Boeken Media Etc ROYALBLOG.NL

Koningin en ik: een mooi portret van Beatrix én geschiedenis

Er is flink gespit, de afgelopen maanden, op de burelen van tv- producent Tuvalu Media. Via archiefmateriaal, oude foto's en filmpjes werden burgers opgespoord die koningin Beatrix ooit hebben ontmoet. Al hun verhalen vormen een mooi portret  van de koningin én onze vaderlandse geschiedenis. ,,Zelfs tegenstanders blijven bij haar niet onberoerd.''

Door Monique Brandt

(GPD) _ Wat zég je nu eigenlijk tegen de koningin? En hoe spreek je haar aan? Wat doé je aan? Het zijn de vragen waar iedereen bekende of onbekende Nederlander, mee worstelt die de kans krijgt de koningin persoonlijk te ontmoeten. Dat blijkt maar weer in de serie De koningin en ik. Of het gaat om Pia Douwes, Hans van Breukelen of de 'gewone' Kim uit Zeeland, niemand weet goed wat te doen. In de zevendelige reeks, heel toepasselijk vanaf Koninginnedag op de buis, vertellen tientallen burgers over hun ontmoeting met koningin Beatrix.

Hun verhalen vormen een mooi portret van de vorstin als staatsvrouw, maar ook als het visitekaartje van Nederland, als troost in zware tijden, als cultuurkenner, lintjesknipper of, gewoon, als 'het paardenvrouwtje dat scherp als een scheermes kan rijden'. Het resultaat is bijzonder geworden. En de stelling dat een goed tv-format in één, hoogstens twee zinnen is uit te leggen, blijkt ook dit keer weer op te gaan. Op een internationale tv-beurs in Cannes, eerder deze maand gehouden, bleek er in ieder geval grote belangstelling te zijn voor het format van De Koningin en Ik.

,,De BBC was razend enthousiast, maar ook de Scandinavische landen willen ermee verder'', vertelt Taco Zimmerman, een van de eigenaren van productiebedrijf Tuvalu Media in Paleis het Loo, dat dient als decor tijdens de presentatie van de serie. De Britten denken aan een serie 'Lady Di en ik'', Italië aan 'Sophia Loren en ik' , aldus Zimmerman. ,,Ze zeiden: jullie hebben met dit programma een manier gevonden om archiefmateriaal weer te laten leven.'' En dat laatste is inderdaad goed gelukt.

Neem nou Marina van Dongen uit Hilversum. Als dochter van één van de leden van het Concertgebouworkest mocht ze in 1977 een nog jonge prinses bloemen overhandigen tijdens een avond van het Wereld Natuur Fonds. De prinses was _ dat kon toen nog _ gekleed in een lange bontjas. Het meisje kreeg de lachers op haar hand toen ze de prinses vertelde dat haar moeder haar rok zelf had gemaakt. Op dat moment werd een foto gemaakt, die later in een Oranjekalender terecht kwam.

Van Dongen had de foto nooit meer gezien. Tot een paar jaar geleden, toen ze in een kringloopwinkel een bak met Oranjekalenders zag staan. ,,Ik ging zoeken en had al heel snel de juiste kalender te pakken. Met de foto van mij en Beatrix!'' De bijzondere ontmoeting is haar altijd bijgebleven. ,,Ik herinner me alles nog heel precies.'' En dat geldt voor iedereen, die in de serie aan bod komt. ,,Het is toch iets sprookjesachtig'', zegt musicalster Pia Douwes. ,,Ze blijft je bij, zelfs tegenstanders blijven bij haar niet onberoerd'', zegt Liesbeth List.

Ontmoetingen met een feestelijke reden, of een hele droevige. In elke aflevering is een rampzalige gebeurtenis verwerkt die het land schokte. Zo wordt in aflevering 1 teruggeblikt op de cafébrand in Volendam. De koningin bracht in het AMC een bezoek aan de slachtoffers en hun familieleden. De zoon van Marie Schilder-Plat lag in het AMC, het viel haar op dat het leek alsof  zij zelf ook verdriet had. Marie: ,,Ze pakte zelf een stoel, ging zitten en praatte echt als moeder tegen je. Ze zei: Ik heb zelf óók kinderen.''

De makers besloten de dramatisch verlopen Koninginnedag in Apeldoorn in 2009, niet in de openingsaflevering te verwerken, maar in aflevering 2. ,,Anders wordt het wel heel beladen'', aldus uitvoerend producent Manon de Jong. ,,Het moet naast verdrietig, oog vrolijk en luchtig zijn. We hebben gezocht naar de juiste balans. Juist die variëteit maakt het bijzonder. Mensen vinden het erg leuk om over de ontmoeting te praten. Dit is echt niet bedoeld als pr-project, maar iedereen was opmerkelijk positief.''

Eén van de geïnterviewden die even moest nadenken voor hij toestemde, is Simon Boon, voorzitter van de Stichting Oranjefeesten Apeldoorn. Hij is tevreden met het resultaat. ,,Al hadden voor mij die beelden van de auto van Karst T. niet gehoeven'', zegt hij over de korte terugblik in de serie, waarin we weer zien hoe de dader van de aanslag op die zwarte dag in volle vaart door het publiek heen scheurt. ,,De uitzending over Apeldoorn doet verder wel recht aan alle betrokkenen. En dat beeld van de koningin, die wel in een paar uur jaren ouder leek te zijn geworden blijft je altijd bij.''

Wat Boon betreft, heeft Beatrix een belangrijke rol gehad bij de verwerking van het leed door de aanslag. En dat beaamt Truide Teunissen, wier zoon Addie overleed door dezelfde aanslag. De koningin kwam bij haar thuis op bezoek, en hield haar hand vast. ,,Van tevoren belde een van haar adjudanten: ik mocht vooral mijn huis niet oppimpen, niet verven of behangen. Alsof de buren op visite kwamen.''

Mooie beelden van een jonge, bevlogen prinses zien we dankzij toenmalig tv-maker Laurens Leeuwenberg, die maanden met haar werkte toen ze, in 1979, het Jaar van het Kind, allerlei projecten bezocht met de camera in haar kielzog. Als presentatrice interviewde ze zelfs betrokkenen. Leeuwenberg, haar regisseur, vroeg ze vooral haar als 'gewoon', en niet als presentatrice neer te zetten.

,,Het was erg grappig, meestal realiseerden de mensen zich pas achteraf dat prinses Beatrix bij ze langs was geweest. Het was best bijzonder. Ik heb me nooit echt zenuwachtig gevoeld in haar buurt. Dat was anders bij prins Claus, die kwam kijken bij de montage. Daar werd me ook duidelijk hoezeer ze op hem leunde. Heel mooi om te zien.'' Liesbeth List sprak koningin Beatrix en prins Claus meerdere malen bij heel wat vrolijker gelegenheden, waarbij de koningin haar toevertrouwde: ,,Ik praat zo bekakt. Ik doe echt mijn best om wat minder geaffecteerd te spreken."

En ritmeester buiten dienst Jan Went ging vaak met de koninklijke familie mee op paardrijtochten. ,,De majesteit is een paardenvrouwtje, daar zijn we het allemaal over eens. Zoals wij zeggen, de majesteit rijdt als een scheermes, zo scherp rijdt ze." Of de koningin al iets gezien heeft van de serie? Manon de Jong heeft geen idee. Zelf was ze onlangs wel op pad met zes van de mensen die in de serie aan bod komen, op Paleis Noordeinde. Ze boden de koningin een boek aan met bijdragen van alle geïnterviewden. Zelf mocht De Jong overigens niet bij de uiteindelijke ontmoeting zijn: ,,Voor mij dus géén koningin.''

Omroep MAX: De Koningin & Ik, wekelijks op zaterdag om 19.25 uur op Nederland 2., www.omroepmax.nl/dekoninginenik 

Andere Tijden over 'Chaos rond de koningin'

Het moest een feestdag worden, 30 april 1980. Vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken Hans Wiegel liet er aan de vooravond van de inhuldiging van prinses Beatrix als nieuwe koningin geen misverstand over bestaan. Het was ‘niet aanvaardbaar’ zo zei hij bij Tros Aktua, dat de ‘feestelijke dag’ door relschoppers zou worden verstoord. Daarmee was de toon gezet voor de dag waarop koningin Juliana troonsafstand deed en zij haar oudste dochter op een rumoerige Dam in Amsterdam aan het volk voorstelde als ‘uw nieuwe koningin’.

Het werd allesbehalve een feestdag, zo laat Andere Tijden ondubbelzinnig zien in een ook na 31 jaar nog onthutsende terugblik. De toen kersverse ME’er Ben Baan, chauffeur van een politiebusje, kreeg voor vertrek nog een kopje koffie van zijn moeder. Hij was klaar voor een feestje, waar het werk vooral zou bestaan uit lang stilzitten. Maar het pakte anders uit. Baan noteerde later dat hij in het geweld en tumult ‘zo maar iemand had willen vermoorden’. Een schokkende uitspraak, ook na al die jaren, maar wie de stenenregen en tientallen gewonde agenten ziet, kan er wel begrip voor hebben. De politie was die dertigste april vogelvrij.

Er was vooraf al veel protest en weerstand tegen de inhuldiging met al zijn symboliek en pracht en praal. ‘Zonde van het geld’ vonden krakers, autonomen en republikeinen – om slechts een paar tegenstanders te noemen. Het geld zou beter kunnen worden besteed, aan betaalbare huisvesting bijvoorbeeld. Het leidde tot de leus ‘geen woning, geen kroning’ – dat er in Nederland niet wordt gekroond was een detail dat in de hitte van de strijd makkelijk over het hoofd werd gezien.

Het verstoren van de inhuldiging van koningin Beatrix in de Nieuwe Kerk was één doel van de veelkoppige en zeer diverse protestbeweging. Het voorkomen daarvan was de opdracht van de gezagsdragers. Op indringende wijze heeft programmamaker Eric Willems de beelden van de plechtigheden op de Dam gemonteerd naast de opnamen – 8mm filmpjes ook – uit de stad.

In de Kinkerstraat ging het meteen ’s ochtends al mis, mede door gebrekkige communicatie tussen de politie ter plekke en het hoofdbureau. Slechte verbindingen waren een constante die dag, waardoor niet adequaat kon worden gereageerd, hele peletons ME buiten spel blijven terwijl andere peletons gehalveerd werden door de niet aflatende stenenregen van de zich tot hooligans ontpoppende demonstranten. Dat de kraakbeweging beschikte over een zeer effectieve stoorzender, die het mobilifoonverkeer van de politie tot een puinhoop maakte, speelde ook een belangrijke rol.

,,De politie moet altijd winnen”, zegt toenmalig bataljonscommandant Leendert Dorst nu. Het is nog steeds een wonder dat er toen geen doden zijn gevallen, vult zijn toenmalige baas Wil van Ingen aan. Hoe bizar het er af en toe aan toeging, demonstreert Jimmy Nijman, die bij een charge op het Waterlooplein van zijn paard viel. Even dreigde hij gelyncht te worden, maar onder het motto ‘hij doet ook maar zijn werk’ hielpen een paar betogers hem weer in het zadel, zelfs portofoons en wapenstok kreeg hij terug en onder de herkenningsmelodie van ‘Ivanhoe’ kon hij een veilig heenkomen zoeken.

On-Nederlands’ worden het geweld en de rellen genoemd, die vanuit politieperspectief worden beschouwd. Dat de politie op het Rokin beslootl stenengooiers die probeerden de Dam te ‘veroveren’ een ‘vreselijk pak slaag’ te geven, zoals Dorst met kennelijk plezier vertelt, is al even afwijkend én onder de getoonde omstandigheden begrijpelijk. Typisch Nederlands was namelijk dat het bij harde klappen bleef en dat er niet werd geschoten, al zou dat anders zijn geweest als de gewelddadige oproerkraaiers de Dam en de Nieuwe Kerk wél hadden kunnen bereiken.

© Royalblog Hans Jacobs

Ook Duitsers en Vlamingen willen Máxima zien

De film die de NOS maakt over het werk en leven van prinses Máxima gaat de grens over. Ook het Duitse ZDF en VTM (België) gaan Máxima, portret van een prinses uitzenden. BVN, de publieke tv-zender voor Nederlandstaligen in het buitenland, heeft televisieportret eveneens in de programmering opgenomen.

De televisiepremière is maandag 16 mei om 20.30 uur bij de NOS op Nederland 1, BVN volgt later die avond om 21.00 uur. In Duitsland is het portret onder de titel Princess Charming - Máxima wird 40 op dinsdag 17 mei om 20.15 uur bij de ZDF te zien. Wanneer de Vlaamse omroep de film programmeert is nog niet bekend.

Het document verschijnt medio mei ook op DVD. De uitgave bevat het vijftig minuten durende portret zoals dat op televisie wordt uitgezonden, maar ook extra beeldmateriaal. Een deel van de opbrengst van de DVD-verkoop gaat naar het Oranje Fonds, het kado van alle Nederlanders voor prins Willem-Alexander (de Prins van Oranje) en prinses Máxima ter gelegenheid van hun huwelijk in 2002.

Vanaf het moment dat Máxima officieel door prins Willem-Alexander is voorgesteld aan het Nederlandse volk, steelt zij de harten van de Nederlanders. Ze groeit in het afgelopen decennium uit tot het populairste lid van het Koninklijk Huis. Tegelijkertijd is Máxima een moderne vrouw die het moederschap combineert met een maatschappelijke carrière. Máxima, portret van een prinses geeft een inkijkje in deze facetten van het leven van de vrouw van ons aanstaande staatshoofd. NOS-programmamaker Etienne Glebbeek volgde prinses Máxima sinds september 2010 bij zowel haar werkzaamheden als bij privémomenten. Presentator Dominique van der Heyde sprak viermaal uitgebreid met haar.

Aanleiding voor de film is de veertigste verjaardag van prinses Máxima op dinsdag 17 mei.  © HJ; Bron: NOS

Omroep MAX laat een andere kant zien van Beatrix

Een kunstenares die de koningin portretteerde, een meisje dat de vorstin kinderpostzegels verkocht en nabestaanden van een slachtoffer van het drama in Apeldoorn op Koninginnedag: het zijn zo maar wat mensen die Beatrix ooit hebben ontmoet. Omroep MAX heeft er tientallen opgespoord voor de nieuwe tv-serie De Koningin & Ik, die vanaf 30 april op de buis is te zien.

In zeven afleveringen komen bekende en onbekende Nederlanders aan het woord die verhalen over hun ontmoeting met Beatrix. Kunstenaars, artiesten en sporters, maar bijvoorbeeld ook Ritmeester buiten dienst Jan Went, die vaak met de koninklijke familie meeging op paardrijtochten. Hij moest te paard nog goed zijn best doen om de koningin bij te kunnen houden.

Het was de bedoeling de koningin ,,zo open en eerlijk mogelijk neer te zetten'', zei MAX-directeur Jan Slagter maandag. ,,Maar het is geen promotiefilmpje voor de koningin. De Rijksvoorlichtingsdienst heeft zich er niet mee bemoeid.'' In de herinneringen komt het staatshoofd vooral als mens naar voren. Zo wist zangeres Liesbeth List, die Beatrix meerdere malen heeft ontmoet, zich nog een opvallende opmerking van de koningin te herinneren: ,,Ik praat zo bekakt. Ik doe echt mijn best om wat minder geaffecteerd te spreken.'' List vertelde haar dat ze het juist prachtig vond. ,,Ja, zo kun je het ook zien'', was het antwoord van de majesteit.

De blinde kunstenares Marianne Poppenk is Beatrix twee keer tegengekomen. Bij een ontmoeting begonnen haar blindengeleidehonden meteen aan haar te snuffelen, vertelt ze in de tv-serie. ,,Ik heb net met mijn hondjes gespeeld, dus ze ruiken mij nog'', vertelde de koningin toen tegen haar.

Enkele dagen na de tragedie op 30 april 2009 in Apeldoorn troostte de vorstin Truida Teunissen, die haar zoon verloor toen Karst T. met volle vaart op de koninklijke bus probeerde in te rijden. Na afloop van de herdenkingsdienst hield ze haar hand vast. Beatrix was er toen erg mee bezig waarom T. juist op die manier zelfmoord wilde plegen, aldus Teunissen.

Alle Nederlanders die in de tv-serie aan het woord komen, hebben een persoonlijke boodschap voor de koningin opgeschreven in een boek. Zes van hen mochten dit boek aan Beatrix overhandigen op Paleis Noordeinde in Den Haag. © GPD; Bron: ANP

Keizerlijk porselein uit Shanghai te zien in Den Haag

Voor het keizerlijk hof in het oude China was alleen het beste goed genoeg. Daarom beschikte het over speciale fabrieken waar de crème de la crème van de Chinese keramiek werd gemaakt met de hoogste kwaliteit porselein, de meest vakbekwame werknemers en de mooiste kleurpigmenten.

Voor het eerst worden honderd van deze topstukken uit het Shanghai Museum buiten Azië getoond. In Pronkzucht aan het hof in het Gemeentemuseum Den Haag staat het keizerlijk porselein niet op zich: de symboliek en betekenis van de decoraties spelen in deze tentoonstelling een belangrijke rol. Zo maakt het publiek niet alleen kennis met de prachtige pronkstukken, maar ook met de bijzondere mythes en tradities van de Chinese cultuur.

Vanaf het begin van de zeventiende eeuw is Chinees porselein een geliefd verzamelobject in Nederland. Door de VOC geïmporteerde stukken vonden gretig aftrek op veilingen, ondanks de hoge prijzen die ervoor betaald moesten worden. Deze speciaal voor de export gemaakte objecten die in ons land zo populair waren, zijn echter van een mindere kwaliteit dan het porselein dat speciaal voor het keizerlijk hof gemaakt werd.

 
* Chinese vaas met fencai decoratie van Indiase lotusbloemen en plastische figuurtjes van spelende kinderen, Qianlong dynastie (1736-1795), 31,1 cm, collectie Shanghai museum

Gedurende de Ming- (1368-1643) en Qingdynasty (1644-1911) zijn talloze pronkstukken vervaardigd die overgingen van generatie op generatie. Een belangrijk onderscheid tussen gewoon porselein en dat van de keizers is dat het in het laatste geval niet zo zeer om gebruiksvoorwerpen gaat als wel om ceremoniële objecten.

Na de revolutie in 1911, die een einde maakte aan het gezag van de laatste keizer Xuantong, raakte de collectie keizerlijk porselein verdeeld, voor zover het niet was vernietigd. Het Shanghai museum bezit de grootste collectie van dit prestigieuze porselein in China en toont nu, precies honderd jaar na de val van de keizerlijke macht, een representatieve selectie in het Gemeentemuseum.

De objecten van de allerhoogste kwaliteit illustreren de verfijnde levenstijl waarin de keizers zich eeuwenlang hebben gebaad. Een voorbeeld hiervan is een charmant dekseldoosje in de vorm van een kwartel met fencai-glazuur uit de tijd van keizer Qianlong (1736-1795).  De ogen, snavel en veren van het vogeltje zijn tot in de kleinste details levensecht uitgewerkt, terwijl ook de kleuren natuurgetrouw zijn weergegeven. Hoe ver de vervaardiger in zijn detaillering ging, blijkt als we het doosje omdraaien: aan de onderzijde zijn in reliëf twee pootjes aangebracht.

De beschildering van de schalen, vazen en potten is niet alleen puur decoratief, maar  symboliseren vaak heilwensen. Zo staan vleermuizen en wolken voor ‘alle dagen overvloedig geluk’, de granaatappel, perzik en de sukadevrucht voor ‘veel zonen en een lang leven’ en de draak met vijf klauwen werd beschouwd als zinnebeeld van het keizerschap.

De tentoonstelling Pronkzucht aan het hof is mogelijk gemaakt door de bijzondere band die de Nederlander Henk Nieuwenhuys met het Shanghai museum heeft. Hij schonk enige jaren geleden zijn eigen collectie Chinees exportporselein aan dit museum, waar het nu permanent te zien is. © GPD; Bron: Gemeentemuseum

* Bij de tentoonstelling (16 april-23 oktober) verschijnt de rijk geïllustreerde catalogus T.M. Eliëns (eindred.), Keizerlijk porselein uit het Shanghai Museum, Zwolle/Den Haag 2011, 144 pagina’s, € 27,95

Rijke oogst aan boeken en uitgaven over William & Kate

 
Royalblog was het afgelopen weekeinde in Londen, ter voorbereiding op het prinselijke huwelijk eind deze maand. De werkmogelijkheden verkennen, boeken, tijdschriften en huwelijkssouvenirs kopen en/of bekijken, de route van de rijtoer van Westminster Abbey naar Buckingham Palace lopen, de Abbey bezoeken en daar tekst en uitleg krijgen.

De oogst van een weekeindje Londen verkennen:

* William & Kate, A royal souvenir (Pitkin Guides)

* The Ring and the Crown – A History of Royal Weddings 1066-2011 (Hutchinson)

* Royalty on Stamps – A celebration of the British Royal Family through stamps 1952-2011 (met nog net verlovingspostzegels van Isle of Man, Stanley Gibbons Ltd)

* Crown & Cloister. The royal story of Westminster Abbey (Scala Publishers)

* Westminster Abbey, A souvenir guide (Scala Publishers)

* Royal Weddings (Shire Library)

* The Royal Wedding: William & Catherine (Collectors Ed, part 1, British Guide)

* Newsweek: artikel Kate the Great. Ook ingezien: Vanity Fair met artikel over huwelijk en GQ met verhaal over Harry.

En los van de huwelijksoogst ook nog:

* Sultans in Splendour. Monarchs of the Middle East 1869-1945. (Parkway Publ.)

* Postcards of Lost Royals (Bodleian Library, Oxford)

 Er zijn meer boeken over William en Kate in de aanbieding – los van het volstrekt onleesbare ‘William & Kate. Het liefdesleven van de eeuw’, geschreven door News of the World-verslaggever Robert Jobson (Manteau) – maar aangezien er maar weinig écht bekend is over het jonge paar, vormen ze stuk voor stuk een herhaling van zetten. Wél grappig (maar niet gekocht) is 'The royal wedding for dummies'.

Het Scandinavische gebruik om mee te werken aan geschreven portretten – zie de boeken rond koningin Margrethe, kroonprins Frederik en kroonprinses Victoria bijvoorbeeld – wordt in het Verenigd Koninkrijk niet nagevolgd.

Het handelt in boeken over William en Kate dan ook meestal om ‘tweedehands’ informatie: er wordt beweerd dat, er zou gezegd zijn, William moet gedacht hebben…….. © HJ

NB veel van de genoemde boeken zijn o.a. via Amazon.uk via internet te bestellen.