'Prins Leopold koos de enig juiste strategie’

Nee, hij wist er niks van, zegt Chris Will, historicus verbonden aan de Hollandse Waterlinie. Hij verwijst naar de grootste de deskundige in Nederland op dit gebied, militair-historicus prof.dr. Wim Klinkert van de Universiteit van Amsterdam. Maar ook voor hem is het nieuw, de vondst van een doos met spionageverslagen in het Koninklijk Huisarchief in Brussel.

Door Rien van den Berg (Nederlands Dagblad)

Hoe dan ook, zegt Will, de spionnen van de Belgische (kroon)prins Leopold hadden in 1854 hun werk goed gedaan. Ze adviseerden de hertog van Brabant de enige juiste strategie om Nederland te veroveren: door de Betuwe, over de Veluwe en dan naar Amsterdam. En bij verrassing, benadrukt Will. ,,Dat was de enige kans. Het Nederlandse landleger was zo georganiseerd dat het de vijand vanaf de grens zeven dagen moest ophouden en vertragen. Daarna waren de landerijen rond de Hollandse Waterlinie onder water gezet, kon het Nederlandse leger zich daarachter terugtrekken en was Nederland een onneembare vesting geworden.’’

Volgens Will hechtte de spionagemissie terecht veel waarde aan de sterkte van de Belgische cavalerie. ,,Voor deze strategie heb je een enorm fit en snel leger nodig. Ik vraag me af of er in die tijd wel zo’n leger bestond.’’ De Belgische cavalerie was, berekenden de spionnen, tweemaal zo groot als het Nederlandse. Will denkt dat de Belgen een kans gemaakt hadden, maar eenvoudig was de klus zeker niet geworden. ,,In het rampjaar 1672 heeft Frankrijk Nederland aangevallen met het grootste leger tot dan toe. Ze hebben er toen voor gekozen zich bij Utrecht te hergroeperen en daarmee waren hun kansen verkeken om Amsterdam te veroveren.’’

De inschatting van kolonel Chauchet, de hoogste militair in de spionagemissie, klopte volgens Will. Chauchet schreef dat de forten strategisch goed doordacht waren en perfect onderhouden bovendien. ,,Er waren in die tijd net tien splinternieuwe torenforten gebouwd, dus dat klopt wel.’’ De snelheid van de militaire ontwikkelingen maakte fortenbouw overigens tot een voortdurende wapenwedloop. Dertig jaar na de spionnen van Leopold kwam de Belgische generaal Bialmont op verzoek van de Nederlandse regering de Hollandse Waterlinie inspecteren. Will: ,,Hij was destijds de belangrijkste vestingbouwer van Europa. Hem werd gevraagd of hij de forten Vechten en Rijnauwen wilde bouwen. Maar van de bestaande forten bij Culemborg, Everdingen en Hondswijck was hij in die tijd niet onder de indruk.’’

Overigens schrikken beide deskundigen er niet van dat de Belgen kennelijk met plannen liepen om Nederland binnen te vallen. Wim Klinkert zei gisteren op de EO-radio dat het een soort hobby was van topmilitairen om de defensie van de buren te bespionneren. ,,België maakte ook in 1924 nog een plan om Nederland te veroveren.’’ Nederland had andersom de aanvalsplannen ook klaar liggen, meldt de deskundige. Volgens Klinkert zegt het bestaan van het plan op zich nog niet zo veel. ,,Een plan van een kroonprins is nog niet de politieke intentie van een heel land, ook niet in de negentiende eeuw.’’

Ook grootmacht Duitsland bespioneerde Nederland, zegt Will. ,,In 1906 nog meldt een Duitse spionagemissie dat de Hollandse Waterlinie een ‘onoverkomelijke hindernis’ vormt. Er wordt wel eens gezegd dat de Waterlinie nooit echt wat gedáán heeft, maar hij heeft zijn afschrikwekkende werk echt wel gedaan.’’

België kon Nederland alleen binnenvallen als Frankrijk dat zou toestaan. Na een onderhoud met de Franse keizer Napoleon III zette kroonprins Leopold zijn aanvalsplan in de ijskast. Wat is daar gezegd tussen die mannen? Die vraag wordt door de stukken in het Koninklijk Huisarchief in Brussel niet beantwoord. Misschien was het wel sentiment. Karel Lodewijk Napoleon werd namelijk in 1808 geboren als... Prins van Holland. Hij was de zoon van Hortense de Beauharnais en Lodewijk Napoleon Bonaparte, koning van Holland. De Nederlandse koning Willem III was bevriend met Napoleon III. Op 13 september 1855 ontving Napoleon het Grootkruis in de Militaire Willems-Orde.