jong (Nederlands Dagblad)

Ogenschijnlijk was met de grondwetten van 1814 en 1815 de godsdienstvrijheid in Nederland goed geregeld. Hoe was het dan toch mogelijk dat binnen twintig jaar godsdienstvervolgingen plaatsvonden en dat nog wel met uitdrukkelijke instemming van Koning Willem I? Zowel de afgescheiden gereformeerden als de rooms-katholieken in de zuidelijke Nederlanden ondervonden de keiharde hand van de staat.

Die vraagstelling intrigeerde mr. Emo Bos (1938) mateloos. Na zijn emeritaat als vice-president van de rechtbank te Rotterdam in 2004 zette hij zich aan een promotiestudie. Met de bril van de godsdienstvrijheid op onderzocht hij de periode 1813 tot 1855. Een periode waarin drie Oranjevorsten regeerden en diverse grondwetten het licht zagen. In die tijd ontwikkelde de godsdienstvrijheid zich in Nederland van een gunst tot een recht.

Emo Bos zet zijn studie in bij de Unie van Utrecht (1579). Dit belangrijke document uit de Nederlandse geschiedenis, ten tijde van de Tachtigjarige Oorlog, ook wel Opstand genoemd, legt de gewetensvrijheid van de burger ten opzichte van de overheid vast. In artikel 13 van dat document staat dat de overheid ,,nyemant ter cause van de religie sal moegen achterhalen ofte ondersoucken’’.

Die precieze omschrijving van gewetensvrijheid, zegt Bos, is te zien als het begin van de godsdienstvrijheid in Nederland. Gewetensvrijheid noemt hij ,,de kern van de godsdienstvrijheid’’. Godsdienstvrijheid omvat meer rechten. Bos ontleende die brede omschrijving aan staatsrechtgeleerde en AR-politicus I.A. Diepenhorst. Vrijheid van eredienst, vrijheid van belijden en vrijheid van kerkorganisatie completeren de godsdienstvrijheid.

,,Hoe belangrijk de gewetensvrijheid van 1579 ook was, er bestond geen vrijheid van eredienst. Niet-gereformeerde christenen moesten bijeenkomen in schuilkerken. In feite hadden katholieken, doopsgezinden en luthersen alleen gewetensvrijheid. Voor de rest moest men zijn mond houden. Openbare erediensten waren niet mogelijk. Mensen die de drie-enige God loochenden, antitrinitariërs, werden door de overheid vervolgd. In gereformeerde kring werd vaak hoog opgegeven van Nederland als hèt voorbeeld van godsdienstvrijheid. Op dat beeld valt wel wat af te dingen.’’

,,Niet-gereformeerden hadden ten tijde van de Republiek geen burgerrechten. Staatsambten waren alleen voor gereformeerden weggelegd. Dit betekende in feite discriminatie, laten we dat maar eerlijk zeggen. ’’

Bij echte godsdienstvrijheid hoort óók het recht van het christelijk geloof afstand te nemen. Ook dienst de overheid een atheïst het uiten van zijn overtuiging te gunnen. Bos erkent dat hij hierin verschilt met de SGP die de godsdienstvrijheid in beperkte zin (gewetensvrijheid) nastreeft. Ook vindt hij het ,,onjuist’’ dat men op grond van artikel 36 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis (NGB) de kerk heeft blootgesteld aan staatsbemoeienis.

Bos is in dit verband gecharmeerd van het amendement van mr. G. Groen van Prinsterer, dat is opgenomen in de Wet op de kerkgenootschappen van 1853: ‘Aan alle kerkgenootschappen is en blijft de volkomen vrijheid verzekerd, zich met betrekking tot alles wat hunnen godsdienst en de uitoefening daarvan in hunnen eigen boezem betreft, te regelen.’ Dat artikel waarborgde de organisatievrijheid voor de kerkgenootschappen, dat is uiterst belangrijk en strookt met het karakter van een christelijke kerk.’’

Bos benadrukt dat christenen twee paspoorten hebben. ,,Ze zijn burger van het Koninkrijk van God en van de Nederlanden. Die twee moeten goed worden onderscheiden. Daarom moet je niet streven naar een staat die een op een samenvalt met het Godsrijk. Beide rijken hebben hun eigen soevereine bevoegdheid’, is Bos’ overtuiging.

Uit het onderzoek dat Bos verrichte in de archieven komt zonneklaar tot uiting dat Koning Willem I zelf opdracht gaf tot vervolging van de afgescheiden gereformeerden. ,,Voor de afgescheidenen was het een schok te vernemen dat de vorst daarbij actief betrokken was. Dat gold ook de vervolging van de rooms-katholieken in de jaren twintig van de negentiende eeuw. Voor dissidenten op geloofsgebied was in zijn koninkrijk geen plaats. De redenering was dat de grondwet van 1815 alleen ,,bestaande genootschappen’’ recht op bescherming gaf.

,,Het verbaast dan ook niet dat de koning niets moest hebben van de afgescheiden gereformeerden. Die groep orthodoxe christenen verstoorde zijn streven naar de ene algemene kerk die boven verdeeldheid stond. Voor partijschappen, godsdienstig of politiek  was men in die tijd bijzonder allergisch. De overheid beschouwde de afgescheidenen dan ook als onruststokers en opstandelingen en liet ze als zodanig strafrechtelijk vervolgen.’’

Bos schroomt niet deze episode uit de geschiedenis, die door de meeste tijdgenoten als liberaal en verlicht werd aangeduid, te omschrijven als ,,bijzonder onverdraagzaam’’.  Bos is lovend over de Belgische grondwet van 1831 waarin de godsdienstvrijheid in heldere omschrijvingen werd vastgelegd. ,,Ik geef in mijn studie geen oordeel over de Opstand van de Belgen (1830). Ik stel wel vast dat het katholieke volksdeel in de loop van de tijd als gevolg van de kerkpolitiek van de koning zeer anti-Oranje is geworden."

,,Vooral het ingrijpen in het katholieke onderwijs en de priesteropleidingen heeft veel kwaad bloed gezet in de Zuidelijke Nederlanden. Daarmee is een kiem gelegd voor de Opstand. Na de afscheiding van Nederland hebben de Belgen hun vrijheidsrechten voorbeeldig vastgelegd in hun nieuwe grondwet. Nog altijd zijn die artikelen ongewijzigd. Dat was dus een goede grondwet. Let wel, we praten dan wel over de tijd van voor de Afscheiding (1834).’’

Bos sluit zijn studie af met een vergelijkend onderzoek naar godsdienstvrijheid in 18 andere Europese landen. Terwijl het zelfbeeld van de Nederlandse autoriteiten zeer positief was en Nederland de zetel van de godsdienstvrijheid in Europa werd genoemd, komt promovendus Emo Bos met een ontnuchterende conclusie. ,,Nederland nam in de eerste helft van de 19e eeuw maar een bescheiden middenpositie in als het ging om godsdienstvrijheid.’’

 * ‘Soevereiniteit en religie. Godsdienstvrijheid onder de eerste Oranjevorsten’  Uitg. Verloren Hilversum.

April 2009 is spectaculaire 'Oranje boekenmaand'

April blijkt een vruchtbare koninklijke boekenmaand, met onder de veertien uitgaven ook kaf tussen het koren. Een aantal boeken is al apart aangekondigd en/of besproken, andere uitgaven zijn pas net binnengekomen of moeten nog verschijnen. Hier alvast een overzicht - compleet voor zover de uitgevers hun nieuwe of heruitgegeven boeken hebben ‘gemeld’.

‘Impressies van een boeiend leven - prof. mr. Pieter van Vollenhoven’, opgetekend door Ben Daeter (214 pagina’s, groot formaat, uitgeverij Unieboek, 24,95 euro)

Zo’n honderd vrienden, bekenden, relaties en collega’s van Pieter van Vollenhoven, die deze maand zeventig jaar hoopt te worden, zijn vorig jaar benaderd met het verzoek hun herinneringen aan Pieter op te schrijven ten behoeve van een ‘vriendenboek’. Een zeer bont gezelschap heeft aan dat verzoek gehoor gegeven. Het resultaat is een ‘fruitmand’ met rijpe en onrijpe vruchten, smakelijke hapjes, leuke inkijkjes en verplichte nummers, door de samensteller niet erg vlot aan elkaar gebabbeld en helaas niet erg overzichtelijk gepresenteerd. En dat laatste was nou net hard nodig want de interesses en werkgebieden van Pieter van Vollenhoven zijn zoveelomvattend dat ordening essentieel is. Een strakkere regie en redactie had dit eerbetoon nog veel interessanter kunnen maken. Maar voor een beter inzicht in Pieter is het zeker een aanwinst.

‘Het Koninklijk Fotoalbum - Oranje in beeld in de twintigste eeuw’ door Emerentia van Heuven-van Nes (376 pagina’s, 1250 (!) foto’s, groot formaat 26 x 32 cm, uitgeverij THOTH, 49,50 euro) verschijnt 30 april

Tien jaar lang heeft conservator Renny van Heuven-van Nes op paleis Het Loo een fototentoonstelling ingericht met het laatste cijfer van dat jaar als uitgangspunt. Dit jaar wordt die reeks besloten met een overzicht in foto’s van gebeurtenissen die zich in en rond de koninklijke familie afspeelden in de jaren eindigend op een negen: 1909, 1919, 1929 en zo voort tot en met 1999 - het jaar waarin Máxima Zorreguieta haar opwachting maakte in Nederland. De mooiste foto’s vinden was één ding, het verhaal erachter achterhalen was vaak een nog moeilijker opgave. Van Heuven heeft laten zien een goede neus te hebben voor detail, leuke weetjes en bijzondere opnamen, die vaak niet eerder openbaar waren. Al dit monnikenwerk is nu verzameld in een monumentaal fotoboek, dat vanaf 30 april te koop is. Een fraaie pendant van het iets eerder al verschenen boek over Paleis Soestdijk.

‘Juliana’ - samengesteld door Niels Coppes, Paul Rem en Anne-Dirk Renting (120 pagina’s met 120 kleurenillustraties, 12 x 17 cm, uitgeverij THOTH, 9,90 euro) verschijnt 30 april

Koningin Beatrix opent op Koninginnedag in Paleis Het Loo in Apeldoorn een tentoonstelling over het leven van haar moeder Juliana. Aanleiding is haar honderdste geboortedag, die op 30 april wordt herdacht. Deze uitgave hoort bij die expositie en besteedt aandacht aan jeugd, opleiding, huwelijk, inhuldiging, staatsrechtelijke, maatschappelijke en sociale activiteiten van Juliana, die dit jaar precies vijf jaar geleden overleed. Zie ook: Het Loo: wandelen door het leven van Juliana

‘Paleis Soestdijk - drie eeuwen Huis van Oranje’ samengesteld door Rob van Zoest (400 pagina’s, 500 illustraties, groot formaat 26 x 32 cm, uitgeverij Waanders, 49,50 euro).

Monument voor een icoon, dat luister en ontluistering toont van Soestdijk. Met een schat aan foto’s, van de koninklijke bewoners en van het paleis na de oplevering na overlijden van koningin Juliana en prins Bernhard in 2004. Met onthullende verhalen van oud-personeel en voorwoord door prinses Margriet. Vaderlandse historie in woord en beeld. Mag in geen enkele Oranje-bibliotheek mag ontbreken. Bespreking op deze boekenpagina: Monumentaal boek voor icoon van Oranje en Nederland. Lees ook: Pieter neemt boek over Soestdijk in ontvangst op paleis

‘De ridder en de grootvorstin - Kunst en leven van Willem II en Anna Paulowna’ door Michel Didier (254 pagina’s, uitgeverij Conserve, 19,95 euro)

In een boek dat veel aandacht besteedt aan de kunstzinnige neigingen van Nederlands tweede Oranje-koning en koningin verwacht je veel illustraties. Van schilderijen, paleizen, kunstvoorwerpen en wat dies meer zij. Illustraties zijn er wel, maar niet overdadig, en erger nog: zwart-wit en vaak van slechte kwaliteit. Dat is een tegenvaller voor een verder aardig boek, dat met een goede introductie biedt tot het leven van deze vrij onbekende vorst. Niet zozeer over zijn regeringsdaden, maar over zijn verzamelhobby, en hang naar pracht en praal. Bespreking op deze boekenpagina: Het leven van de ridder en grootvorstin beschreven

‘Honderd jaar Oranje in Gelderland 1909-2009. Een glimp van Juliana en haar familie’ door Ingrid D. Jacobs (120 pagina’s, 150 illustraties, uitgeverij Aprilis, 14,90 euro) verschijnt 30 april

De koninklijke familie viert dit jaar Koninginnedag, de honderdste geboortedag van prinses/koningin Juliana én de zeventigste verjaardag van Pieter van Vollenhoven in Apeldoorn, in de provincie Gelderland. Een uitgelezen gelegenheid zo meende de provincie om een boek uit te geven ‘als hartelijk gebaar namens alle inwoners van Gelderland die tijdens de vele koninklijke bezoeken aan de provincie hun koningin hebben toegezwaaid’. Het boek toont Juliana vanaf haar jeugd op Het Loo tot haar laatste openbare optreden tijdens het huwelijk van Maurits en Marilène in 1998.

'Soevereiniteit en religie - Godsdienstvrijheid onder de eerste Oranjevorsten' van Emo Bos (570 pagina's, proefschrift, uitgeverij Verloren, 39 euro)

Meer voor de fijnproevers. De periode 1813 tot 1855 wordt vaak getypeerd als een wat bedaarde tijd, met als belangrijkste gebeurtenissen de Belgische Opstand en het feit dat Nederland een Grondwet kreeg. Minder bekend is, dat de overheid zich destijds intens bemoeide met kerk en religie en zelfs op tamelijk grote schaal strafprocessen tegen 'andersgelovigen' liet plaatsvinden. Dat leidde onder meer tot afkeer van het koningshuis bij de Belgen. In de studie worden de achterliggende motieven onderzocht en wordt aangegeven hoe de godsdienstvrijheid juist door de voortdurende botsing van soevereiniteit en religie gestalte kreeg. Emo Bos promoveert op 16 april op dit onderzoek. En hoewel het boek staat aangekondigd als 'Soevereiniteit en religie wordt 'souvereiniteit' op de kaft gespeld met een u. 

‘Máxima, de Argentijnse jaren’ van Gonzalo Álvarez Guerrero en Soledad Ferrari (272 pagina’s, uitgeverij Carrera, 15 euro)

Dit boek belooft natuurlijk de bestseller te worden onder het dozijn ‘Oranje’ boeken dat deze dagen verschijnt. Trots heeft de uitgever al een herdruk aangekondigd omdat de voorraad bij het Centraal Boekhuis al voor verschijning van het boek in Nederland was ‘uitverkocht’. De schrijvers geven een aardig beeld van het milieu waarin Máxima Zorreguieta opgroeide, ze vertellen over gevechten met de weegschaal en ontluikende liefdes. Zodra echter de grens van Argentinië wordt overschreden vervalt het boek in roddel, achterklap en vooral veel verzinsels. Over de foutenlijst hoeven we het hier niet meer te hebben. Bespreking op deze boekenpagina: Boek over Máxima meer dan een 'beetje dom'

‘Juliana, een onderschatte vorstin’ van Bert van Nieuwenhuizen (225 pagina’s, heruitgave van boek uit 2004, uitgeverij Aspekt, 19,95 euro)

Journalist Bert van Nieuwenhuizen schreef in 2004 het boek 'Juliana, maatschappelijk werkster met een kroon'. De honderdste geboortedag van Juliana en het recente opzienbarende boek van Cees Fasseur waren aanleiding de pen andermaal te slijpen, de verdediging van Juliana aan te scherpen en tot een nieuwe uitgave te besluiten. Volgens de auteur, heeft koningin Juliana meer voor Nederland betekend dan koningin Wilhelmina en prins Bernhard samen. 'Wie zich Juliana alleen maar herinnert als de vriendelijke grootmoeder in bloemetjesjurk op het bordes van Soestdijk onderschat haar schromelijk', aldus de auteur. Bespreking en deel hoofdstuk eerdere uitgave op deze Boekenpagina: Van Nieuwenhuizen op de barricaden voor Juliana

‘Een onvergetelijke dag’ - fotoboek van Koninginnedag 2009 in Apeldoorn (72 pagina’s, 19,50 euro) verschijnt 2 mei

De laatste jaren is het een leuke traditie geworden een fotoboek over de koninklijke viering van Koninginnedag. Leiden, Groningen, Woudrichem en Fryslân deden dat bijvoorbeeld en nu volgt Apeldoorn. Intekenen kan: http://www.koninginnedagboek.nl

'Vivat Apeldoorn & Oranje' - Koninginnedag 2009. Uitgave van 'Koninklijk Apeldoorn' en de gemeente (15 euro) verschijnt 2 mei

Driehonderd jaar geschiedenis van Apeldoorn en de Oranjes, vanaf de aankoop van het Oude Loo door stadhouder prins Willem III tot en met Koninginnedag 2009, met tientallen foto's van de viering op 30 april.

‘De prins kan mij nog meer vertellen’ - Prins Bernhard feit en fictie van Gerard Aalders (224 pagina’s, uitgeverij Elmar, 18,95 euro)

De auteur maakt geen geheim van zijn antipathie en afkeer van Bernhard. Integendeel. Hij schreeuwt het van de daken. Aalders overschreeuwt daarmee zichzelf. Zijn vooringenomendheid maakt hem blind voor de feiten, die hij alleen in zwart-wit tonen kan bekijken, met dien verstande dat alles wat Bernhard doet, heeft gedaan of gedaan zou kunnen hebben pikzwart is. Per definitie. Alle affaires, vermeend of echt, waarbij de naam van de prins in de loop van zijn lange leven is genoemd, passeren andermaal de revue. De conclusie staat voor pagina één al vast: Bernhard deugde niet. Bespreking op deze boekenpagina: Gerard Aalders ziet alleen het kwaad van prins Bernhard

‘Juliana, dierbare herinneringen bij haar honderdste geboortedag’ door Evert Santegoeds (112 pagina’s, fotoboek, uitgeverij Bruna, 9,95 euro)

Uit de tekst van uitgeverij Bruna: Royaltykenner Evert Santegoeds (1961) schetst aan de hand van unieke, veelal niet eerder gepubliceerde foto's het leven van Juliana, Koningin der Nederlanden. Een leven dat zo boeiend en bijzonder was, dat het zal blijven verbazen: Zij was wars van protocol. Juist door 'gewoon' te zijn, werd zij uniek. Op deze wijze slaagde Juliana er niet alleen in zich staande te houden, maar ook zó populair te blijven dat zij honderd jaar na haar geboorte nog steeds onvergetelijk is.

‘De eeuw van Juliana’ door Jan Kikkert (uitgeverij Aspekt, 19,95 euro) verschijnt 24 april

Geen gegevens beschikbaar. Kikkert heeft tal van boeken over de Oranjes op zijn naam staan, maar wordt buiten de redacties van televisieprogramma's die verlegen zitten om een 'deskundige' nergens echt serieus genomen vanwege zijn voorkeur voor oncontroleerbare 'feiten' en sappige details.

* In de planning bij Strengholt United Media een dvd: Juliana - 100ste geboortedag verschijnt 1 mei

Volgens opgave van uitgevers en boekhandels. Aan gegevens kunnen geen rechten worden ontleend. Aanvullingen welkom. © HJ

Ook koninklijk servies te zien op expositie Scherven & Geluk

Huwelijksserviezen van Beatrix en Claus en Margriet en Pieter behoren tot de bijzondere serviezen die vanaf 12 april zijn te zien in de expositie ‘Scherven & Geluk’ in het Keramiekmuseum het Princessehof in Leeuwarden. Kirsten van Santen schrijft er over.

'Aantal huwelijken toegenomen in 2008', meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) onlangs. Er werden vorig jaar 75.000 huwelijken gesloten, ruim drieduizend meer dan in 2007. Dat is goed nieuws voor serviesproducenten, want hoe je het ook wendt of keert, waar twee levens worden samengevoegd, ontstaat vroeg of laat de dringende behoefte aan bij elkaar passende borden, kopjes en misschien zelfs wel aan een soepterrine. Spullen waar je als echtpaar mee voor de dag kunt komen.

Voor conservator Karin Gaillard, de drijvende kracht achter de tentoonstelling over twintigste-eeuwse huwelijksserviezen Scherven & Geluk, is het servies dé metafoor voor het huwelijk. ,,Een servies maakt zo veel mee. Stel je voor, al die avonden samen aan tafel. Al die leuke en minder leuke gesprekken, ruzies, feesten - het servies is er getuige van.'' Daar komt nog eens bij dat een servies veel over de eigenaar zegt. Gaillard, lachend: ,,Toon mij uw servies en ik zeg u wie u bent.''

In een van de fraai ingerichte tentoonstellingszalen kan iedereen die proef op de som nemen. Daar staan tientallen serviezen van 'gewone' Nederlandse echtparen uitgestald en allemaal worden ze geflankeerd door een huwelijksfoto. Soms is er een ingesproken, persoonlijk getint verhaal bij te beluisteren of is er een filmpje van documentairemaker Michiel van Erp bij te zien. Alsof het servies daadwerkelijk tot de toeschouwer spreekt.

Ook zijn er koninklijke huwelijksserviezen te bekijken, bijvoorbeeld van Beatrix en Claus en van prinses Margiet en Pieter van Vollenhoven. In de laatste zaal is servies van Bekende Nederlanders, onder wie van Alexander Pechtold, zangeres Do, Frits Sissing en Sonja Barend, tentoongesteld.

Geplaveide paden en tradities, zoeken naar vernieuwing en breuken met het verleden – daar gaat Scherven & Geluk vooral over. Want wie de huwelijksserviezen door de jaren heen bekijkt, moet constateren dat de importantie om een compleet en bij elkaar passend servies in huis te hebben in de loop van de twintigste eeuw is afgenomen. Niet zozeer in adellijke of koninklijke kringen; wel in middenklassefamilies.

Moderne twintigers en dertigers eten van Hema- en Ikea-servies, restanten uit hun studentenleven, en van exotische, handbeschilderde tapasborden en couscousschaaltjes die ze van verre reizen mee naar huis namen. De populariteit van het huwelijksservies ontstond in de negentiende eeuw en groeide uit tot een traditie: wie trouwde kreeg een set of kocht er zelf een. Dankzij de industrialisatie was betaalbaar serviesgoed voor iedereen weggelegd. En wie er toch geen geld voor had, kon (typisch Nederlands) er voor sparen.

Het servies was een statussymbool waaraan veel emoties waren verbonden, maar het was ook een teken van goed burgerschap. Mooi serviesgoed kwam met de kerst- en paasdagen op tafel, of bij belangrijk bezoek. Pas in de jaren zestig van de twintigste eeuw begon de populariteit van het huwelijksservies af te nemen. Sterker nog, kinderen die het servies van moeder of grootmoeder erfden, zaten er vaak mee in de maag.

Wat moest je met al die truttige borden? Glas en plastic spul was toch veel praktischer dan die plompe soepterrines die bovendien niet in de vaatwasser konden? Al die gouden randjes en roosjes waren daar niet tegen bestand. En met de hand afwassen, dat deed je liever niet meer. Aldus zette de teloorgang van het complete servies in. Gemak begon de mens te dienen – de tafelcultuur verschraalde. Er kwamen pannen op tafel te staan, of er werd (lekker makkelijk) al in de keuken opgeschept.

Bovendien deed de consumptiemaatschappij, met een hoge omloopsnelheid van gebruiksgoederen, zich gelden. Je hele leven met hetzelfde servies doen, was allerminst vanzelfsprekend meer. Wie bij de tijd wilde blijven, vernieuwde zijn servies en gooide het oude weg of bracht het naar de kringloopwinkel. In 1972 al beklaagde een lezers van Libelle zich in een ingezonden brief over 'die onuitputtelijke en onverslijtbare huwelijksuitzet'. Na vijftien jaar was ze die 'spuugzat'.

Gaillard (foto, met servies Alexander Pechtold): ,,Wat je tegenwoordig ziet, is dat mensen zelf serviezen combineren. En ze hebben zeker geen 24 dezelfde borden meer in huis, maar hoogstens negen of zes. Het servies moet multifunctioneel en stapelbaar zijn; de keukenkastjes zijn kleiner dan de grote servieskasten van vroeger.'' © GPD LC; Foto's © GPD LC Niels Westra

* Leeuwarden – Keramiekmuseum Princessehof Scherven & Geluk , 12 april tot 2 november, dinsdag tot en met zondag 11-17 uur, www.schervenengeluk.nl

Het Loo: wandelen door het leven van Juliana

Paleis Het Loo laat bezoekers een wandeling maken door het leven van (koningin) Juliana. Ter gelegenheid van haar honderdste geboortedag worden twee tentoonstellingen georganiseerd waarin aandacht wordt besteed aan het leven van Juliana. De dubbelexpositie loopt van 1 mei tot en met 31 augustus 2009.

In "JULIANA, een wandeling door haar leven" wordt haar levensloop geïllustreerd aan de hand van bijzondere voorwerpen uit haar persoonlijk bezit, zoals haar wieg, trouwjurk, karakteristieke ‘vlinderbril’, alsmede kostbare geschenken en hoge buitenlandse onderscheidingen die zij heeft ontvangen. Ook is er een groot aantal foto’s en filmbeelden te zien.

Het tweede deel van de expositie toont onder de titel "JULIANA, in beeld" het officiële gezicht van prinses, later koningin, Juliana. Met onder meer geschilderde en getekende portretten, borstbeelden, staatsiefoto’s van fotografen als Max Koot en Paul Huf, ontwerpen voor postzegels, munten, penningen en het ene bankbiljet dat Juliana’s beeltenis heeft gedragen.

De schilderijen zijn niet alleen geselecteerd uit de eigen collecties van Paleis Het Loo en de Koninklijke Verzamelingen, maar ook uit de grote hoeveelheid portretten die zich in stadhuizen en andere (semi-)overheidsgebouwen in het land bevinden.

© GPD; Bron: Paleis Het Loo; Afbeelding: © Het Loo, Karel van Veen (1953)

Veel belangstelling boekwinkels voor boek over Máxima

Er komt een herdruk van het omstreden boek over de Argentijnse jaren van prinses Máxima, dat sinds deze week in de boekwinkels ligt. Dat heeft uitgever Carrera bekendgemaakt. ,,Ontzettend veel boekhandels hebben de afgelopen week hun bestellingen verhoogd na de vele publiciteit die het boek heeft gekregen", aldus uitgever Harold de Croon, die 'blij verrast' was na alle vernietigende kritieken in de media.

Het voor deze week geplande promotiebezoek van de Argentijnse auteurs Gonzalo Álvarez Guerrero en Soledad Ferrari heeft hij geannuleerd. In het televisieprogramma RTL Boulevard, dat toch nooit verlegen zit om smeuïge verhalen, riep Albert Verlinde vorige week zelfs op tot een boycot van 'Máxima, de Argentijnse jaren.'

In het boek staan minstens honderd onjuiste beweringen, data, namen en feiten. Ook hebben de schrijvers daar waar het hen aan kennis ontbrak, zelf dialogen en bijeenkomsten 'verzonnen' om hun boek leesbaarder te maken. Volgens Álvarez Guerrero was het boek echter foutloos en zijn er in de Nederlandse vertaling misschien wat onjuistheden geslopen door slecht werk van vertaler en uitgever.

In Argentinië, waar het boek op 1 april verscheen, staat 'Máxima, una historia real' inmiddels op de derde plaats van de best verkochte non-fictieboeken. Dankzij een uitgekiende mediastrategie van de Zuid-Amerikaanse uitgever kreeg de pseudobiografie veel aandacht in de Argentijnse en Spaanse pers. Daarbij werd slim gebruik gemaakt van het feit dat Máxima niet meewerkte aan het boek. Reclameteksten als 'het boek dat het koningshuis probeerde tegen te houden' en 'de ongeautoriseerde biografie' keerden in alle boekbesprekingen terug. © GPD

Van Nieuwenhuizen op de barricaden voor Juliana

Bert van Nieuwenhuizen schreef in 2004 het boek 'Juliana - maatschappelijk werkster met een kroon', dat deze maand nieuw leven is ingeblazen onder de titel ‘Juliana, een onderschatte vorstin’. Evenals in zijn latere boek over koningin Wilhelmina (zie recensie uit 2005) gaat de oud-journalist op de barricaden om zijn mening over de hoofdpersoon van zijn werk erin te rammen. En andermaal neemt Van Nieuwenhuizen stelling tegen Cees Fasseur, die hij verwijt te zeer de kant te hebben gekozen van prins Bernhard in diens recente boek over het huwelijk van Juliana en Bernhard.

Van Nieuwenhuizen schreef zijn boek destijds omdat het hem aan het hart ging dat de herinnering aan Juliana begon te vervagen, en omdat ze 'dreigde te worden vermorzeld tussen de robuuste Wilhelmina en de geoliede Beatrix'. Het beeld van de voormalige koningin is er - mede door Fasseur en de postume ontboezemingen van haar echtgenoot - de daarop volgende jaren niet beter op geworden. De herdenking van haar honderdste geboortedag op 30 april (1909-2009) zal daar misschien enige verandering in brengen; en anders heeft Van Nieuwenhuizen in elk geval zíjn aandeel geleverd.

„Ik had na het lezen van het boek van Fasseur (foto) echt de behoefte haar te verdedigen. Juliana wordt geen recht gedaan. Juliana heeft zich van het begin tot het eind laten leiden door de wet", aldus Van Nieuwenhuizen in het Reformatorisch Dagblad. 

De GPD-kranten, waartoe in 2004 ook het Utrechts Nieuwsblad nog behoorde, publiceerden destijds een ingekorte versie van het hoofdstuk ‘Bannelinge met een boodschap’ uit het Juliana boek. In het recente interview met het Reformatorisch Dagblad zei de auteur dat Juliana wat hem betreft al sinds 1940 regeerde. Hij geeft hoge cijfers voor het werk en de invloed van Juliana - met name in de Verenigde Staten - tijdens haar Canadese ballingschap in de Tweede Wereldoorlog.

Het artikel cq hoofdstuk is te lang (kranten hadden destijds nog ruimte!) om hier in zijn geheel over te nemen. Daarom een selectie van een aantal opmerkelijke passages. ‘Onder onverwachte, moeilijke omstandigheden komen vaak onvoorziene en verrassende talenten in een mens boven. Dat geldt zeker voor prinses Juliana in Canada tijdens de Tweede Wereldoorlog’, schrijft Van Nieuwenhuizen.

* Foto © RVD, uit boek 'Paleis Soestdijk'

‘Wilhelmina en Bernhard keerden in het vrije Nederland terug als oorlogshelden. En Juliana? Zij keerde terug als de zorgzame moeder van inmiddels drie kinderen. Van haar vele activiteiten en grote inzet voor de Nederlandse zaak was onder de bevolking bitter weinig bekend. De loop der geschiedenis beschouwend op een afstand is het concrete resultaat van Juliana's inzet misschien wel groter geweest dan die van Wilhelmina en Bernhard.’

‘Juliana kreeg - en nám - in haar bijna vijf jaar ballingschap de kans haar talenten ten volle te benutten. Haar sociale vaardigheden - noem het sociaal als het gaat om het gewoon menselijke en diplomatie als het gaat om de politiek - kwamen tot volle bloei. (…) Vormde voor haar moeder Nederland het absolute middelpunt van de wereld, Juliana besefte maar al te goed dat Nederland slechts een klein vlekje op de wereldkaart was en dat aandacht voor Nederlands problemen niet vanzelfsprekend was. En waar dat het geval was, moest uit een ander vaatje worden getapt om die aandacht tóch te krijgen, besloot Juliana. Dat 'andere vaatje' had Juliana in huis. Vanaf haar geboorte en in aanleg, en door de sociale kanten die ze had geërfd van haar vader.’

‘Juliana zette haar persoonlijkheid in, zonder franje en rechtstreeks. Zonder zich te laten voorstaan op haar positie, maar met een sterke beklemtoning van de morele en ethische noodzaak Europa van de nazi's te bevrijden, ging ze 'de boer op'. Ze sprak voor vergaderingen van zakenlieden, boeren en huisvrouwen. Ze hield radiopraatjes in Canada en de Verenigde Staten. Ze bezocht Suriname, de Antillen en Venezuela. En ze sprak met politici en regeringsleiders. De de Amerikaanse president Roosevelt en zijn vrouw Eleanore werden persoonlijke vrienden.’

‘Juliana: maatschappelijk werkster én diplomate. Niet alleen voor haar moeder, maar vooral voor de geallieerde zaak. En dan weer niet enkel omdat Nederland een groot belang had bij de geallieerde zaak, maar in de eerste plaats om het moreel verwerpelijke van het nazi-bewind over Europa aan de kaak te stellen. De hoge morele en ethische opvattingen van Juliana die tijdens haar regering zo'n grote rol zouden spelen, kwamen tijdens haar activiteiten in ballingschap in Canada al heel sterk naar voren.’

(…) ‘Maar voor alles was Juliana in haar Canadese jaren een invloedrijk netwerkster en ambassadrice voor de Nederlandse, de Europese en de geallieerde zaak. De Canadese jaren zijn ongetwijfeld een leerschool en een inspiratiebron geweest voor haar 32 jaar durende regering. Een niet geringe verdienste die tot in haar levensavond onderbelicht is gebleven. De Canadese jaren - en ervaringen - van Juliana zijn ongetwijfeld een leerschool en een inspiratiebron geweest voor haar latere, koningschap.’ © GPD (2004, 2009); Foto's: © RVD, GPD David van Dam

* Het boek 'Juliana - maatschappelijk werkster met een kroon' verscheen 31 maart 2004, de dag na de uitvaart van Juliana, bij uitgeverij Aspekt. 'Juliana, een onderschatte vorstin' verscheen eveneens bij uitgeverij Aspekt, telt 225 pagina's en kost 19,95 euro. 

Antwoord op vragen over 'Elizabeth, de laatste koningin'

De Britse koningin Elizabeth regeert meer dan een halve eeuw. Hoe komt het dat een tengere, verlegen en bescheiden schoonheid, die in 1952 zonder voorbereiding de troon besteeg, zo'n groot aanzien geniet?

In het boek 'Elizabeth II De laatste koningin' belooft Marc Roche, onder andere correspondent van de Franse krant Le Monde, antwoord te geven op deze en nog vele andere vragen, zo meldt De Standaard Uitgeverij die het boek in een Nederlandse vertaling uitgeeft.

Uit de aankondiging: 'Dit boek is het verhaal van de ontmoetingen van de auteur met de koningin en met de vele bedienden van Buckingham Palace. Het boek, dat leest als een roman, biedt een unieke kijk op de wereld van Buckingham Palace: Hoe is het hof georganiseerd? Wat is de taak van het hofpersoneel? Hoe zit het met de hiërarchie? Maar ook persoonlijke zaken, zoals: Wat leest de Britse vorstin graag? Hoe ontspant ze zich? Van welke tv-programma's geniet ze?'

*  Marc Roche: Elizabeth II. De laatste koningin. 352 pagina's. ISBN: 978 90 223 2283 3
Prijs € 19,95

AVRO komt met 'koningsdrama' over Willems I, II en III

Op dit moment werken de AVRO en filmproducent Lemming Film samen aan de zesdelige dramaserie DE TROON. Dat moet een 'dynamisch en visueel koningsdrama' worden, geschreven door Ger Beukenkamp (De Kroon, Klem in de  Draaideur). De serie zal worden geregisseerd door Erik de Bruyn (Wilde Mossels, Nadine).

In de serie zullen de meeslepende levens en onderlinge verhoudingen van Nederlands eerste koningen Willem I, Willem II en Willem III worden belicht. 'De serie wordt een prachtig en rijk familiedrama, over de strijd tussen vaders en zonen, tegen de achtergrond van onze ‘vergeten’ negentiende eeuw', aldus de AVRO.

,,Toen Ger Beukenkamp bij mij kwam met het idee om een dramaserie te maken over de eerste drie koningen, was ik meteen enthousiast. We hebben in Nederland nog weinig negentiende-eeuws drama gemaakt en het is fascinerend en ontwapenend hoe het koningshuis tot stand is gekomen, met vele ups en downs, wat dat betreft zijn de eerste koningen  net “gewone mensen," aldus Simone van den Ende, hoofdredacteur Drama van de AVRO.

* DE TROON zal uitgezonden worden op Nederland  2, eind 2009/begin 2010.

Gerard Aalders ziet alleen het kwaad van prins Bernhard

Gerard Aalders zet met een nieuw boek zijn kruistocht tegen de door hem als een charlatan beschouwde prins Bernhard voort. De historicus en fervent voorvechter van de republiek vindt het onbegrijpelijk en vreemd dat de prins nog altijd op een voetstuk staat.

,,Hoe is het mogelijk dat iemand die liegt, draait, smeergeld aanneemt, zijn vrouw bedriegt, uitsluitend eigenbelangen najaagt, zich met louche types afgeeft, ministers corrumpeert en voortdurend fantasieverhalen over zichzelf de wereld instuurt, zo mateloos populair kon worden?", aldus Aalders in een toelichting op zijn afgelopen woensdag verschenen boek 'De prins kan mij nog meer vertellen'. Het is een bundeling van zijn eerder in tijdschrift De Republikein verschenen 'kronieken van een charlatan'.

Aalders zet zich met zijn ruimhartig beleden afkeer van de in 2004 overleden Bernhard nadrukkelijk af tegen een lange rij schrijvers die de prins volgens hem kritiekloos hebben geloofd en bewierookt. Aalders verzamelt al jaren ,,alle archiefmateriaal over Bernhard waarop ik in de meeste gevallen bij toeval stuit". Hij zit veel en vaak in de archieven, een direct gevolg van zijn werkzaamheden voor het NIOD. ,,Ik kreeg steeds meer over Bernhard te weten en evenredig daarmee steeg mijn verbazing over mensen die hem ophemelden of zelfs verafgoodden. Daar bestond, vond ik, geen reden voor. Integendeel", schrijft Aalders in de inleiding van zijn boek.

De mededeling 'over Bernhard zult u weinig positiefs aantreffen' komt daarna niet meer als een verrassing. ,,Er zijn weinig figuren die zo roekeloos en ondoordacht binnen het Nederlandse staatsbestel hebben gefungeerd als prins Bernhard op een positie waar grote terughoudendheid en verantwoordelijkheidsgevoel mag worden verwacht", meent Aalders.

In het dozijn hoofdstukken komen alle controverses die Bernhard - ondanks de door Aalders verfoeide verheerlijking - aankleven stuk voor stuk weer aan bod. Het Lockheed-schandaal natuurlijk, de buitenechtelijke kinderen, dubieuze vrienden, lidmaatschap van nazi-organisaties voor zijn komst naar Nederland, de zogenaamde stadhoudersbrief (omdat die er niet is, bestaat hij volgens Aalders mogelijk wel), de kleffe verhouding met zijn zorgvuldig witgewassen moeder Armgard, en alle vraagtekens bij zijn rol tijdens en direct na de Tweede Wereldoorlog.

Aalders heeft al die - veelal bekende - verhalen op een hoop gegooid, weer opgewarmd en achter elkaar gezet. Daarmee maakt hij evengoed een karikatuur van de prins als degenen die hem in voorbije jaren zonder weerwoord of feitencheck aan het woord hebben gelaten of op zijn prinselijke woord van eer hebben geloofd.

Aalders is namelijk niet zo goed in het onderscheiden van feiten en geruchten en aannames. Waar eerdere schrijvers over de prins wellicht te vaak een roze bril ophadden, ziet Aalders door zijn erkende vooringenomenheid ('van de prins alleen het kwaad') alles door een zwarte bril. Goede eigenschappen had Bernhard niet, nou ja, zo geeft Aalders schoorvoetend en met tegenzin toe in HP/De Tijd: ,,Ik denk dat hij voor zijn kinderen wel een goede vader is geweest. Laat ik het daar maar bij houden."

Aalders diskwalificeert zich met die grondhouding als serieus te nemen wetenschapper. Pas als álle archieven opengaan, kan een begin worden gemaakt met het schetsen van een compleet beeld van een op zijn zachtst gezegd opmerkelijke prins Bernhard, zijn goede en slechte kanten. © GPD

* Gerard Aalders, De prins kan mij nog meer vertelen. Uitgeverij Elmar, 18,95 euro.
 

Volgens Gonzalo Álvarez bevat boek Máxima geen fouten....

Volgens Gonzalo Álvarez Guerrero is de Spaanse editie van het boek dat hij samen met Soledad Ferrari schreef over Máxima 'foutloos'. Dat er in de Nederlandse editie eventueel (zoveel) fouten staan, komt door een slordige vertaling. Die verklaring, via de telefoon in een uitzending van RTL Boulevard dinsdag 31 maart, komt zijn betrouwbaarheid niet ten goede. Bij het doorkammen van het boek dat in Argentinië op woensdag 1 april verschijnt, kwamen in elk geval nogal wat 'slordige' of 'domme' fouten naar voren. Daarnaast zijn er veel 'onwaarschijnlijkheden' en 'ongerijmdheden'. Een overzicht.

1. Bij de WK voetbalfinale in 1978 zijn 77.000 toeschouwers, niet 60.000 (p 10).
2. Dieter Zimmermann is niet de ex-verloofde van Máxima. Hij was de verhuurder van de woning in New York. Mogelijk betreft het hier een foute vertaling van het Spaanse 'novio', dat ook vriendje betekent. (p 10).
3. De naam is overigens Zimmerman.
4. Friso doet geen troonsafstand en vlucht niet naar het buitenland (hij woont daar al) (p 11).
5. Máxima krijgt geen rigoureus programma 'om de weg vrij te maken naar de troon'. Ze wordt immers geen regerend koningin (p 12).
6. Er is nooit gemeld dat vader Jorge Zorreguieta 'vele raspaarden' bezat (p 12).
7. Er is nooit gemeld dat Máxima 'koningin van de Newyorkse jetset' was (p 12).
8. Willem-Alexander neemt niet (het niet bestaande) koninklijke vliegtuig om Máxima in New York 'incognito' op te zoeken (p 14).  
9. Koningin Beatrix bezit niet meer politieke macht dan welke andere Europese monarch ook. Denk aan Liechtenstein en Monaco (p 15).
10. Beatrix 'zou van Máxima een waardige kroonprinses maken': Máxima is geen kroonprinses, want geen troonopvolgster (p 15).
11. 'Protestantse, Germaanse onkreukbaarheid van de Oranje-Nassaus'. De familie zal ervan opkijken. Denk bijvoorbeeld aan de prinsen Bernhard en Hendrik, en aan koning Willem III (p 15).
12. Argentinië is geen derdewereldland (p 15, p 145).
13. Er worden niet vanaf april 1999 'de beste specialisten van het land ingezet om Máxima om te vormen tot een prinses.' Die hulp komt pas na de verloving in 2001 (p 15).
14. Máxima sprak bij de verloving allesbehalve 'perfect Nederlands' (p 15).
15. Máxima hoeft niet 'toekomstige troonopvolgers' op te voeden. Eén troonopvolger is voldoende (p 16).
16. Máxima een 'progressieve prinses' omdat ze haar kinderen op een openbare school heeft gedaan? Dat deden Juliana en Beatrix en haar zussen ook (p 17).
17. Máxima 'mag nergens haar mening over geven zonder uitdrukkelijke toestemming van de regering'. Premier en koningin moeten er niet aan denken (p 17).  
18. Máxima - aldus kringen in Den Haag - heeft geen vakantiewoning in Los Pinguïnos gekocht voor haar ouders (p 46).
19. 'Ouders Zorreguieta kijken in Ritz hotel in Londen naar uitzending huwelijk'. Ze waren niet in Londen, maar - zoals nu niet wordt ontkend - in Brussel (p 71 e.v., p 94-95).
20. Jorge Zorreguieta kan in maart 1981 zijn zoon Juan niet mee uit spelen nemen: Juan wordt pas in oktober 1982 geboren (p 88).
21. Brief van Zorreguieta is gepubliceerd op 30 maart 2001 (verlovingsdag) en niet op de trouwdag, 2-2-2002 (p 88)
22. Premier Kok en niet het Koninklijk Huis brengt naar buiten dat de Zorreguieta's niet op de bruiloft zouden komen (p 94).
23. Procureur Leo de Witte is Leo de Wit (p 94).
24. Máxima heeft nooit college gehad van de jonge professor Alfonso Prat-Gay (p 102).
25. Bewering over tijdstip dienstverband bij Mercado Abierto is onderwerp van discussie tussen auteurs, de bank en de RVD (p 105).
26. Máxima ontkent dat ze een relatie heeft gehad met Dieter Zimmerman (p 120 e.v.).  
27. Máxima en Alexander ontmoeten elkaar op een feest van de ExpoSevilla. Die was echter in 1992 en niet in 1999 (p 128).
28. Prins vliegt niet met privévliegtuig naar New York. Overigens ook niet met Concorde, zoals hij later vertelde (p 130).
29. Prins Bernhard schaft in 1998 de Jumbo VI aan, waarop Máxima later wordt gefotografeerd (niet Jumbo V, p 133).
30. Premier Kok spreekt op 1 september 1999 over 'de vriendschap', niet in juli (p 135).
31. Máxima mocht als 'beloning voor haar gehoorzaamheid' op 01-02-01 'samen met de prins officieel op de foto' (p 140). 
32. 'De koningin behield zich het recht voor om deel uit te maken van elk moment van vreugde en verdriet van haar zoons, hoe persoonlijk het ook was'. Echt? (p 144)
33. De ophef over Jorge Zorreguieta vindt zijn hoogtepunt vóór de bekendmaking van de verloving; daarna is met de verklaring van Jorge de kou uit de lucht (p 144-145).
34. Máxima noemt uitlating 'een beetje dom' ná de verloving, tijdens een persconferentie, niet in een televisie-interview (p 146).
35. 'Beatrix en premier Wim Kok hadden zonder met haar te overleggen de datum van de bruiloft vastgesteld op 2 februari 2002'. Het bruidspaar koos de datum zelf, al was er om praktische redenen wel overleg (p 151, 154). 
36. 'Rijkste monarchie van Europa'. Vaak gesteld, nooit aangetoond (p 152).
37. 'Voor Máxima niet gemakkelijk de bevelen van de RVD zonder morren op te volgen'. RVD heeft niets te bevelen. (p 153)
38. 'Koningin en de RVD hadden zich tot taak gesteld om haar van een andere identiteit te voorzien. Beroofd van haar Argentijnse achtergrond werd ze veranderd in een icoon van de Oranjes'. Dat is alleen al fysiek onmogelijk (p 153).
39. 'Máxima wist dat ze voor het huwelijk niet met Willem-Alexander kon samenwonen. Ze moesten eerst de rust en de tijd krijgen om elkaar goed te leren kennen, volgens een woordvoerder van het Koninklijk Huis'. De prins heeft zelf veel eerder gezegd dat 'samenwonen' niets voor hem was (p 157).
40. Máxima heeft niet het normale inburgeringsprogramma afgewerkt. Den Haag heeft haar daar van vrijgesteld omdat ze al op andere wijze aan de vereisten had voldaan (p 158).
41. Máxima heeft niet een 'paar maanden' gedaan over haar kennismakings- en inburgeringsprogramma (p 158).
42. Provinciebezoeken eindigden in Drenthe, niet in Utrecht (p 161).
43. Huwelijkscontract: o.a. namen moeten worden goedgekeurd door koningin .. wreed gesteld in de wet (!) ... een van de clausules verplichtte haar om de Kroon een opvolger te schenken.. (p 162)
44. Paleis Noordeinde is niet 'het paleis van Willem-Alexander, dat Máxima naar eigen smaak mocht inrichten' (p 163).
45. 'Geen interviews geven zonder voorafgaande goedkeuring van de minister-president'. Zo werkt de ministeriële verantwoordelijkheid niet (p 163).
46. Máxima ontvangt geen jaarsalaris van 825.000 euro. In 2009: 241.000 euro (p 163).
47. 'Roken, jeans dragen, een bril opzetten, ... allemaal zaken die absoluut niet voor het oog van de camera's mogen gebeuren'. En dé bril dan én het jeansjackje op Koninginnedag? (p 164).
48. In Grondwet staat niet dat erfgenaam van troonopvolging kan worden uitgesloten indien deze niet onder democratische principes is opgevoed (p 165).
49. Dat Máxima de titel koningin zal dragen, staat nog niet vast (p 165).
50. Vóór Willem III in 1849 worden, anders dan het boek schrijft, de Nederlandse koningen ook niet gekroond (p 165).
51. Er liggen geen felicitatieregisters in de Nieuwe Kerk in Amsterdam (p 172).
52. 'Koningin Beatrix koos de trouwjurk van Máxima uit'. Echt? (p 175).
53. Koningin Beatrix is op datum huwelijk 64 jaar, niet 63 jaar (p 176).
54. Besloot de Kroon 1,6 miljoen euro te reserveren voor reiskosten, hotelverblijf binnenlands vervoer , restaurants, kappers en kleding van Máxima's vrienden en familie? (p 178)
55. Máxima eist van familie en vrienden dat ze (nog voor het huwelijk) Your Royal Majesty wordt genoemd - een niet bestaande aanspreektitel, zelfs voor een prinses (p 181).
56. Prins Claus is geen 'Zijne Hoogheid' (p 185).
57. Prinses Victoria moet zijn kroonprinses Victoria van Zweden (p 186).
58. Bij het volksfeest in de Arena in 2002 wordt de speciale Belgische Minerva van prins Hendrik gebruikt en niet een witte T-Ford (p 190).
59. De Nieuwe Kerk in Amsterdam is niet de plek waar 'alle Nederlandse koningshoofden (sic)' in het huwelijk zijn getreden (p 194).
60. Volgens het boek voert de huwelijksreis o.a. naar Aruba. Het paar was in Nieuw-Zeeland (p 199).
61. 'Willem-Alexander kon niet wennen aan nieuwe leven op paleis Noordeinde na verhuizing uit Drakensteyn' - hij woonde echter op Huis ten Bosch (p 203). 
62. Atlantic College ligt in Wales en is dús geen 'Engelse kostschool' (p 203).
63. Over vriendinnen van de prins: Frederique van der Wal heeft hij één keer meegenomen naar een bal om zijn jaargenoten de ogen uit te steken; haar broer zat in zijn jaarclub en had het geregeld (p 204).
64. Prins leerde Emily Bremers kennen in de kroeg, niet in een vliegtuig (p 204).
65. Welke Nederlandse sensatiekrant vergeleek Emily met Camilla? (p 205).
66. RVD adviseerde Inge de Bruijn niet over het mijden van de prins in Peking (p 209).
67. Prins vertelde moeder in mei 1999 over Máxima, die hij 'enkele maanden kende'. Maar eerste ontmoeting was pas eind april 1999 (p 211).
68. Prins protesteerde tegen 'screening' door 'inlichtingendienst' van Máxima. Echt? (p 212).
69. Máxima geniet in Tavarnelle van de 'Middellandse Zeewind'. In de bergen, op plm 80 km van zee? (p 218).
70. Felix Rhodius was de directeur van het Kabinet der Koningin, niet de secretaris van Máxima (p 219).
71. Koningin Beatrix vraagt in 2007 niet om loonsverhoging 'voor haar beroepsgroep'. Het stijgings- of dalingspercentage van haar uitkering ligt vast (p 235).
72. 'Máxima geniet een salaris. In 2008 ontving zij een totaalbedrag van 893.000 euro'. Twee keer fout: Máxima krijgt een uitkering en die was voor 2008 235.000 euro (p 235).
73. Belgische professor stelde niet dat Koninklijk Huis de staat bijna 114 miljoen heeft gekost. Dat bedrag is gewoon te lezen in begroting (p 235). 
74. 'Nederlandse monarchie geeft in zijn eentje hetzelfde uit als koningshuizen van Groot-Brittannië, Spanje, Zweden, België, Noorwegen, Luxemburg en Denemarken samen'. In cijfers van alle andere koningshuizen zijn bijvoorbeeld beveiligingskosten en onderhoud paleizen niet opgenomen - de Belgische professor constateerde nu juist dat mede daardoor een goede vergelijking niet was te maken (p 236).
75. Kosten van onderhoud De Groene Draeck vallen onder Defensie, niet Verkeer en Waterstaat (p 236).
76. De wet Financieel Statuut is begin 2009 niet afgeschaft, maar gemoderniseerd (p 238).
77. Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging (DKDB) valt niet onder ministerie van Defensie, maar onder Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (p 236). 
78. Oud-minister Gerrit Zalm trekt niet alle koninklijke declaraties op de cent na (p 239).
79. Dat voor onderhoud De Groene Draeck voor begrotingsjaar 2009 99.000 euro is uitgetrokken staat in de begroting; is geen 'onthulling dagblad' (p 240). 
80. Fabienne Delvigne maakt hoeden, geen kleding (p 241).
81. Gabriela Fiori maakt assessoires, geen kleding (p 241).
82. Máxima's oordeel bij de Raad van State weegt niet zwaar. Ze is ook maar één of twee keer geweest (p 245). 
83. Paul Rosenmöller, niet Rosenmüller (p 247).
84. Namen kinderen prinselijk paar stonden niet vantevoren vast (p 252).
85. Prins en prinses zeiden het geslacht van baby niet te (willen) weten, maar volgens boek wees echo uit dat het een meisje was. Achteraf makkelijk te schrijven natuurlijk (p 253).
86. Maddy Smeets is de verloskundige (niet Jana Smeets, p 253).
87. Amalia is niet vernoemd naar Catharina Amalia van Solms-Laubach (*1654), 'vrouw van stadhouder Frederik Hendrik', maar naar Amalia van Solms-Braunfels, diens échte vrouw (*1602) (p 255).
88. Máxima geeft twee dagen na de bevalling van Amalia geen interview waarin ze de namen verklaart, dat doet Willem-Alexander bij de aangifte (p 256).
89. Dominee Carel ter Linden (p 257). 
90. Alexia wordt geboren in juni 2005, Ariane in april 2007. Onmogelijk dus dat Máxima 'zeven maanden na de bevalling van Alexia' al zwanger wordt van Ariane (p 260).
91. Moet zijn: Letizia, prinses van Asturië, kroonprinses Mary (p 260).
92. Jongste dochter Ariane heeft als vierde naam Ines, niet Inez (p 261).
93. Niet Amalia maar Ariane moet met spoed naar een kliniek in Bariloche, (p 267).
94. Máxima's middelbare school heet Northlands, niet Northlands College.

Deze opsomming is vast niet volledig, maar maakt het moeilijk de hoofdstukken die louter over Argentinië gaan serieus te nemen of wel te vertrouwen. 

© GPD, HJ. Met bijzondere bijdragen van derden.

Monumentaal boek voor icoon van Oranje en Nederland

Niemand die na het doorbladeren van het lijvige boek 'Paleis Soestdijk - Drie eeuwen huis van Oranje' nog zal twijfelen aan de noodzaak de voormalige woonstede van koningin Juliana en prins Bernhard te renoveren. De honderden veelal unieke foto's in het boek getuigen van achterstallig onderhoud en verval op grote schaal.

Jarenlang is het paleis min of meer verwaarloosd omdat zijn hoogbejaarde inwoners geen gedoe meer wilden. Prins Bernhard werd al boos als één van zijn duizend olifantjes een millimeter uit het lood stond, terwijl Juliana na het opknappen van de telefooncentrale kwam aandragen met een stapeltje tapijttegels die ze nog op zolder had liggen.

INTENDANT TON VAN SOEST: ,,Je kunt wel zeggen dat er enig achterstallig onderhoud was. Zo moest de riolering, die van eind negentiende eeuw dateerde, worden aangepast. De capaciteit van de septic tanks was onvoldoende. Bij regen liep het onderhuis vol. Voor die ingewikkelde en langdurige aanleg moest in 1986 alles rond het paleis overhoop gehaald worden. Maar niet alleen de riolering, ook de verwarmingsinstallaties en de elektrische bedrading waren sterk gedateerd. Het brandgevaar was groot."

Een fatsoenlijk tapijt, zoals de Rijksgebouwendienst, de eigenlijke beheerder van het paleis, voorstelde, werd niet nodig gevonden. In het monumentale boek - met 550 foto's - dat kunsthistoricus Rob van Zoest heeft samengesteld, contrasteert het verleden dan ook sterk met het heden. Uit vervlogen tijden zijn er prachtige staatsieportretten van het koningspaar in volle glorie.

De recente foto's tonen een geheel leeggehaald en gestript paleis, van de personeels- en logeerruimtes tot de privé- en werkvertrekken van het koninklijk paar. Ontdaan van zijn meubels en bekleding oogt elk huis verweesd, maar het naakte Soestdijk roept zelfs gêne op. De Rijksgebouwendienst had al die jaren wel wat vaker op zijn strepen mogen staan om bij de bewoners reparaties af te dwingen. Hoe moeilijk dat was en hoe moeizaam dat soms ging, wordt overigens óók in het boek beschreven.

HUISMEESTER HARRY GILLES: ,,Als er iets gebroken was, was dat niet erg., maar je moest het wél aan de prins vertellen. Als je het wegzette en hij kwam erachter, dan brak de hel los. De olifantjes in zijn kamer moesten allemaal met de neus in dezelfde richting staan, allemaal perfect schoon en op de centimeter nauwkeurig teruggezet. Een hels karwei. In die kamer en in het kantoor was het altijd 27,6 graden precies. Het zwemwater was 31 graden. Niet 30, want dan werd er meteen gebeld. Misschien was het de leeftijd."

En het is op zijn zachtst gezegd opmerkelijk dat koningin Beatrix en haar zusters zich niet hebben verzet tegen zo'n gedetailleerd beeldverhaal van de huidige toestand van hun ouderlijk huis. Dat daardoor zo'n monumentaal boek heeft kunnen ontstaan, verdient lof. Natuurlijk, paleis Soestdijk is na het overlijden van Juliana en Bernhard, nu vijf jaar geleden, leeggehaald en daarna weer gedeeltelijk ingericht om er rondleidingen te kunnen geven in afwachting van een beslissing over een nieuwe bestemming.

De meeste van de 234 vertrekken blijven echter voor het publiek gesloten. Het boek onthult ze bijna allemaal, inclusief scheuren in de muren en groene badkamertegeltjes. Niks gouden kranen en marmeren badkamers. ,,Na het overlijden van mijn ouders kwamen wij bij het opruimen heel veel dingen tegen die bijzondere en dierbare herinneringen opriepen aan de tijd dat wij in het paleis hadden gewoond", schrijft prinses Margriet, de enige van die vier dochters van Juliana die niet op Soestdijk is geboren, in het voorwoord.

HUISHOUDELIJKE HULP GREETJE KOELEWIJN: ,,Toen ik begon woonden alle meisjes daar nog. Prinses Beatrix woonde in haar eigen vleugel. Prinses Christina logeerde daar later ook en die speelde piano, dat klonk zo dóór in het huis, daar hadden ze last van." ,,Je kwam nooit op plekken waar je niet werkte, beneden en boven waren gescheiden. Toen werd me gevraagd of ik de afdeling van de prins wilde doen, de zitkamer met die 468 olifantjes die precies teruggezet moesten worden. Het was er vreselijk vol en heel warm. Daar wilde ik eerst een nachtje over slapen."

Aangekleed zal het er vijf jaar geleden inderdaad wel minder schrikwekkend hebben uitgezien en vanzelfsprekend hebben de prinsessen niet met alle ruimten iets te maken gehad. Margriet is natuurlijk niet de enige met herinneringen aan Soestdijk. Haar echtgenoot Pieter van Vollenhoven sprak van een 'emotionele bijeenkomst' toen hij voor de boekpresentatie voor het eerst na jaren terugkeerde in het lege paleis.

Als student uit Leiden kwam hij er 44 jaar geleden thee drinken op het terras met zijn latere schoonmoeder. ,,Heel veel herinneringen liggen hier", aldus Pieter, die een maand na zijn verloving met Margriet op de 'stoep' van Soestdijk het jaarlijkse defilé voor Juliana, met wie hij zijn verjaardag deelde, in ogenschouw mocht nemen. Door dat defilé staat Soestdijk ook in het geheugen gegrift van miljoenen Nederlanders.

TUINBAAS HENK REGTERSCHOT: ,,De prins kon absoluut niet tegen liegen. Hij kon wel pietluttig zijn. Soms werd je opgeroepen voor de domste dingen. Dat weet je dan, op een gegeven moment en daar houd je rekening mee. Hij was in elk geval consistent." ,,Hier was het allemaal veel gemoedelijker dan in Den Haag. De prinses (Juliana, red.) zei bijvoorbeeld: als de bloemen niet echt uitgebloeid zijn, laat ze dan maar staan. Beatrix wil alles perfect, die is veel preciezer."

,,Het is het paleis van de wederopbouw van Nederland in de jaren vijftig, het suggereerde met zijn vleugels en vlakbij de openbare weg de openheid van het koningshuis", verwoordt Rob van Zoest de bijzondere gevoelens die Soestdijk nog steeds oproept als icoon van de monarchie. ,,Het huis is zonder bewoners ontzield", meent hij, maar paleis Soestdijk is te bijzonder om zielloos te laten staan.

Drie eeuwen functioneerde Soestdijk als jachthuis en zomerverblijf van de Oranjes. Juliana en Bernhard betrokken het als woonhuis en later werd het ook het kantoor van het staatshoofd en huiskamer van Nederland. Met het uitgeven van een boek dat het paleis in al zijn facetten laat zien en waarover historici én personeel hun verhalen vertellen, bepleit en illustreert Rob van Zoest nut en noodzaak van een grondige restauratie van Soestdijk.

CONSERVATOR MARTEN LOONSTRA: ,,Na 1937 is op Soestdijk geen ingrijpende verbouwing meer geweest, de prins en prinses hadden daar geen behoefte aan. (...) Ondanks dat er wel eens iets kapot was, had Soestdijk allure (...) Soms had je de indruk dat prins Bernhard alleen in tropische temperaturen wilde leven. Vooral in de Baarnse vleugel was het om te ploffen."

* 'Paleis Soestdijk - Drie eeuwen huis van Oranje' door Rob van Zoest (samensteller) met diverse auteurs, Waanders Uitgevers, Zwolle, 400 pagina's, 49,95 euro, ISBN 978 90 400 8608 3.

'Vrouwen van prins Bernhard' onderwerp van nieuw boek

Na het lezen van Cees Fasseurs bestseller Juliana en Bernhard, het verhaal van een huwelijk bleven lezers met vragen zitten. Wie waren de geheime liefdes van prins Bernhard? Hoe verging het zijn buitenechtelijk geboren dochters, de halfzussen van koningin Beatrix? En hoe ging het na de Greet Hofmans-affaire verder met het huwelijk van Juliana en Bernhard? Hoe kon het dat de relatie tussen de prins en zijn vier officiële dochters zo goed bleef ? En welke rol speelde prinses Armgard, de moeder van prins Bernhard?

Royaltyjournalist Marc van der Linden onderzocht de buitenechtelijke affaires van prins Bernhard en de gevolgen daarvan. Tijdens jarenlang onderzoek ontdekte hij vele tot nu toe onbekende details over de minnaressen van de prins. Bovendien spoorde hij twee geheime dochters van de prins, Alicia en Alexia, op in het buitenland. Hij sprak uitgebreid met hen. Hoe verliep hun leven? Wat erfden ze? Hoe ging de ontmoeting met hun halfzussen, waaronder koningin Beatrix?

Wie dat allemaal wil weten, kijkt volgens uitgeverij Carrera uit, naar het boek 'De vrouwen van prins Bernhard' dat later dit jaar moet verschijnen.