Boeken etc Royalblog.nl

Reconstructie moord op Willem van Oranje in 3D

Op 10 juli 1584, kort na het middagmaal, werd Willem van Oranje doodgeschoten in het Delftse Prinsenhof. Deze week verscheen hij weer even, op de plek van de moord. In 3D. Het was donderdag precies 475 jaar geleden dat de Vader des Vaderlands werd geboren. Om dat te vieren heropent DelftTech, specialist in driedimensionale reconstructies voor forensisch onderzoek, de zaak tegen Balthasar Gerards.

Want rond de moord staan nog altijd vragen open. Waarom zitten die kogelgaten in de muur zo laag? En waarom zijn ze zo groot? Waar stond de trap precies, en waar de moordenaar? De 3D-versie van Willem van Oranje - een digitale bewerking van twee schilderijen en het standbeeld bij de Tweede Kamer -kondigde het onderzoek naar zijn dood persoonlijk aan.

Conservator Loet Schiedorn van Erfgoed Delft: ,,We hebben de puzzelstukjes, maar we weten niet precies hoe die in elkaar passen. Misschien lukt dat door deze 3D-reconstructie wel."

DelftTech staat met 3D-reconstructies van een plaats delict regelmatig de Nederlandse politie bij, maar ook de FBI en de Secret Service. En de komende weken dus ook Erfgoed Delft. Directeur Willem van Spanje (geen pseudoniem) van DelftTech: ,,We pakken dit als een echt onderzoek aan. Het is tenslotte één van de beroemdste Nederlandse moorden."

Volgens de overlevering zou de 27-jarige Balthasar Gerards, geen vriend van het protestantisme, zijn pistool op de borst van de prins hebben gericht. Maar daarvoor zijn de kogelgaten te laag in de muur. Andere verhalen reppen dat de moordenaar over enkele bewakers heen naar beneden schoot. Dat zou de lage kogelgaten verklaren.

Ook uit het autopsierapport blijkt dat de kogel boven in de borst het lichaam van Willem van Oranje binnenkwam en dat onder in de rug weer verliet. Maar de vraag is of de kogelgaten wel authentiek zijn. Het Agathaklooster was in de negentiende eeuw een kazerne, en soldaten hadden destijds een leuke schnabbel aan toeristen die de gaten met eigen ogen wilden zien. D

ie pulkten dan met hun vingers in het gat en met name Amerikanen namen graag wat gruis mee als souvenir. Dat zou de grootte van de gaten verklaren. Maar het is ook denkbaar dat de soldaten, om een leuke bijverdienste te krijgen, zelf op een willekeurige plek gaten in de muur hebben gemaakt.

Bovendien is de beruchte trap op de tekeningen die Van Spanje in het archief vond, telkens op een andere plek getekend. Kortom, genoeg vragen voor een fijne 3D-reconstructie. Van Spanje: ,,Misschien ontdekken we wel dat Balthasar Gerards helemaal de moordenaar niet was." Uitspraak: 10 juli aanstaande. © GPD

Boek en docu over Lodewijk Napoleon

Amsterdam mag dan zijn 'vergeten' dat koning Lodewijk Napoleon de stad tweehonderd jaar geleden tot hoofdstad maakte, Nederlands eerste koning wordt aan de vergetelheid ontrukt door het boek 'Lodewijk Napoleon, de Hollandse jaren' en de documentaire 'Lodewijk Napoleon, een Fransman op de troon van Holland'.

In 1806 besteeg Lodewijk Napoleon –de jongere broer van de grote keizer Napoleon Bonaparte- als eerste koning van Holland de troon. Documentairemaakster en schrijfster Karina Meeuwse ging op zoek naar zijn Hollandse jaren.

Lodewijk’s verdiensten voor het land Nederland zijn van groot belang geweest. Hij maakte van een verzameling gewesten een natie en voerde de eenheid van munt in. Hij liet een voor die tijd zeer humane versie van het Wetboek van Strafrecht samenstellen.

Tevens zette hij zich in voor verbetering van de gezondheidszorg en het onderwijs. Hij dankte zijn populariteit verder in grote mate aan zijn daadkrachtige optreden bij de Leidse buskruitramp en de overstroming in de Betuwe.

En de koning hield van kunst en literatuur. Hij is oprichter van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, het Rijksmuseum en de Koninklijke Bibliotheek. En de eerste Koninginnedag? Ook van hem, maar toen nog Koningsdag geheten.

Het enthousiasme van Karina Meeuwse mondde uit in een boek en een documentaire over deze spraakmakende monarch.

* In juni is tijdens de weekenden de vijftig minuten durende documentaire 'Lodewijk Napoleon, een Fransman op de troon van Holland' voor alle bezoekers van de tentoonstelling 'Amsterdam & de Oranjes' doorlopend te bezichtigen.

Getekende bedankkaartjes van jonge Trix

Geesje Steen uit Ommen werd geboren op dezelfde dag als prinses Beatrix, op 31 januari 1938. Toen Geesje negen jaar werd schreef zij, op aandringen van haar oom, een felicitatiebrief aan Beatrix. Deze werd beantwoord met een gedrukt bedankje ‘portvrij’ verstuurd door de Dienst van het Koninklijk Huis: ‘Prinses Beatrix laat je hartelijk danken voor de gelukwenschen met haar verjaardag.’

In de jaren daarna werd de correspondentie voortgezet. De gedrukte bedankbriefjes maakte plaats voor handgeschreven exemplaren met illustraties. Eerst van taarten en versierde stoelen, later van vooral dieren. Te zien is dat door de jaren heen ook haar handtekening steeds meer vaste vorm krijgt.

In 1952 tekent Beatrix een prachtig (nagetekend?) galopperend paard, met een lint in zijn mond en daarop geschreven haar dank voor de goede wensen. Mevrouw Steen heeft deze bedankkaartjes van prinses Beatrix in bruikleen gegeven aan de Atlas Van Stolk.

Deze zijn toegevoegd aan de tentoonstelling Beatrix. Zeventig jaar in beeld. Deze is nog te zien tot en met 25 mei in het Schielandshuis te Rotterdam.

© GPD; Bron: Schielandhuis; Afbeeldingen: © Atlas Van Stolk, Rotterdam

Het Loo verwerft aardewerk van Mary II

Paleis Het Loo heeft twee bijzondere schalen Delfts aardewerk verworven uit de tijd van koningin Mary II, stichtster en eerste bewoonster van Het Loo. Zij zijn gelijk aan de schotels die koningin Mary op Het Loo had staan.

De grootste heeft een diameter van bijna 50 centimeter; een zeldzaamheid in de 17de eeuw en in technisch opzicht een waar meesterstuk. Tezamen met een genereus bruikleen Delfts aardewerk van het Gemeentemuseum Den Haag vormen de schalen een prachtige aanvulling op de collectie Delfts 'porselein' van koningin Mary op Het Loo.

Het blauw-wit beschilderde Delfts aardewerk uit de tijd van koningin Mary II (1652-1695) was zo'n goede imitatie van het oosterse porselein dat het Delfts ‘porselein' werd genoemd.

De enige overblijfselen in Nederland van het hoogwaardige Delftse ‘porselein’ dat voor koningin Mary werd gemaakt, zijn de fragmenten die bij de restauratie van Het Loo zijn opgegraven naast haar zogenaamde ‘melk- of confiturekelder’.

De twee aanwinsten komen geheel overeen met gevonden scherven van een grote ronde schotel. Het zijn een schaal van uitzonderlijke grootte en een iets kleinere schotel, beide vervaardigd door plateelbakkerij De Grieksche A, de leverancier van koningin Mary.

Volgens de inventaris uit 1713 had Mary zes grote schotels en zes kleinere in de melkkelder staan. De aanwinsten zijn een schenking van de Stichting ’t Konings Loo. Ook de bruiklenen uit Den Haag zijn stukken die van Mary II geweest zouden kunnen zijn. Het zijn kannen, potten, flessen, kandelaars, vaasjes en schotels van blauw-wit beschilderd Delfts ‘porselein’.

De collectie Delfts ‘porselein’, aangevuld met de twee nieuwe schalen en het bruikleen van het Gemeentemuseum Den Haag, is vanaf zaterdag 12 april te zien in de melk- of confiturekelder en de vertrekken van koningin Mary op de eerste verdieping. © GPD; Bron: Paleis Het Loo

Keizerin uit het volk: het onmenselijke leven van Michiko & Masako

Japanse toeristen in New York vragen in boekwinkels fluisterend en heel discreet om het boek 'Keizerin uit het volk' over de vrouwen aan het Japanse hof. Het boek wordt in Japan niet uitgebracht. Auteur John Burnham Schwartz vindt het 'jammer', maar aan de andere kant is hij ook 'blij'. ,,Nu hoef ik niet naar Japan. Dat zou toch gevaarlijk zijn geweest."

De Amerikaanse schrijver John Burnham Schwartz heeft gedaan wat geen Japanner zou durven. Hij is in het hoofd gekropen van keizerin Michiko en haar schoondochter prinses Masako. Twee burgermeisjes die door een Japanse kroonprins het hof zijn gemaakt en die door hun huwelijk zijn toegetreden tot de meest gesloten vorstelijke familie ter wereld.

Beiden zijn opgelopen tegen de onverbiddelijke, allesbepalende keizerlijke hofhouding, de Kunaicho. Beiden zijn daar ook min of meer aan onderdoor gegaan.

,,Niemand weet wat zich afspeelt binnen de paleismuren, laat staan dat iemand weet wat zich afspeelt in de hoofden van deze goed opgeleide, intelligente vrouwen", vertelt John Burnham Schwartz tijdens een bezoek aan Amsterdam.

,,Michiko Shoda en Masako Owada leidden voor hun huwelijk een normaal leven, studeerden in het buitenland, reisden en Masako had kans op een prachtige diplomatieke loopbaan. Opeens komen ze in een gouden gevangenis terecht, waar hun hele wezen en bestaan wordt ontkend. Hoe moeten zij zich voelen?"

Michiko, echtgenote van keizer Akihito, kreeg een zenuwinzinking, raakte enkele maanden haar stem kwijt en kreeg onlangs weer fysieke problemen van de stress. Masako is de klap nooit te boven gekomen en lijdt nog steeds. Dat ze niet voor een mannelijke troonopvolger kon zorgen, wordt haar nagedragen.

,,Bedenk dat Michiko in 1959 als burgermeisje in een wereld terecht kwam waarin haar schoonvader keizer Hirohito dertien jaar eerder nog werd vereerd als God. Aan het hof en bij de hofhouding was niet veel veranderd. De keizer en zijn familie moeten symbolen zijn, zonder eigen persoonlijkheid", vertelt Burnham Schwartz.

,,Keizer Akihito heeft wel dingen veranderd. Hij is de eerste keizer die stopt voor een stoplicht en hij heeft de keizerlijke ontlastingonderzoeker met pensioen gestuurd, maar het wezen van het keizerlijke leven is niet veranderd. Masako moet dat hebben aangevoeld. Ze heeft niet voor niks kroonprins Naruhito drie keer afgewezen," zegt hij.

John Burnham Schwartz benadrukt dat hij schrijver is, 'geen historicus'. ,,Ik ben geïnteresseerd in het menselijke verhaal, hoe mensen reageren onder extreme druk en in bijzondere omstandigheden. Wat gebeurt er dan met iemand?"

Een oudtante van hem vertaalde ooit gedichten die keizerin Michiko voor kinderen had geschreven. Ze sprak ook met haar. ,,Ze vroeg honderduit, het was net alsof ze door mijn tante een beeld wilde krijgen van hoe haar eigen leven eruit had kunnen zien."

Het verhaal zette Burnham Schwartz aan het denken. Affiniteit met Japan was er al. Hij studeerde Japankunde aan Harvard en kreeg daardoor achtergrond en inzicht in het Japanse denken. ,,Maar ik wilde geen geschiedenisboek of een biografie schrijven, maar een roman, met verzonnen personen. Anders kun je je ook niet in hun gedachten verplaatsen. Daar weet je immers niets van, dus kun je het maar beter verzinnen", zegt de schrijver.

Hij slaagt er goed in een beeld en de sfeer op te wekken van het verstikkende hofleven. Michiko heet in het boek Haruko, Masako werd Keiko. De grote lijnen uit hun levensverhaal worden gevolgd, maar de inkleuring is fictie.

De auteur heeft stad en land afgezocht naar feitelijk materiaal. ,,Wat is de kleur van het tapijt in het paleis?", vroeg hij aan de kamerheer van Akihito. Geen antwoord.

Hij sprak ook met een oude vriendin van de keizerin, maar veel wijzer werd hij er niet van. ,,Iedereen zwijgt." Van Michiko kreeg hij wel een reactie: ze stuurde de teksten van haar strak geregisseerde eerdere persconferenties en toespraken.

,,Ze weet van dit boek", zegt hij. ,,Een exemplaar is ook op weg naar Tokio. Ik ben benieuwd of ik er ooit wat van hoor. Hoe ze het vindt dat iemand anders probeert om haar verhaal te vertellen alsof ze het zelf heeft opgeschreven. Dat maakt het in Japanse ogen ook zo brutaal, dat is nog nooit gebeurd."

Burnham Schwartz blijft daarom zelf ook weg uit Tokio. ,,Iemand die in 1960 een satirisch verhaal schreef over de keizer werd daarna met een samoeraizwaard aangevallen, zijn vrouw werd gedood en hij moest het land uit vluchten. Daar heb ik geen behoefte aan."

© GPD; Photos by © GPD AP & Marion Ettlinger

* Keizerin uit het volk (origineel, The Commoner) door John Burnham Schwartz (vertaald door Guus Houtzager), 18,90 euro. De Bezige Bij, ISBN 978 90 234 2724 7

Koninklijke waaiers te zien op internet

De Stichting Historische Verzamelingen van het Huis Oranje Nassau toont zeventien waaiers, in de meeste gevallen afkomstig van de koninginnen Emma en Wilhelmina, op de website van het Koninklijk Huis (www.koninklijkhuis.nl)

De virtuele tentoonstelling vloeit voort uit een echte expositie op dit moment in het Fan Museum in Greenwich, Londen (www.fan-museum.org). Daar zijn tot en met 1 juni 68 koninklijke waaiers te zien op de tentoonstelling A Touch of Dutch.

Ten tijde van koningin Wilhelmina en koningin Emma waren waaiers een vast onderdeel van dameskleding bij officiële gelegenheden. Nadat koning Willem III in 1890 was overleden, had zijn weduwe koningin Emma zelfs een zwartkanten waaier paraat.

Het motief van vlinders in het fijne gaas verwijst naar de vergankelijkheid en kortstondigheid van het leven. De 'benen' zijn vervaardigd uit materiaal dat precies aansluit bij het zwarte kant, namelijk ebbenhout. Ook deze waaier is op de virtuele expositie te zien.

Koningin Wilhelmina beschilderde zelf onder meer een waaier met voorstellingen van Paleis Soestdijk, Paleis Het Loo en jachtslot Het Oude Loo. Zij schonk de waaier in 1901 aan haar moeder Emma. Op het internet kan iedereen het schilderwerk van Wilhelmina nu bekijken. © GPD; Bron: RVD, ANP