De koningssoap Majesteit heeft als strekking dat de Oranjes gevangen zitten in een knellend keurslijf. Aan subtiel drama hadden de makers geen boodschap. ,,Ik ben geen ingehuurde toneelspeelster", zegt Beatrix (sterke rol Carine Crutzen) in 2004 tegen premier Balkenende (Marcel Hensema in een cabaretrol) als hij haar een paar dagen voor Prinsjesdag voorhoudt dat ze niet mag morrelen aan de tekst van de troonrede.
Door Jos van der Burg, Het Parool (voor de GPD-bladen)
Staatsrechtelijk heeft Balkenende helemaal gelijk, maar Beatrix heeft even geen zin in een lesje staatsrecht. De dood van Claus (Jeroen Willems met opgetrokken schouders) een jaar eerder heeft haar zo aangegrepen dat ze twijfelt aan het koninginneleven. In goudgeel licht badende flashbacks tonen hoe ze als jonge vrouw innig verliefd op Claus door Afrika reist. Hoe ze in zijn bijzijn van kille gereserveerde tante in onstuimig meisje verandert. En hoe ze later discussies met hem voert over de door hem verafschuwde monarchie (,,Jij moet de laatste Oranje zijn").
Pas na zijn dood ziet Beatrix in dat Claus gelijk had en dat een geëmancipeerd vorstenhuis - haar streven - een paradox is. Ze komt tot de overtuiging dat de monarchie 'ten diepste een ondemocratisch, kinderachtig en belachelijk instituut' is. Tot overmaat van ramp komt Willem Alexander (Gijs Naber als corpsbal) met een huwelijkskandidaat aanzetten die bij Beatrix niet door de beugel kan. ,,Weer een burgermeisje!?", roept ze bekakt-verontwaardigd als haar zoon Máxima introduceert. Woedend zegt ze dat Alex de troon wel kan vergeten. Heeft Friso misschien zin in de klus?
Ja, het valt niet mee om koningin te zijn. Wat ook niet meevalt is om daar een geloofwaardige film over te maken. Scenarist Ger Beukenkamp en Peter de Baan, die samen eerder De prins en het meisje en De Kroon maakten, is het niet gelukt. Majesteit schetst geen realistisch beeld van het koningshuis, maar duwt het in het keurslijf van de boodschap van de makers.
De film wil aantonen dat de monarchie uit menselijkheid moet worden opgeheven, omdat het de Oranjes berooft van een normaal leven. Ze leven in een glazen kooi en hebben als enige Nederlanders geen recht op vrijheid van meningsuiting. Kortom, opheffing van de monarchie is in het belang van de Oranjes. Zouden zij er ook zo over denken? Zijn er signalen dat ze er de brui aan willen geven? Zo verschrikkelijk zal hun leven dus niet zijn.
Zou het niet leuk zijn om in de bioscoop een mooie film te kunnen zien over de Oranjes? Er is de laatste tien jaar genoeg gebeurd dat zich laat verfilmen: huwelijken, ruzies, begrafenissen, de geboorte van kinderen, gedoe over huizen, stichtingen en afluisterpraktijken, maar ook een mooi gevierd jubileum, en saillante verjaardagen. Enfin, een goede scriptschrijver en regisseur zouden er wel raad mee weten. Zo meeslepend en onderhoudend als 'The Queen' zou mooi zijn, maar dan zou de film zich bijvoorbeeld moeten concentreren op 'de rebelse prinses'.
Zou zo'n bijzondere film in Nederland mogelijk zijn? De ervaringen van de afgelopen jaren doen vrezen van niet. Daar waar in de film 'The Queen' een gezonde balans werd gevonden tussen feit en fictie - er was veel bekend over de gebeurtenissen rond de dood en begrafenis van Diana, prinses van Wales, maar de dialogen moesten natuurlijk zelf worden ingevuld - slaat bij Nederlandse producties, zoals het onwaarachtige 'De Troon' en de maandag in Utrecht in première gaande film 'Majesteit' de balans door naar fictie.
In 'The Queen' wordt een historische gebeurtenis gedeeltelijk gereconstrueerd. Iedereen heeft nog herinneringen aan de dramatische dagen na die fatale avond in augustus 1997, het volksoproer en de massahysterie. Dat maakte dat de filmmakers konden werken op een vruchtbare bodem, maar ook dat ze in het script niet te veel van de 'werkelijkheid' konden afwijken.
'Majesteit' - 'Nederlands drama waarin de leden van het Nederlands koningshuis gedwongen worden om zich van een menselijke kant te laten zien aan het volk' - handelt over het leven en de dromen van koningin Beatrix, met name na het overlijden van prins Claus. Dat betekent dat het niet kan bogen op zo'n collectieve herinnering, waardoor de filmmakers natuurlijk meer vrijheid hebben - regisseur Peter de Baan en scriptschrijver Ger Beukenkamp zijn zeer bedreven in het benutten daarvan, met een geheel eigen boodschap - maar waardoor de waarheid in meerdere opzichten geweld aan wordt gedaan. Gelooft iemand nou echt dat Beatrix pas na verloving voor het eerst hoort over Máxima?
In de film worden karaktertrekken van koningin Beatrix - best goed neergezet door Carine Crutzen - karikaturaal uitvergroot, en krijgt ze een manier van spreken die de werkelijkheid geweld aandoet. En dat terwijl het stemgeluid van de vorstin toch origineel genoeg is. De film-Beatrix staat enorm op haar strepen, ruziet tot het uiterste met de premier (Marcel Hensema als Balkenende) en gaat met de kroon leuren bij haar zoons Friso en Constantijn.
Maar premier na premier en minister na minister hebben de afgelopen dertig jaar kunnen bevestigen dat Beatrix als geen ander haar plaats kent, en de grondwettelijke beperkingen en grenzen van haar functie en positie. Ze zou het dus nooit tot zo'n conflict laten komen, en gaat zeker niet shoppen met de kroon. Plichtsbesef zit haar nu eenmaal in de genen.
De onderlinge relatie tussen de film-Beatrix en haar zoon Willem-Alexander (Gijs Naber, met ook zo'n neusje als de prins) en schoondochter Máxima (Hadewych Minis) is sterk aangezet, en ongeloofwaardig voor een ieder die het drietal wel eens van dichtbij heeft meegemaakt - bij de staatsbezoeken aan Chili en Argentinië bijvoorbeeld. Máxima wordt niet afgebekt en het 'opperhoofd uit de grote wigwam' wordt door Alexander niet met 'u' en 'moeder' aangesproken.
Prins Bernhard als huisvader en opa. Als echtgenoot van de koningin. Thuis met bevriende staatshoofden. Met de geliefde koningspoedel en mascotte Polly Grey. Met tientallen militairen op het bordes. Het is tot eind dit jaar allemaal te zien, op de expositie van vijftig foto’s van de prins op Paleis Soestdijk. Ze geven een beeld van de man die het Nederlandse koningshuis decennia lang een bijzondere dimensie gaf. De man ook die als een van de eersten het belang onderkende van goed geregisseerde publiciteit voor het Koninklijk Huis.
Door Hans van Keken, Gooi- en Eemlander
Thema van deze expositie is de prins in en om zijn geliefde thuis, de plek waar hij het langst van iedereen gewoond heeft. Bijna onafgebroken was dat, op de oorlogsjaren na, van begin 1937 - toen hij trouwde met prinses Juliana - tot aan zijn overlijden in 2004. De samenstellers hadden duizenden foto’s om uit te kiezen. Alleen al omdat Bernhard vanaf de jaren vijftig elk half jaar een bevriende fotograaf langs liet komen. Paparazzi had je destijds nog niet, maar wel al een prins die heel bewust een beeld van zichzelf wilde uitdragen.
,,Hij was misschien wel de meest gefotografeerde man van Nederland’, vertelt Rob van Zoest, directeur van de stichting Openstelling Paleis Soestdijk, met achter hem langs één wand zeven enorme portretten van Bernhard, chronologisch naast elkaar. Van 1937 tot 1976. Het jaar van de ontluistering, vanwege Lockheed. Maar daar gaat het hier niet over. Dit is een tentoonstelling over een uit Duitsland afkomstige man, die zich goed realiseerde hoe belangrijk beeldvorming is. Die wist wat de mensen in die jaren graag wilden zien, en zich dan ook zeer interesseerde voor het vak en de kracht van goede fotografie. ,,Als je van belang wilt zijn voor de samenleving, moet je zorgen dat ze je blijven zien’’, legt Van Zoest uit.
Bernhard hield van de camera en de camera hield van hem. De fotogenieke prins is op de expo te zien als stijlicoon, in een Canadese parka. Hier en daar met de onafscheidelijke, huiselijke pijp. Als autoliefhebber en levensgenieter. Als dierenvriend, met mascotte Polly Grey, de grijze roodstaartpapegaai van het 322 squadron waarvan de prins beschermheer was. Als natuurbeschermer, met een olifant op het bordes. En als man van de wereld met de Amerikaanse vicepresident Johnson, enkele dagen voor die door de moord op Kennedy zelf president werd.
De Noorse prinses Märtha Louise zorgde onlangs voor ophef door te verklaren met de doden te kunnen praten. Deze week ligt haar para-psychologische boek ‘Ontdek je beschermengel’ in de Nederlandse boekhandels.
Door GPD-correspondent Windy Kester
‘Een hobby-psychologische gereedschapskist die mensen moet helpen hun stress aan te pakken’, schreef een Noorse krant over ‘Ontdek je beschermengel’ toen het boek een jaar geleden in Noorwegen uitkwam. ‘Een flinke portie geestelijke kwakzalverij’, meende een andere recensent. De lezer maakte het niet uit: de door prinses Märtha Louise en compagnon Elisabeth Sanmøy geschreven para-psychologische handleiding stond binnen de kortste keren op de bestseller-lijst.
Prinses Märtha Louise (39), dochter van koning Harald en koningin Sonja van Noorwegen, heeft bovendien de afgelopen jaren wel wat meer over zich heen gekregen dan slechte recensies. Onlangs nog stormde het rond haar persoon omdat ze in een interview verklaarde niet alleen met paarden en engelen te kunnen praten. ,,Het is ook niet moeilijk om in contact te komen met de doden.”
Ze deed de uitspraak vlak voor een cursus die ze zou houden om mensen te leren communiceren met hun beschermengel. Dit kwam haar op zware kritiek te staan, voornamelijk uit de kerkelijke hoek. De ene bisschop na de andere viel over haar heen en het missiehuis waar de cursus zou plaatsvinden, dreigde de prinses op straat te zetten. Märtha Louise meende echter dat ze verkeerd geciteerd was. ,,Het thema voor de cursus is nooit contact met de doden geweest, maar daarentegen de vele mogelijkheden van het leven en de ontmoeting met de beschermengel”, schreef ze in een persbericht.
De cursus maakt deel uit van Astarte Education, in de volksmond De Engelenschool geheten. Veel Noren haalden even hun wenkbrauwen op toen de prinses deze school drie jaar geleden oprichtte en meteen maar verklaarde dat ze al jaren communiceerde met paarden en engelen. Voor die tijd stond Märtha Louise bekend als ‘sprookjesprinses’. Ze schreef enkele sprookjesboeken voor kinderen en reisde het land rond om ouderwetse volksverhalen te vertellen. Helemaal kritiekloos ging dit ook al niet. Sommige koningshuisexperts menen dat haar status als prinses onverenigbaar is met haar commerciële werkzaamheden als zelfstandig ondernemer.
Anderen menen dat de titel ‘prinses’ een deel is van iemands identiteit en dat het beter zou zijn als Märtha Louise alleen haar plaats in de rij van troonopvolgers zou opgeven. Theoretisch wordt de omstreden prinses koningin als haar broer kroonprins Haakon en zijn kinderen Ingrid Alexandra en Sverre Magnus afstand zouden doen van de troon. Reclame-experts denken op hun beurt dat de prinses zich expres controversieel uitdrukt, als onderdeel van een media-strategie. Een pr-bureau berekende dat de waarde van de publiciteit rond het ‘praten met de doden’ op ongeveer 700.000 euro ligt. Door de gratis media-aandacht bespaart de koningsdochter geld aan advertenties die mensen naar haar cursus moeten lokken.
Het is voornamelijk de laatste tien jaar dat ze negatieve aandacht krijgt. Als tiener en student fysiotherapie- waarvan een periode in Nijmegen en Maastricht- en later als professioneel springruiter, genoot ze vooral positieve opmerkzaamheid. Ze volgde een opleiding tot therapeut in de rosen methode, een alternatieve behandeling waarbij door aanraking van het lichaam contact wordt gemaakt met gevoelens. Via deze studie kwam ze in contact met de controversiële schrijver Ari Behn, met wie ze in 2002 trouwde. Ook Behn lag de afgelopen maand onder vuur, nadat hij model had gestaan voor een Zweedse kledingketen die hem - volgens de Noren ten onrechte, als aangetrouwde familie - als ‘koninklijk’ omschreef.
Voor Märtha Louise zelf is spiritualisme de oplossing om afkeuring naast zich neer te leggen. In ‘Ontdek je beschermengel’ vertelt ze hoe ze vroeger vaak het gevoel had dat mensen over haar grenzen gingen. ,,Toen ik mijn aura 30-50 centimeter van me leerde houden,verdween het gevoel door anderen opgegeten te worden.”
De invalshoek is natuurlijk niet meteen koninklijk. Koningin Beatrix moet hem zelfs nog aanwijzen als formateur en daarna beëdigen als minister-president, maar VVD-leider Mark Rutte is daarna wekelijks te gast op het paleis en zal dan uit hoofde van zijn functie zeker ook figureren op Royalblog. Een voorzet kan daarom geen kwaad, als was het maar om iets meer te weten te komen over de vijfde premier die tijdens de regeringstijd van koningin Beatrix in het Torentje zetelt.
De journalisten Martijn van der Kooij en Dirk van Harten hebben een, naar eigen zeggen, openhartig boek geschreven over de winnaar van de Tweede Kamerverkiezingen in 2010. De hoogte- en dieptepunten uit zijn politieke carrière en een vooruitblik op zijn loopbaan als minister-president. Wie is Mark Rutte eigenlijk? Hoe gaat hij te werk? Waar gelooft hij in? Hoe heeft hij zich gevormd, waar staat hij voor en wat is er de komende jaren van hem te verwachten?
Geschreven aan de hand van interviews met bekenden van Mark Rutte zoals trendwatcher Adjiedj Bakas, oud-Unilever-medewerker Jan van Bilsen, campagneleider en wethouder Frits Huffnagel, vriend Jort Kelder, voormalig voorlichter Eric Trinthamer, voormalig politiek assistent Bas van 't Wout en oud-minister Gerrit Zalm. Inclusief fotokatern. Met een voorwoord van euro-parlementariër en auteur Derk Jan Eppink.
,,Ik vind misschien wel dat de goeie Den Uyl iets te ver is gegaan. Maar dat is volgens mij gebeurd onder invloed van zijn eigen partij, de PvdA, die mij dood wilde hebben of zoiets.” Prins Bernhard (1911-2004) keek aan het einde van zijn lange leven in een reeks heimelijke gesprekken op paleis Soestdijk zonder rancune terug op de meest geruchtmakende episode uit zijn leven.
De sociaal-democratische minister-president Den Uyl kreeg in 1976 te maken met de zogenoemde Lockheed-affaire. De prins zou steekpenningen hebben aangenomen van de Amerikaanse vliegtuigmaker. ,,Ik heb toen van alle kanten de geruchten ontstonden zelf aan Den Uyl gevraagd een onderzoekscommissie in te stellen”, aldus Bernhard in de na zijn overlijden in 2004 gepubliceerde terugblik op de woelige jaren zeventig.
Den Uyl moest met het eindrapport in handen beslissen of hij de monarchie wilde behouden, of dat Bernhard moest worden vervolgd. ,,Het is ze niet gelukt mij in de doos te krijgen, wat ze graag hadden gezien, zoals een paar ex-ministers nog gezegd hebben”, aldus de immer strijdvaardige prins, die van zichzelf ook zoveel jaren later geen kwaad wist. Al vond hij wel dat hij ‘dom’ was geweest, en dat Den Uyl te ver was gegaan door hem zijn militaire functies af te nemen. ,,Dat was helemaal niet nodig geweest."
Maar het scheelde destijds maar weinig of hij was inderdaad in de ‘doos’ beland, de gevangenis. Den Uyl wist immers dat hij niet alleen van Lockheed geld had ontvangen, maar ook van concurrent Northrop. Maar dat vertelde de minister-president aan niemand. De onderzoekscommissie - de Commissie van Drie - onder leiding van André Donner (vader van minister Piet Hein Donner) oordeelde in elk geval dat ‘Zijne Koninklijke Hoogheid zich aanvankelijk veel te lichtvaardig (had) begeven in transacties, die de indruk moesten wekken dat hij gevoelig was voor gunsten en dat hij zich toegankelijk had getoond voor onoirbare aanbiedingen’.
Bij Lockheed wisten ze niet beter dan dat Bernhard één miljoen dollar en later nog eens honderdduizend dollar had ontvangen voor bemiddeling bij de aanschaf van toestellen. De Rijksvoorlichtingsdienst had in de jaren tot aan Bernhards dood bijna een dagtaak om alle media op de vingers te tikken die die mening ook in hun berichten verwerkten: het stond immers niet vast dat de prins smeergeld had aangenomen, corrigeerde de RVD alle publicaties. Het verlossende woord kwam vanuit de grafkelder in de Nieuwe Kerk in Delft: ,,Van dat miljoen heb ik trouwens het grootste deel al mijn leven niet gezien en de rest heb ik weggeven. Ik heb mij verzoend met het feit dat straks het woord Lockheed op m’n grafsteen gebeiteld zal staan”, aldus de postume bekentenis van Bernhard tegenover Martin van Amerongen.
Misschien dat het daarom zo lang heeft geduurd voordat de dramatische gebeurtenissen uit 1976, toen de monarchie op het spel stond, tot een televisieserie zijn verwerkt. Pas na de dood van de hoofdrolspelers kwamen de laatste puzzelstukjes vrij, zoals notulen van de ministerraad en de door Den Uyl zorgvuldig opgeborgen geheime bijlage bij het Lockheed-rapport. Voor Hans Hylkema en Ger Beukenkamp betekende het in elk geval een uitgelezen kans om een meeslepend televisiedrama te maken. Het is ze, getuige het resultaat dat eerder deze week bij het filmfestival in Utrecht in première ging, bijzonder goed gelukt.
,,Joop Den Uyl is de laatste staatsman die we hebben gehad”, zegt Hans Hylkema beslist. De omstreden, bevlogen en tegelijkertijd geliefde en gehate sociaal-democraat kent zijn gelijke niet. Maar dat was op zich nog geen reden om een dramaserie over hem te maken. ,,De basis daarvoor ligt in de film ‘The Queen’, over de gebeurtenissen rond de dood van prinses Diana. Dat heeft me aan het denken gezet”, vertelt Hylkema na de eerste voorvertoning van de drie afleveringen van ‘Den Uyl en de affaire Lockheed’. ,,Zo’n drama heeft zich in Nederland ook voorgedaan”, bedacht Hylkema, met Lockheed.
Den Uyl komt dan tegenover het koningshuis te staan, moet de strijd aangaan met koningin Juliana, met zijn kabinet en met zijn gezin, dat in de reeks een prominente en bepalende rol heeft gekregen. De zeven kinderen van Joop den Uyl zijn niet op hun mondje gevallen, zijn radicaler dan hun vader en dienen met hun moeder Liesbeth (gespeeld door Debbie Korper) als slijpsteen voor de gedachten en overwegingen van de premier, die briljant wordt neergezet door Joop Keesmaat.
Zijn innerlijke strijd is door de gesprekken met zijn kinderen, zoon Rogier voorop – een prachtrol van de uit Spangas bekende Tim Murck – geloofwaardig vorm gegeven. ,,Daar konden we mee spelen”, geeft Hylkema toe, ,,al ben ik benieuwd hoe de kinderen van Den Uyl op die invulling reageren.” Bij Den Uyl thuis in Buitenveldert lijkt het op een huishouden van Jan Steen, maar de hechte innerlijke band en gezelligheid zijn overduidelijk. ,,Mijn vader was een warme man, met wie ik het goed kon vinden. Maar zijn verantwoordelijkheid voor het landsbestuur ging ten koste van het gezinsleven”, vertelde de tegenwoordig in Epe woonachtige Rogier den Uyl onlangs in een interview.
Met de koninklijke hoofdrolspelers Juliana (Catherine ten Bruggencate), Bernhard (Hubert Fermin) en Beatrix (Roos Ouwehand) is zorgvuldig omgesprongen. ,,We hebben ons laten leiden door de feiten, maar we weten natuurlijk niet wat er binnenskamers is gezegd”, zegt Hylkema. ,,Waarom alleen een uniformverbod”, vraagt Juliana enigszins vilein aan de premier. Aanvankelijk vindt ze dat hij van een ‘mug een olifant maakt’, en spreekt ze over een ‘kwajongensstreek’ van Bernhard. Maar als de ernst van de situatie ook haar duidelijk wordt, toont ze zich kwetsbaar en strijdvaardig tegelijk. Den Uyl besluit uiteindelijk Nederland niet in een constitutionele crisis te storten. Ook hij beseft: wie aan Oranje komt, komt aan de edele delen van het Nederlandse volk.
Laatste reacties