Koninginnedag ROYALBLOG.NL

Op 'fantastische' Koninginnedag is Friso nooit ver weg

Jammer en verdrietig was het dat de koninklijke familie maandag niet compleet kon zijn bij de zonnige wandeling door Rhenen en Veenendaal. Dat zei koningin Beatrix in haar dankwoord tot de inwoners van beide Utrechtse gemeenten die Koninginnedag een ingetogen maar niettemin feestelijke invulling gaven. De talrijke steunbetuigingen die ze bij de rondgang had ontvangen, zou Beatrix overbrengen aan aan de thuisblijvers, zo voegde ze er aan toe.

De naam van de in coma in een Londens ziekenhuis liggende prins Friso werd niet één keer genoemd, maar de verwijzing naar zijn tragische ski-ongeval was duidelijk. Niet alleen Friso ontbrak op het traditionele familiefeest, ook zijn vrouw prinses Mabel was er niet bij. Zij besteedt zoveel mogelijk tijd aan haar jonge gezin, is veel en vaak in het ziekenhuis en heeft haar werkzaamheden voor ’s werelds wijzen, The Elders, op een laag pitje gezet.

De koningin komt zo vaak mogelijk over om steun te verlenen en om ook zelf Friso te bezoeken. Ze hoeft daarvoor geen gebruik te maken van de Londense vliegvelden, maar kan terecht op het luchtmachtvliegveld Northolt dat ook wordt gebruikt door de Britse koninklijke familie. Op die manier kan Beatrix snel en discreet vanuit Nederland op en neer naar Londen, waar ze wordt opgehaald door personeel van de ambassade.

‘Prins Friso verdient onze gebeden’ stond te lezen op een zelfgemaakt bord dat een in de menigte verscholen donkere vrouw omhoog hield. ‘Ik ben zelf na zes maanden uit een coma ontwaakt’ had ze in slecht Engels op de keerzijde geschreven. De meeste leden van de koninklijke familie zullen het bord niet hebben opgemerkt.

,,Je kan zien dat ze lijdt”, merkte Eduard Prinz von Anhalt vorige week op na het bezoek van de koningin aan het Duitse Oranienbaum. ,,Daarom waarderen we het dit jaar des te meer dat u hier met uw familie bent gekomen”, zei de eind dit jaar afzwaaiende Veense burgemeester Ties Elzinga tot de koningin. Hij echode daarmee de eerdere woorden van zijn collega Joost van Oostrum uit Rhenen die sprak over ‘respect en bewondering’ voor de komst van het koninklijk gezelschap, waarin niet iedereen vooraf even blij was met het doorgaan van het feest.

In het gezelschap ontbrak ook prinses Anita; de echtgenote van prins Pieter-Christiaan heeft een longontsteking en kampt al meer dan een half jaar met gezondheidsproblemen. In september werd ze in Los Angeles geopereerd vanwege een spontaan lek van hersenvocht in de haar rug. ,,Het is een lange weg”, verzuchtte haar echtgenoot.  

Ook Pieter van Vollenhoven moest op zijn 73ste verjaardag grotendeels verstek laten gaan. Een uit 1964 daterende voetblessure – destijds opgelopen bij het skiën, waardoor hij bij de aankondiging van de verloving met prinses Margriet op krukken verscheen - speelt al enige tijd op en hindert het lopen. ,,Jammer, heel jammer”, aldus de jarige, die alleen de laatste honderd meter van de rondgang door Veenendaal meemaakte. Maar daarbij werd hij danwel extra hard toegejuicht.

Langs de route van in elke gemeente zo’n achthonderd meter, waarover in beide gevallen bijna anderhalf uur werd gedaan, stond het publiek dubbeldik opgesteld. Ingetogener dan in voorgaande jaren  al was het gedrang in de hitte niet minder – met een drukke morgen voor de hulpverleners tot gevolg. En ook het verlangen om met één van de overgebleven prinsen of prinsessen handen te schudden of op de foto te gaan, was onverminderd groot.

Prins Willem-Alexander tot nu toe altijd wat terughoudend in het bespelen van de Oranje-fans, zich bewust van zijn toekomstige rol als staatshoofd. In Rhenen echter stapte de prins al uit zijn rol door zich in tweede instantie bij zijn broer en neven te voegen voor een potje pleepotten werpen – toch niet bepaald een alledaagse koninklijke bezigheid. Het was enkele jaren geleden al heel wat dat de koning in spé in India spreker was op een ‘wc top’, waarin hij het mensenrecht op fatsoenlijke sanitaire voorzieningen bepleitte, maar om er nu mee te gaan gooien. En nog goed ook, want de van een closetpot voorziene winnaarsbokaal was voor Willem-Alexander.

Koningin Beatrix die samen met prinses Margriet de Oranjes aanvoerde, had een ‘fantastische dag’ gehad, zo zei ze voor het Gemeentehuis van Veenendaal. Iedereen wilde het graag geloven, maar de woorden over Friso vertelden dat ook haar gedachten op deze Koninginnedag ook elders waren geweest. © GPD; Foto's: © GPD ANP Pool Frank van Beek, Robin Utrecht

Een impressie van Koninginnedag in Rhenen en Veenendaal

Fotografen zijn niet te benijden op Koninginnedag. Twee man mogen op de route lopen en redelijk vrij bewegen - maandag waren dat de sinds kort zelfstandige fotografen Robin Utrecht en Frank van Beek, die namens het ANP aan het werk waren - en al hun collega's moeten het doen met wat brokken - toegeworpen vanuit een aantal persvakken langs de route door in dit geval Rhenen en Veenendaal.

De prijs voor de toegekende vrijheid is het delen van een deel van het materiaal ('poolfoto's'), maar daar is natuurlijk nooit iedereen tevreden mee. Royalblog mag ook poolfoto's gebruiken, naast opnamen van AP. Veel is terug te vinden in het fotoalbum Koninginnedag - en hieronder nog een aantal opmerkelijke foto's. 

De prinsessen Annette en Máxima in de 'zeepkist'. Helemaal veilig was het niet zoals later bleek toen het gevaarte bij een andere rit omkieperde.

Dolle pret bij het spinnewiel in Veenendaal.

Zwaaien doet het publiek nog nauwelijks. Foto's maken! Liefst met de favoriete prins of prinses erbij natuurlijk.

Oprechte belangstelling van prins Constantijn en prinses Laurentien. © GPD; Foto's: © GPD ANP Pool

 

 

Langs de kant gaan staan op Koninginnedag kan altijd nog

Tien keer op Koninginnedag meelopen op de koninklijke route. Het is zeker geen record – NOS-collega Mike van Breemen staat al op vijftien - maar wel een persoonlijke mijlpaal en een goede gelegenheid voor enige reflectie. Tien provincies ook – alleen Drenthe (in het jaar voor mijn eerste keer) en Noord-Holland ontbreken nog op het lijstje. Dat zou kunnen betekenen dat Noord-Holland volgend jaar aan de beurt komt, mits er dan weer een Koninginnedag viering in de huidige opzet plaatsvindt.

Het meelopen is een privilege – je kunt je ervoor aanmelden, maar de ruimte is beperkt en het voorrecht is aan beperkingen onderhevig (zie het zichtveld op foto boven!) Je hebt bijvoorbeeld altijd te maken met de ‘bezemwagen’: de prins of prinses (Maurits, Floris, Constantijn meestal) die de sliert Oranjes door een stad sluit. Inhalen mag niet, en daardoor wordt voor de pers de afstand tot de rest van de koninklijke familie steeds groter en daarmee het besef dat het op televisie veel beter is te zien. De brede ruggen van beveiligers en politiemannen en de lang gerekte smalle straatjes beperken het zich overigens ook zonder de koninklijke achterblijvers.

De laatste jaren is het meelopen wel verbeterd. Bij toerbeurt is er meer bewegingsvrijheid: de verslaggever mag tussen de familie doorwandelen, niet altijd tot genoegen van het publiek, maar wel ten voordele van het verslag. Het is niet de bedoeling de leden van de koninklijke familie aan te spreken, maar antwoorden mag natuurlijk wel en het is een goede gelegenheid – in sommige gevallen de enige per jaar – om deze en gene ‘up close and personal’ in actie te zien. De eerste keer dat dit kon was in Apeldoorn en na het jaar van de terugslag (2010) is de mogelijkheid vorig jaar in Limburg weer hersteld. Met dank van deze verslaggever!

Op de route lopen ook wel eens collega’s mee [op bovenstaande foto zijn de mannen in boerenkielen niet van het Agrarisch Dagblad!] die zelf bekender zijn dan een aantal prinsen of prinsessen. ‘Peter, Peter, Peter’ is een veel gehoorde kreet vanuit het publiek. Maar niet alleen Peter van der Vorst overkomt dit, ook Marc van der Linden (dit jaar vanwege een knieoperatie uitgeschakeld) en in het verleden Jeroen Snel (waar was die eigenlijk?) of Maartje van Weegen moesten een balans zien te vinden tussen vriendelijk reageren en niet de show stelen van de Oranjes. ,,Geen handen schudden”, is één van de spelregels die Peter van der Vorst voor zichzelf hanteert. Het is tenslotte niet zijn feestje.

Maar niet iedereen weet hoe het hoort, zo bleek bij de wandeling door Rhenen en Veenendaal. Je moet natuurlijk niet visitekaartjes gaan uitdelen aan mensen die net een opname hebben gemaakt van een de prinsen of prinsessen om op die manier foto’s binnen te halen voor je blad; dat is een voordeel uitbuiten – het op de route mogen komen – dat anderen niet hebben. Om die reden mogen de wandelaars ook geen échte foto’s maken van de Oranjes, al worden plaatjes op afstand – waar de fotografen met betere apparatuur ook kunnen werken – gedoogd.   

De tienduizenden belangstellenden langs de route door Rhenen en Veenendaal getuigen van de onverminderde populariteit van het door koningin Beatrix in 1981 geïntroduceerde concept. Aanvankelijk alleen met haar eigen gezin, maar vanwege de ziekte van prins Claus al snel daarna ook met de Apeldoornse Oranjes erbij. Met het ‘groter groeien’ van de familie door huwelijken, is ook het gezelschap in de loop der tijd groter geworden, al is de familie de laatste jaren niet altijd meer compleet. ‘Jammer en verdrietig’ noemde de koningin dat maandag, maar de aanleiding was dan ook geen zwagerschap of herstel daarvan zoals bij veel voorgaande absenties.

Toch is het model aan slijtage onderhevig. Kinderspelen zijn nu eenmaal precies dat: spelletjes tot vermaak van kinderen. Een volwassen man van 45 jaar is geen kind meer – die heeft zelf kinderen die achter een kruiwagen met turf aan willen hollen in een behendigheidswedstrijd met het buurmeisje of een neefje. Dat de prinsen en prinsessen zich daar nog altijd zonder hoorbaar morren voor lenen, siert hen. Een kwestie van ‘noblesse oblige’ wellicht, en het beantwoorden van de oproep van het familieopperhoofd, maar het begint ook potsierlijk te worden. Of gênant, wanneer de activiteit bestaat uit het gooien met wc-potten, zoals in Rhenen.

Zolang deze koningin echter de scepter zwaait, zal het concept niet meer worden gewijzigd. Dat is ook logisch. Een gemeente die duidelijk minder Oranje-volk over de vloer krijgt, denkt wel drie keer na alvorens 750.000 euro te reserveren voor de komst van de NOS en de koningin – de een komt weliswaar niet zonder de ander, maar voor de uitstraling van de gemeente en toekomstige verdiensten is de televisie toch het belangrijkst.

Heiligschennis om het zo te zeggen? Lees dan maar eens de uitspraken uit de afgelopen jaren van een hele stoet burgemeesters die allemaal het ‘na-ijl’ effect gebruiken om de hoge uitgaven te verantwoorden. Na de mooie plaatjes op de buis willen duizenden Nederlanders de mooie straatjes van Makkum, Thorn of Rhenen zelf zien.

Willem-Alexander en Máxima zullen ongetwijfeld voor een andere opzet kiezen. Moeten kiezen ook wanneer de troonswisseling de komende jaren al plaatsvindt. De meisjes zijn nog te jong voor zo’n vermoeiende en voor hen intimiderende rondgang door maar liefst twee gemeenten. Uit het oogpunt van kosten en veiligheid is een andere opzet ook wenselijk, en bovendien zal het gezelschap dat beschikbaar is om het land in te trekken volgens verwachting veel kleiner worden dan nu.

Het is nog maar de vraag of Constantijn en Laurentien blijven opdraven, en als ze wel blijven komen, zou het gek zijn als ze hun kinderen meenemen. Die staan dan weliswaar nog in de lijn van troonopvolging, maar het prinselijk paar heeft altijd gezegd ze buiten het koninklijk bedrijf te willen opvoeden. Meedoen op Koninginnedag – of Koningsdag of Oranjedag – zorgt voor publiciteit en verantwoordelijkheden.

‘Jij vindt het leuk he’ is een opmerking die deze verslaggever ook bij de tiende keer naar zijn hoofd kreeg geslingerd. Licht verwijtend, licht spottend wellicht. Maar het is niet onwaar. De kritische kanttekeningen ten spijt, is het nog altijd een opmerkelijke en bijzondere dag, en uiteindelijk altijd ook wel een leuke en voldoening schenkende dag. En bovendien: verslaggever Koninklijk Huis willen zijn en Koninginnedag vrijwillig overslaan, gaan niet samen in mijn beleving van het werk. Dus zal volgend jaar (DV) weer een aanvraag worden gedaan om mee te mogen wandelen op de route. Langs de kant staan – overigens in Leiden in 2000 al eens gedaan – kan later in het leven altijd nog.

PS Net de samenvatting gezien van het tv-verslag. Dat was een heel andere Koninginnedag dan de verslaggever vanuit de achterhoede heeft meegemaakt. © HJ

Pech kan soms ook geluk zijn

Voorzichtig knippen! Het zal nog een heel karwei worden om het gips zou te verwijderen dat de unieke handtekeningenverzameling behouden blijft. Voor tenminste twee pechvogels werd Koninginnedag in Rhenen en Veenendaal maandag een geluksdag, met een krabbel van de koningin en haar familie.

Foto's: © GPD en GPD ANP Pool, Frank van Beek

Koningin: 'jammer en verdrietig dat we niet compleet zijn'

 

* Het dankwoord van koningin Beatrix in Veenendaal, zoals opgenomen vanuit de perspositie. © GPD HJ

En ondertussen in Stockholm bij jarige Carl XVI Gustaf

Koningin Beatrix viert op 30 april haar verjaardag. Maar dat is eigenlijk een uitgesteld feestje. Ze is immers op 31 januari jarig. Anders ligt dat voor de Zweedse koning Carl XVI Gustaf. Die is op 30 april écht jarig. Koningin Juliana was, niet geheel verrassend gezien haar gelijke geboortedag, zijn peettante.

In Zweden geen 'Koningsdag', maar wel een publiek huldebetoon op de binnenplaats van het Koninklijk Paleis in Stockholm, in aanwezigheid van de koninklijke familie. En met dit jaar wel een heel bijzondere toegift: het eerste publieke optreden van prinses Estelle, met haar ouders kroonprinses Victoria en prins Daniel. © GPD AP

Beatrix krijgt betere rapportcijfers

Nergens heeft koningin Beatrix zo de maling aan als populariteitsmetingen. Ze zijn immers momentopnamen, per definitie vluchtig en bovendien door de vraagstelling makkelijk te beïnvloeden. De vorstin werkt voor de lange termijn - maandag was het alweer 32 jaar geleden sinds de troonswisseling. Maar goed, misschien dat ze in de knipselkrant toch even kijkt naar wat de NOS dit jaar weer voor cijfers boven water heeft weten te krijgen.

De populariteit van koningin Beatrix is het afgelopen jaar verder gestegen, zo maakte de NOS maandag tijdens de Koninginnedag-uitzending bekend. Van de ondervraagden is 81% ‘tevreden’ tot ‘zeer tevreden’ over de koningin. In 2010 was dat 76% en in 2011 77%.  De 74-jarige Beatrix wordt als minder ‘formeel’ en ‘afstandelijk’ beoordeeld dan in eerdere onderzoeken en vaker ‘menselijk’ en ‘aardig’ genoemd.

De stijgende populariteit van de vorstin blijkt ook uit het antwoord op de vraag wie als het ‘meest sympathieke lid van de koninklijke familie’ geldt, aldus de NOS. Op afstand blijft prinses Máxima (50%) het meest geliefd, maar Beatrix staat ‘met stip’ op twee. In 2010 noemde 10% haar het meest sympathiek van de Koninklijke familie, in 2011 was dat 15% en nu vindt 19% dat: bijna een verdubbeling in drie jaar tijd.© RB; Bron: NOS; Foto: © GPD ANP Pool

Alle resultaten van het onderzoek zijn terug te vinden op NOS.nl/koningshuis.

Beatrix wilde dat Koninginnedag gewoon zou worden gevierd

Niet alle leden van de koninklijke familie zijn even gelukkig met het besluit van koningin Beatrix, het hoofd van de familie, om maandag de festiviteiten ter gelegenheid van Koninginnedag bij te wonen in Rhenen en Veenendaal. Dit omdat ze uitbundig feesten terwijl in Londen prins Friso in coma ligt na zijn ski-ongeluk op 17 februari niet gepast vinden. Dat meldden zaterdag de GPD-kranten.

Hoewel beide gemeenten Rhenen en Veenendaal er rekening meehielden dat het feest niet zou doorgaan en zelfs de voorbereidingen even in de ijskast hadden geplaatst, liet de koningin er al vrij snel geen twijfel over bestaan dat zij en haar familie - maar die werd in feite niets gevraagd, als de koningin roept, wordt iedereen geacht klaar te staan - gewoon naar Utrecht zouden komen.

Het paste ook in het beeld dat de vorstin sinds het ongeluk oproept: met dubbele inzet haar agenda afwerken. ,,Maar je kunt wel merken dat ze lijdt", aldus Eduard Prinz von Anhalt vorige week na het koninklijk bezoek aan Slot Oranienbaum in het gelijknamige plaatsje in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. © GPD

Koninginnedag 2012 - The show must go on

* Koningin Beatrix viert maandag haar verjaardag in Rhenen en Veenendaal. © DPP Patrick van Katwijk

Prinses Anita ontbreekt wegens ziekte op Koninginnedag

Prinses Anita heeft een longontsteking. Ze komt daarom maandag niet met koningin Beatrix en de koninklijke familie naar Rhenen en Veenendaal ter gelegenheid van Koninginnedag.

De echtgenote van prins Pieter-Christiaan was van plan om alleen het eerste deel van de activiteiten bij te wonen. Ze is nog steeds herstellende van de operatie die ze in september vorig jaar onderging vanwege een spontaan lek van hersenvocht (liquor) in haar rug. 

 

De operatie werd verricht in het Cedars-Sinai Medical Center in Los Angeles. De ingreep was complex en moest worden verricht door een arts die hierin gespecialiseerd is, aldus destijds de mededeling van de RVD namens het prinselijk paar.  © GPD

'Koningin een vrouw die respect afdwingt'

Rhenen en Veenendaal rollen maandag de rode loper uit voor koningin Beatrix en haar familie. Het programma voor Koninginnedag is even bont als altijd. Het jaarfeest van de Oranjes heeft echter een zwart randje door het ski-ongeluk van prins Friso. Niet iedereen in de familie is daarom in een opgewekte stemming, maar de koningin gaat onverstoorbaar door met haar werk.

Zeven Duits bondspresidenten heeft koningin Beatrix in de afgelopen 32 jaar ‘versleten’. Joachim Gauck was deze week de voorlopig laatste in het rijtje. In het kasteel van Wörlitz maakte de vorstin kennis met de ‘Ossi’ die vorige maand tot president werd gekozen. Amper een jaar eerder nog tafelde Beatrix met Christian Wulff, die haar in Berlijn ontving voor een staatsbezoek. ,,We zijn een beetje jaloers op Nederland”, zegt een struise uitbaatster van een ontbijtcafé later op de dag in Dessau. ,,Jullie koningin is een vrouw die respect afdwingt, een vaste waarde die ook hier zeer geliefd is.”

Dat laatste blijkt ook in het nabijgelegen stadje Oranienbaum waar duizenden de straat opgaan om de koningin en bondspresident Gauck te zien. ,,Ja, en vrijwillig he”, merkt de caféhoudster op. ,,In de tijd van de DDR was er ook veel volk op de been als er een hoge gast kwam, maar toen werden we verplicht om te gaan kijken. Nu niet.” Beatrix is al voor de tweede keer op bezoek in dit enigszins vergeten deel van het buurland. Niet toevallig, wel bijzonder.

Ze heeft na de hervereniging van Duitsland veel belangstelling getoond voor de deelstaten in het voormalige communistische ‘arbeiders- en boerenparadijs’. Voor de herbouw van de Vrouwenkerk in Dresden gaf ze een bijdrage, met de restauratie van Slot Oranienbaum houdt ze zich als beschermvrouw van het langdurige project intensief bezig. In Duitsland blijft die interesse niet onopgemerkt. ,,Beatrix is ook een beetje ónze koningin”, meent de Oostduitse terwijl ze kijkt naar beelden van het koninklijk bezoek.

De visite aan Oranienbaum en de kennismaking van de koningin met de nieuwe bondspresident – die volgens protocol eigenlijk eerst langs had moeten gaan in Den Haag – komen twee dagen nadat minister-president Mark Rutte op Huis ten Bosch het ontslag van zijn kabinet heeft aangeboden. De afspraak in Duitsland is natuurlijk al eerder gemaakt - met Christian Wulff zelfs nog - en Beatrix ziet geen reden die af te zeggen of te verschuiven.

Gesprekken met Rutte en de voorzitters van de Eerste- en Tweede Kamer plant ze een avond eerder, zodat op alle fronten kan worden doorgewerkt. En ook al heeft de Tweede Kamer besloten om het staatshoofd voortaan bij kabinetsformaties te passeren, met verkiezingen in het vooruitzicht en mogelijk daarna een moeilijke zoektocht naar een kabinet, is de werkdruk voor dit jaar alleen maar toegenomen.

Het is in elk geval ook geen moment om serieus te denken over het overdragen van de scepter aan Willem-Alexander. In een tijd van politieke woelingen is het toch handig om een ervaren rot op de troon te hebben, om over het te verwachten krakeel om in een tijd van bezuinigingen kosten te maken voor een passende inhuldiging in Amsterdam maar niet te spreken. Doorgaan is dus het devies dat de koningin sinds het ongeluk overbrengt.

Het zijn die instelling en dat doorzettingsvermogen dat niet alleen de Duitsers zo waarderen in ‘die Königin’. De Luxemburgse groothertog Henri noemt Beatrix, die hij in maart op staatsbezoek kreeg, eerder ‘een voorbeeld voor ons allen’. De Zweedse koning Carl XVI Gustaf zocht enige tijd terug naar de juiste omschrijving voor zijn collega. ,,Beatrix is Beatrix”, zei hij tenslotte in een kennelijke poging om te zeggen dat ze redelijk uniek is. Een vorstin die alles wil weten, alles in de smiezen probeert te houden en die alles opzij zet om haar werk te kunnen doen.

Beatrix’ eigen familie vond altijd dat het ook wel een tandje minder mocht. ,,Je hoeft niet alles te lezen”, was de boodschap van man en zoons. Heel Nederland zal twee maanden geleden hetzelfde hebben gevonden na het dramatische ongeval van prins Friso. Die ligt nu alweer anderhalve maand in coma in het Wellington ziekenhuis in Londen. Volgens de Oostenrijkse artsen die hem behandelden nadat hij bij Lech door een lawine werd bedolven, is de kans op herstel minimaal. In Londen wordt gekeken of er nog mogelijkheden tot verbetering zijn, misschien dat daar over enige tijd meer over bekend is. De koningin gaat zo vaak als ze kan naar Londen.

Het is zwaar, heel zwaar, zo weet haa omgeving, maar het werk mag er niet onder lijden. Slechts één week werden afspraken afgezegd, daarna werd het gezicht in de plooi getrokken, de hoed uit de doos gehaald en de agenda afgewerkt of zich nooit een familiedrama heeft afgespeeld. Discreet wordt ook gevraagd er niet over te beginnen. In Luxemburg werd mede daarom het gebruikelijke gesprek met de pers overgeslagen. Want pijn en verdriet liggen wel aan de oppervlakte, en soms begint Beatrix er zelf wel over.

In het gevolg van de koningin is er bewondering, maar ook verwondering. Moeten nu echt álle afspraken worden nagekomen? Staatsbezoeken zijn altijd lastig te plannen omdat rekening moet worden gehouden met het werkschema van twee staatshoofden. Afzeggen wordt daarom niet graag of gauw gedaan. De Turkse president Abdullah Gül, die vorige week in Nederland op bezoek kwam, heeft het Beatrix naar eigen zeggen wel voorgesteld.

Het antwoord uit Den Haag was duidelijk. Sterker nog, ook het tegenbezoek aan Ankara en Istanbul in juni blijft staan. Maar behalve staatsbezoeken had Beatrix de afgelopen weken ook bezoeken aan concerten en schaatswedstrijden op het programma. Niemand die het gek had gevonden als ze die evenementen een keer had overgeslagen om naar Londen te kunnen gaan, maar de koningin piekerde er klaarblijkelijk niet over.

Rhenen en Veenendaal, waar Beatrix maandag met haar familie Koninginnedag komt meevieren, schrapten in de eerste dagen na het ongeluk van Friso de voorbereidingen op de festiviteiten. Maar al snel kwam er een niet mis te verstaan signaal uit Paleis Noordeinde: het feest gaat door. De neven en nichten werden niet geraadpleegd, die worden geacht in de Utrechtse gemeenten hun beste beentje voor te zetten. Niet iedereen is daar gelukkig mee, maar het familiehoofd beslist en dan wordt van de prinsen en prinsessen verwacht dat ze op 30 april zwaaien en glimlachen, ook al ligt Friso in het ziekenhuis. 

Is het (overdreven) plichtsbesef van de koningin of een vlucht in het werk? Beatrix is een bikkel, beamen de mensen die haar regelmatig meemaken. Zelf zouden ze misschien andere keuzes maken, maar de koningin doet het op haar manier en daarvoor past louter bewondering zo is te beluisteren in de wandelgangen van het Binnenhof en het paleis. En niet alleen daar. Ireen Wüst verwoordde het eerder na een koninklijk onderonsje in Heerenveen. De koningin was een voorbeeld, zei de schaatster: ,,Zij staat al jaren voor veel hetere vuren, maar ze gaat altijd door, met de borst vooruit. Ook onder deze moeilijke omstandigheden gaat ze naar het WK, geniet ervan en toont interesse.'' Dat zal maandag in Rhenen en Veenendaal niet anders zijn. © GPD; Foto's: © GPD AP

Astrid Kersseboom: '3 uur lang geen domme uitspraken doen'

Hoe teken je de Oranjesfeer zonder zelf Oranje te worden? ,,Het zit hem in de toon'', zegt Astrid Kersseboom. De Journaallezeres presenteert maandag de tv-uitzending over het bezoek van de koninklijke familie aan Rhenen en Veenendaal. Het moeilijkste? ,,Om drie uur lang geen domme uitspraken te doen.''

Door Jan Vriend (GPD)

Even leek ze de koningin zelf wel, vorige week. Astrid Kersseboom wandelde de 'koninklijke route' van komende maandag, schudde de handen van de ontvangende burgemeesters en maakte een praatje met de organisatoren in Veenendaal en Rhenen: een kennismakingsrondje als voorbereiding op de uitzending van maandag. ,,Als je daar zelf loopt, krijg je er gevoel bij. Praten en kijken helpt hij het selecteren van ideeën die ik in de uitzending kan gebruiken.''

Na het proefrondje trok ze zich met stapels informatie terug om haar teksten te schrijven. Vellen vol zinnen die ze paraat heeft als de vorstin en haar familie hun route langs de Oranjefeesten afleggen. ,,Ben ik eenmaal in de uitzending, zit ik in een soort achtbaan. Uitstappen kan niet. Je moet ruim drie uur scherp blijven'', weet ze na zes jaar ervaring als Koninginnedagpresentator. ,,Je tekst is dan je houvast, maar als het anders gaat dan het draaiboek voorschrijft, moet je ook kunnen improviseren.'' -

- Zoals in Apeldoorn bijvoorbeeld?

,,Toen ging de knop heel snel om. Ik schoot automatisch in mijn Journaalhouding waarbij je de kijker wilt informeren over het hoe, wie, wat en wanneer. Op zo'n moment is het een voordeel om nieuwservaring te hebben met rampen en rellen.''

- Wanneer is een Koninginnedagverslag goed?

,,Het gaat om de toon. Ik wil journalistiek blijven klinken, terwijl een doorsnee Koninginnedag natuurlijk geen zwaar onderwerp is. De juiste toon vinden klinkt simpel, maar is lastig omdat je op het snijvlak van entertainment en verslaggeving zit. De kijker zet de tv op Koninginnedag niet aan om over hard nieuws geïnformeerd te worden, maar om te zien welke kleding de koninklijke familie aan heeft. Om te kijken wat ze doen en om te zien of ze het naar hun zin hebben. Het is mijn taak om die beelden in een kader te plaatsen. Bijvoorbeeld om aan de niet-Oranjeklanten onder de kijkers uit te leggen wie ook alweer prins Maurits en wie prins Pieter-Christiaan is. En om bij spelletjes als koekhappen en wc-potwerpen te vertellen waar zo'n traditie vandaan komt, zonder er verder een oordeel over te vellen. Of ze het schattig, leuk of oubollig vinden, mogen de kijkers zelf bepalen.''

- Tv-programma's en bladen over vorstenhuizen haken steeds nadrukkelijker in op de belangstelling voor royalty. Hoe verklaar je die honger naar paleisnieuws?

,,Het komt naar mijn idee vooral omdat er de laatste jaren veel gebeurt rond het Koninklijk Huis. Het begon met het Máxima-effect, daarna volgden de aanslag in Apeldoorn en het nieuws rond de Damschreeuwer bij de dodenherdenking in Amsterdam.'' ,,Op de achtergrond speelt dat koningin Beatrix nadrukkelijk een menselijker gezicht kreeg, bij het publiek. Bij haar aantreden wilde ze bekendstaan als iemand die de rol van staatshoofd serieus neemt. Zo kreeg ze het stempel dat ze afstandelijk zou zijn. Na het overlijden van haar ouders en van prins Claus veranderde dat. Nederland zag de mens Beatrix met haar emoties dichterbij komen. De manier waarop ze na die klappen het hoofd oprichtte en weer aan het werk ging, dwong respect af. Ook bij de bruiloften van haar zonen kwam haar menselijke kant naar voren. Dat werd nog sterker toen ze na de aanslag in Apeldoorn die aangrijpende toespraak hield. Die zucht die ze daarbij slaakte, was het symbool van ontroering. Na het ongeluk met prins Friso in februari, was er opnieuw een golf van medeleven. Al die menselijke invalshoeken maken dat het publiek nu meer dan ooit oog heeft voor de koninklijke familie.''

- Ben je zelf Oranjefan?

,,Nee, ik ben geen fan en ik ben geen tegenstander. Als journalist doe ik objectief verslag van wat er rond het koningshuis gebeurt. Daar hoort bij dat ik een gezonde afstand bewaar. Een fan is iemand die kritiekloos naar zijn idool kijkt. Bij het Journaal breng je het nieuws als ze het goed doen maar je vertelt het ook als ze fouten maken.''

- Ben je royaltydeskundige?

,,Omdat ik het Koninklijk Huis in mijn portefeuille heb, volg ik de familie met meer dan gemiddelde belangstelling en ga ik mee met staatsbezoeken. Het is een leuk deel van mijn werk. Maar het grootste deel van mijn tijd ben ik gewoon presentator van het NOS-Journaal.''

- Spreek je de koningin wel eens?

,,Alleen bij persgesprekken na afloop van staatsbezoeken. Maar denk nou niet dat dat close ontmoetingen zijn. Omdat de minister-president verantwoordelijk is voor haar uitspraken, moeten we van tevoren onze vragen indienen. Voor de beantwoording sta je dan met een heel stel journalisten op een rijtje. En dan gaat het altijd over zaken, nooit over zichzelf. Dus echt persoonlijk wordt het nooit.''

- Nog even die onvermijdelijk vraag: wanneer geeft de vorstin het stokje door aan Willem-Alexander?

,,Er is er maar één die dat weet en dat is zij zelf. Eerlijk gezegd denk ik dat ze zelf wel eens gek wordt van al het gespeculeer over de troonsafstand. Tegelijk is het met het oog op haar leeftijd en alle omstandigheden ook weer logisch dat er veel over wordt gepraat. Bij het Journaal houden we er ook rekening mee dat het binnenkort kan gebeuren. We hebben de draaiboeken voor extra uitzendingen klaarliggen.''

- Dan moet het natuurlijk wél gebeuren op een dag dat je in de buurt bent.

,,Ik zou ontzettend balen als het grote nieuws zich aandient op het moment dat ik met vakantie ben. Want ik ben journalist geworden om nieuws te brengen.'' Met een glimlach: ,,Ik denk dat ik daarom voorlopig maar niet met vakantie ga.''© GPD; Foto: NOS Stefan Heijdendael

Achter elk lintje schuilt een mooi verhaal

Als Stefan de van der Schueren op feestjes vertelt wat hij doet, blijft het vaak even stil. Begrijpelijk want hij heeft geen alledaagse baan. Hij is een van de laatsten die een positief of negatief stempel zet op alle aanvragen voor een lintje.

Door Peter Ullenbroeck (GPD)

Een slordige 5500 aanvragen ziet hij jaarlijks voorbijkomen, en dat al zeven jaar, sinds hij in dienst trad bij het Kapittel voor de Civiele Orden zoals het adviesorgaan in Den Haag dat over de lintjes gaat officieel heet. ,,Best veel", vindt Stefan de van der Schueren zelf ook. ,,Maar het verveelt geen moment. Achter iedere aanvraag zit weer een ander verhaal. Soms hele mooie waar ik tranen van in mijn ogen krijg."

De van der Schueren ('ja echt, dat 'De' hoort bij mijn achternaam') is een van de laatste horden die aanvragers van een lintje moeten nemen voordat duidelijk is of de opgegeven persoon er eentje krijgt. De eerste horde is de burgemeester, dan komt de Commissaris van de Koningin, vervolgens gaat de aanvraag naar het Kapittel dat het ambtelijke voorwerk afhamert. Met een positief of negatief advies belanden de aanvragen daarna op het bureau van de minister in kwestie. En natuurlijk bij de koningin.  Die in de regel de adviezen onverkort overnemen.

De minimumeisen die gesteld worden om iemand in aanmerking te laten komen zijn helder, doceert De van der Schueren. ,,Er bestaat een hele reeks voorwaarden. Maar de belangrijkste zijn toch wel dat je van onbesproken gedrag moet zijn en als het om iemand gaat die vrijwilligerswerk doet, dit zo'n vijftien jaar wordt gedaan." Desondanks komt het zo heel af en toe nog weleens voor dat het Kapittel anders besluit dan de burgemeester of Commissaris. ,,Je hebt weleens twijfelgevallen. Dat de burgemeester graag ziet dat iemand een lintje krijgt en wij anders beslissen. Maar andersom komt ook weleens voor. Wat er dan gebeurt? Tja, ons advies weegt wel erg zwaar als het naar de minister gaat."

Hij kwam eigenlijk heel toevallig bij het Kapittel terecht. Van huis uit jurist, ontpopte De Van der Schueren zich in het verleden als een niet onverdienstelijk tekstschrijver van speeches voor politici en bestuurders zoals Hans Wiegel en Jan Kamminga. Onder zijn 'clientèle' zat ook een aantal burgemeesters waarmee de link met de jaarlijkse lintjes was gelegd en de man uit Prinsenbeek zeven jaar geleden aan een carrière als plaatsvervangend secretaris bij het Kapittel voor de Civiele Orden begon.

Jaarlijks wordt zo'n acht procent van alle aanvragen afgewezen. Het merendeel van de Koninklijke onderscheidingen wordt tijdens de lintjesregen daags voor Koninginnedag uitgereikt, de rest door het jaar heen. Brabant en Limburg staan van oudsher bekend als grootaanvragers van het koninklijk huldebetoon. Flevoland blijft altijd wat achter. ,,Ik weet niet of je daar conclusies aan mag verbinden'', zegt hij voorzichtig. ,,Maar ik denk wel dat de mate waarin lintjes worden aangevraagd iets zegt over de maatschappelijke cohesie van een gebied. Wat dat betreft is de lintjesregen meer dan een vrolijk overheidsproduct." Hij zucht. ,,We streven in ons toekenningsbeleid echt zoveel mogelijk naar een getrouwe afspiegeling van de samenleving. Maar als er veel minder aanvragen binnenkomen voor vrouwen dan voor mannen dan staan wij machteloos. Datzelfde geldt trouwens voor de verhouding autochtonen allochtonen. Die laatste groep is ook ondervertegenwoordigd bij de lintjes."

Spijt van een besluit om iemand een lintje toe te kennen had hij de afgelopen jaren maar zelden. ,,In zeven jaar tijd heb ik dat maar drie keer gehad. Waarom? Vanwege het, laten we zeggen, justitieel gedrag dat naderhand bij die persoon naar buiten kwam. Dat past niet bij een lintje." Hij staat overigens achter het besluit om Marco Kroon de Willemsorde, de hoogste onderscheiding, toe te kennen. Ook al kwam de militair die vanwege zijn verdiensten in Afghanistan koninklijk werd gelauwerd, daarna minder positief in het nieuws. Opeens resoluut: ,,Luister, dapper blijft dapper, heldhaftig blijft heldhaftig. Als je leest wat hij allemaal in Afghanistan heeft gedaan, dan moet je daar alleen maar je petje voor af nemen. Echt geweldig en dat blijft het."© GPD

Musea moeten oordelen over Suzuki, niet de rechter

OPINIE. Een opmerkelijk vonnis van de rechtbank in Zutphen vrijdag. De auto waarmee Karst  T. op 30 april 2009 inreed op het publiek dat in Apeldoorn stond te kijken naar een rijtoer van de koninklijke familie, moet worden vernietigd. Het Nationaal Politiemuseum mag de Suzuki Swift niet bewaren, laat staan ‘op enig moment’ tentoonstellen.

Het bezwaar tegen het bewaren van de auto kwam van de familie T. Die voelde zich emotioneel belast door de idee dat het moordwapen waarmee een aanslag werd gepleegd op de Oranjes en waardoor zeven toeschouwers het leven verloren, in een museum zou worden opgesteld. Zo’n bezwaar was begrijpelijker geweest van de kant van de families van de slachtoffers.

Het Openbaar Ministerie was oorspronkelijk zelf ook van plan het wrak te vernietigen. Toen de Apeldoornse musea CODA en het Nationaal Politiemuseum daar lucht van kregen, besloten ze het autorestant op te vragen. Volgens CODA-directeur Carin Reinders maakte het deel uit van de 'nationale geschiedenis'. Het staat nu in een krat in een depot van het politiemuseum.

 
Nabestaanden van de slachtoffers toonden zich vorig jaar geschokt toen dat bekend werd, maar de musea wezen op het historische belang van dit object. Er werd een vergelijking gemaakt met het zwaard waarmee Johan van Oldenbarnevelt werd onthoofd. Ook dat is bewaard gebleven*. De museumdirecteuren, die zelfstandig handelden en zich ook niet lieten beïnvloeden door toenmalig burgemeester Fred de Graaf van Apeldoorn, zeiden er echter meteen bij geen plannen te hebben om de Suzuki te exposeren – maar het bewaren van het wrak was een museale plicht.

En dat maakt het rechtbankvonnis zo opmerkelijk. Een rechter moet niet willen beslissen over het al of niet behouden van een historisch object – hoe abject dan ook. Het is ongetwijfeld moeilijk om zonder emotie naar deze zaak te kijken en met de terechte gevoelens van de nabestaanden moet rekening worden gehouden. Maar de blik mag ook verder reiken – zelfs honderd jaar vooruit. Dat is de plicht van musea, daarmee moet de rechter zich niet in mengen. Hoogstens zou de rechter kunnen zeggen: bewaren mag, maar tentoonstellen kan pas na ‘zoveel tijd’, zoals dat bijvoorbeeld ook geldt voor persoonlijke documenten en archieven. Hopelijk gaat het Openbaar Ministerie in hoger beroep tegen het vonnis, met het oog op de geschiedschrijving. © HJ; Foto: © DPP

Moordwapens worden bewaard, maar niet altijd tentoongesteld:

John Wilkes Booth gebruikte een Philadelphia Derringer pistool voor de moordaanslag op de Amerikaanse president Abraham Lincoln op 14 april 1865. Het moordwapen is tentoongesteld in een museum in Ford's Theatre waar de moord plaatsvond.

De vijl die Luigi Lucheni op 10 september 1898 gebruikte om de Oostenrijks-Hongaarse keizerin-koningin Elisabeth (Sisi) te doden is door de Zwitserse politie overgedragen aan Oostenrijk. Het moordwapen is te zien in het Sisi museum in Wenen.

Het wapen waarmee Gravilo Princip op 28 juni 1914 de Oostenrijks-Hongaarse troonopvolger aartshertog Franz Ferdinand en diens vrouw Sophie doodschoot, alsmede de wagen waarin het paar door Sarajevo reed en het uniform dat Franz Ferdinand die dag droeg, zijn te zien in het Heeresgeschichtliches Museum in Wenen. De kogel ‘waarmee de Eerste Wereldoorlog begon’ is tentoongesteld in kasteel Konopiště in de Tsjechische Republiek.

Het Gandhi Museum in Delhi heeft in de Martelaarkamer één van de drie kogels die werden afgevuurd op Mahatma Gandhi in januari 1948 en waarmee hij werd vermoord.

Het geweer en het pistool die door Lee Harvey Oswald werden gebruikt voor de moord op de Amerikaanse president John F. Kennedy in november 1963 zijn niet vernietigd. Ze zijn opgeborgen in het gebouw van de National Archives and Records Administration.

De limousine waarin president John F. Kennedy door Dallas reed toen hij werd doodgeschoten, staat in het Henry Ford Museum in Detroit. Daar is ook de limousine waaruit president Ronald Reagan stapte toen er een aanslag op hem werd gepleegd. Reagan en de auto werden geraakt.

Het Remington geweer dat James Earl Ray gebruikte voor de moordaanslag op dominee Martin Luther King in april 1968 is uiteindelijk overgedragen aan het National Civil Rights Museum in Memphis, Tennessee.

Het Rijksmuseum in Amsterdam wil het vuurwapen waarmee Volkert van der G. in 2002 Pim Fortuyn vermoordde, opnemen in de collectie. Het museum heeft het Openbaar Ministerie gevraagd het pistool ter beschikking te stellen. Het Rijksmuseum wil het graag aan zijn collectie toevoegen om te bewaren voor het nageslacht. Het museum benadrukt de museale waarde van dergelijke relikwieën, zoals bijvoorbeeld het beulszwaard waarmee Johan van Oldenbarneveldt in de 17de eeuw is gedood.

Eerdere artikelen over het behoud van het autowrak:

• 'Wrak Suzuki Swift moet vernietigd'
• CODA negeerde negatieve reactie van burgemeester
• Suzuki wrak maakt deel uit van nationale geschiedenis
• Communiqué CODA over berichtgeving over Suzuki wrak
• Is er plaats voor Suzuki Swift in museum?

'Niemand weet hoe Willem IV het gaat doen'

Het is geen excuus, maar ik dacht dat de collega van dagblad De Gelderlander slechts wilde brainstormen over Koninginnedag toen hij vorige week donderdag – vlak voor het koninklijk huwelijk in Londen – opbelde. Centrale vraag: zou het bezoek aan Limburg de laatste Koninginnedag worden/zijn? Op de antwoorden zou hij nog kauwen.

Ik was verrast de weerslag van het gesprek terug te lezen in de krant van vrijdag 29 april – fraai aangekondigd op de voorpagina met een reeks oranjeballonnen met vragen, naast een foto van Willem-Alexander: Koningsdag? Vorstendag? Willemsdag? Oranjedag? 30 april?

Het artikel kreeg de kop ‘Niemand weet hoe Willem IV het gaat doen’. Dat was inderdaad de kern van de boodschap die was meegegeven aan de collega. Al zou ik nooit spreken van ‘Willem IV’. Het kan net zo goed koning Willem-Alexander worden. Het is namelijk net als met het vermeende roken van koningin Beatrix: iedereen neemt maar voetstoots aan dat het zo is, zonder echter te weten of het ook klopt.

Enfin, een verkorte versie van het artikel – met correcties.

 
NIJMEGEN - ,,Wie zegt dat ie het weet, liegt”, stelt royaltyverslaggever Hans Jacobs beslist. Volgens Jacobs, die sinds jaar en dag voor onder meer deze krant het koningshuis volgt, weet niemand wanneer koningin Beatrix troonsafstand zal doen en de scepter aan prins Willem-Alexander doorgeeft. Niemand behalve zijzelf. (In het artikel worden ook de ‘kroonprins’ en een handjevol vertrouwelingen toegevoegd, maar dat klopt niet.)

,,Maar hoe gaat dat? De media willen een verhaal. Dus duiken er steeds geruchten op. Onlangs nog wist Privé het zeker dat het op 27 april, de verjaardag van Willem-Alexander, bekend zou worden gemaakt. Ze hadden ‘keiharde aanwijzingen’. Er gebeurde niets. De aanwijzingen bleken niets anders te zijn dan de aanschaf van een ander type hofauto.” (En de plek die Beatrix innam bij de familiefoto in Lech..!)

Oranje-watcher (!) Jacobs brandt dan ook zijn vingers niet aan voorspellingen. Hij wil wel praten over waarschijnlijkheden (maar dan wel off the record, als informatie voor de collega). Zo verwacht hij niet dat Beatrix, die 31 jaar op de troon zit, voor december iets zal aankondigen. Die maand (het moet oktober/november zijn) gaat ze op bezoek naar de Antillen en, zegt hij, daar wil ze niet heen als scheidend staatshoofd. ,,En misschien wil ze in 2012 ook nog als regerend vorstin aanwezig zijn bij het jubileum van haar Britse collega Elizabeth.”

In 2013 viert Nederland het tweede eeuwfeest van de monarchie. Zou dat een moment voor een wisseling van de wacht kunnen zijn? Jacobs: ,,Beatrix wordt dat jaar 75. Een mooie leeftijd. Maar vergeleken met Elizabeth is ze jong, vind je niet? Dus veel zegt dat niet.” Mocht Beatrix voor de kerst meedelen dat ze ermee ophoudt, dan rest genoeg tijd voor een troonswisseling op of rond 30 april van het volgend jaar, zegt Jacobs. Willem-Alexander zou dan op Koninginnedag 2012 kunnen worden ingehuldigd, zoals Beatrix op 30 april 1980 haar moeder Juliana opvolgde.

Hoe dan ook zal Koninginnedag in zijn huidige vorm dan ophouden te bestaan. De dag krijgt waarschijnlijk een andere naam: Koningsdag of Koningdag. Willemsdags? Daar zal zeker al over zijn nagedacht, maar ook hier geldt: wie het weet, mag het zeggen. (volgt citaat van Michiel Zonnevylle van de Bond van Oranjeverenigingen). Over de datum waarop ‘Koningsdag’ wordt gevierd wil Jacobs wel speculeren. ,,Het lijkt me dat het zo blijft. Willem-Alexander eert daarmee zijn grootmoeder Juliana – het was haar verjaardag – en hij toont dat hij in een traditie staat. Bovendien heeft hij zo geen ‘gedonder’ op zijn eigen verjaardag.”

Volgens Jacobs zal de aard van de feestelijkheden onder Willem-Alexander (de krant gebruikt Willem IV) veranderen. ,,Hij heeft nog kleine kinderen, waarmee je niet gemakkelijk door twee provincieplaatsen gaat wandelen. Mogelijk kiest hij voor een defilé, zoals zijn oma, maar dan elk jaar in een andere gemeente. Uit oogpunt van veiligheid zou dat een goede keuze zijn.” (Zonnevylle ziet graag een tweedaagse festiviteit). Bron: De Gelderlander

Willem-Alexander laat de troon nog even staan

 
Een twintigtal tronen staat uitnodigend opgesteld in de Holstraat van Thorn. Tientallen scholieren uit de Limburgse gemeente Maasgouw, waar de koninklijke familie zaterdag Koninginnedag komt meevieren, hebben er weken aan gewerkt. De mooiste troon is beloond met de Amaliacup. De Oranjes nemen uitgebreid de tijd elk exemplaar te bekijken en waar mogelijk uit te proberen, ook koningin Beatrix laat zich niet onbetuigd.

,,Op deze troon heeft Willem-Alexander gezeten", zeggen leerlingen van de Maaskei trots. Maar goed dat het op flinke afstand meelopende journalistenvolk het niet heeft kunnen zien, anders waren er vast weer berichten gaan circuleren over een ongeduldige troonopvolger die niet kan wachten om zijn door geboorte bepaalde plaats in te nemen. Vrijdag nog moest minister-president Mark Rutte in het geweer komen om de dolgedraaide geruchtenmolen over een nakende troonswisseling de kop in te drukken. Koningin Beatrix geeft in Limburg ook niet de indruk dat dit wel eens haar laatste Koninginnedag zou kunnen zijn. Onvermoeibaar voert ze haar familie aan, en onbevreesd steekt ze haar hand uit voor de roofvogel die er majestueus op landt. Ook andere Oranjes tonen geen angst; alleen het publiek schreeuwt verschrikt wanneer de vogel laag over scheert.

 
,,Hebben jullie die zelf gemaakt?", vraagt prins Friso, die zich als enige niet laat verleiden om op een troon te gaan zitten. Maar dat is niet zo gek, bij zijn huwelijk heeft hij immers afstand gedaan van zijn opvolgingsrechten. Echtgenote Mabel weet nog wel een goede bestemming voor een bijzonder comfortabel zitmeubel: de tuin. ,,Ze zei dat ze de troon daarvoor wel kon gebruiken", vertelt een meisje. Mabel is kort voor de feestviering uit Korea overgekomen, waar ze met onder anderen de Amerikaanse oud-president Jimmy Carter de vastzittende gesprekken tussen Noord- en Zuid probeerde los te trekken. En ze vertrekt ook meteen na afloop naar Ivoorkust, voor een reis met o.a. Kofi Annan.

 
De weer bijzonder hoog gehakte prinses (net als de meeste vrouwelijke Oranjes heeft ze zich niets aangetrokken van het advies om makkelijk schoeisel uit te kiezen voor de Maaskeien van Thorn - alleen Laurentien en Marilène dragen heel verstandig sleehakken) is een onvermoeibaar en overenthousiast deelnemer aan de festiviteiten op deze zonovergoten en gemoedelijke dag. Jong en oud krijgen een hand van de in vlammend rood gestoken prinses. ,,Ich had Mabel", vertelt het bloemenmeisje opgewonden. ,,U bent de mooiste van allemaal", roept een groepje Limburgse oranjefans. ,,Dankuwel", lacht Mabel. Even later helpt ze kinderen over de zogenoemde 'freewalker', een soort evenwichtsbalk. ,,Uw beurt, met die schoenen", daagt de verslaggever uit. ,,Nee, mooi niet, maar heb ik er wel over gedacht", antwoordt de prinses die de alom tegenwoordige beveiligers met al haar uitstapjes naar het ook wat verder afstaande publiek geen moment rust geeft.

 
,,Ach, daar is het Koninginnedag voor. Die mensen staan al uren te wachten", zegt een koninklijke bewaker berustend. Hij is allang tevreden dat er dit jaar geen grote gaten vallen in de stoet. De prinsenparen Constantijn en Laurentien, Maurits (,,Dat is de lekkerste prins", roept meer dan één vrouwelijke fan) en Marilène en Floris en Aimée vervullen weliswaar hun jaarlijkse rol als 'koninklijke bezemwagen', maar dit keer houden ze de voortgang van de rest van de familie door de straten van Thorn – en later ook Weert – beter in de gaten.

 
Hofdame en adjudant (boven, met prinses Anita) hoeven minder vaak als verkeersregelaar en opjager op te treden. Misschien komt dat ook omdat er in de streng bewaakte Limburgse gemeenten minder belangstellenden zijn dan in voorgaande jaren én minder dan verwacht. Er vallen dus ook minder handen te schudden.

 
Máxima en Willem-Alexander trekken nog nadrukkelijker dan in voorgaande jaren samen op; soms hand in hand, soms met de arm van de prins om zijn luchtige geklede vrouw. Samen scheppen ze ijs, maar drummen op skippy ballen doet de prinses alleen. Het tweetal blijft in de buurt van koningin Beatrix, die ook prinses Margriet meestal in haar nabijheid weet.

 
Waar Thorn kiest voor zijn sterkste exportproduct, de muziek, houdt Weert het bij het koninklijk bezoek een uur later bij meer traditionele sport- en spelactiviteiten, inclusief ruitersport waarbij de voor paarden allergische prinsen Bernhard en Pieter-Christiaan moeten afhaken en even een van paardenhaar beschut heenkomen zoeken. Ze hebben geluk, de wind staat in de goede richting, van hen af. Willem-Alexander laat zich na enig beraad met Máxima echter niet onbetuigd en klimt op een strijdwagen voor een ererondje door het park. Máxima zelf houdt het bij het aaien van de paarden en pony's; koningin Beatrix bedankt de wagenrijder dat hij haar zoon heel heeft gelaten bij de rondrit.

 
Pieter van Vollenhoven viert zaterdag zijn 72ste verjaardag. De echtgenoot van prinses Margriet, die haar linkerhand vanwege een breuk na een val tijdens de vakantie in Oostenrijk in een mitella draagt, oogt ontspannener dan ooit. Zwaaiend en grappend neemt hij overal de felicitaties en het 'Lang zal hij leven' in ontvangst, ondertussen zijn zoons en schoondochters zoveel mogelijk plagend bij de verschillende activiteiten. Ze plagen allemaal even hard terug.

 
Ondertussen is prinses Annette niet te beroerd om ook te zwaaien als toeschouwers de naam van haar in geen velden of wegen te bekennen schoonzusje Marilène roepen - het is ook moeilijk om al die aangetrouwde prinsessen uit elkaar te houden. Annette neemt met succes deel aan het klootschieten. ,,Eén keer raak, niet slecht", zegt ze wanneer Bernhard haar komt ophalen. ,,Het is gelukt, het is moeilijk richten met een bril", meent Pieter van Vollenhoven die ook een poging waagt. ,,Het is geen vederlicht ding", merkt hij op over het geweer.

 
De rondgang door Weert krijgt op de Markt voor de Martinuskerk een oorverdovend slot. Koningin Beatrix duikt zelfs verschrikt weg bij de knallen van de confettikanonnen, maar bedankt even later beide gemeenten voor de fantasierijke invulling van het feestprogramma waar ze weer samen met haar familie 'ongelooflijk' van heeft genoten. ,,Heel tof, dat zouden ze bij ons ook eens moeten organiseren. Dit zorgt voor saamhorigheid", zegt een Gentse politieman na de toespraak.

 
Hij is één van de veertig Belgische agenten die goed zichtbaar in Weert en Thorn hun collega's bijstaan. Het goede weer en wellicht ook het alcoholverbod zorgen dat de stemming opperbest blijft. Er zijn in Weert maar een paar aanhoudingen, voornamelijk van mensen die zich niet willen of kunnen legitimeren. © HJ; Foto's: RB & pool

Koninklijke familie in Limburg, een impressie

 © Royal Press Europe, Albert Nieboer

Limburg geeft feestdag zijn ontspannen karakter terug

Zeeland heeft de koninklijke familie Koninginnedag ‘teruggegeven’ zei koningin Beatrix een jaar geleden. Na de ramp van de aanslag in Apeldoorn een jaar daarvoor was het even de vraag of het volksfeest met de Oranjes nog wel doorgang kon vinden. Het antwoord was: ja, maar niet van harte. De benodigde veiligheidsmaatregelen overschaduwden het feest in Middelburg en Wemeldinge in 2010, en het weer werkte ook niet mee. De rondgang door beide Zeeuwse plaatsen had iets krampachtigs, ondanks alle goede bedoelingen en het enthousiasme van het publiek.

 
Het was zaterdag aan Limburg om Koninginnedag weer zijn vrolijke, ontspannen en zonnige karakter terug te geven – met veel dank uiteraard aan de zon, die met name het kleine ‘witte stadje’ Thorn in al zijn toeristische glorie liet schitteren. Van een zonnige Koninginnedag word je vanzelf vrolijk, maar de lessen die de politie c.s. leerden in Zeeland droegen ook in belangrijke mate bij tot een ongedwongen sfeer langs de route in Weert en Thorn. Het gemoedelijker karakter van de Zuid-Nederlanders zal er ook mee te maken hebben gehad.

Het was in elk geval een Koninginnedagviering die niet snel zal worden vergeten. De Oranjes hadden alle tijd voor de wandeling door Thorn, waar het aantal belangstellenden weliswaar royaal minder was dan verwacht, maar waardoor meer gelegenheid was om ‘iedereen’ aandacht te geven. Een succes was de opstelling van door schoolklassen uit de gemeente Maasgouw gemaakte tronen – zelfs koningin Beatrix liet zich verleiden om er een uit te proberen.

 
Prinses Margriet, met haar linkerhand in een mitella na een lelijke val tijdens de vakantie in Oostenrijk, had wel eens in een betere stoel gezeten dan het wiebelende exemplaar dat zij testte; prinses Mabel en prins Friso toonden ook belangstelling, maar dan voor een troon in de tuin, zo vertelden de schoolkinderen die tekst en uitleg mochten geven over hun ontwerp. En prins Willem-Alexander? Er kwamen geen meldingen binnen dat hij ze allemaal opkocht, om alvast thuis te kunnen oefenen.

 
In de voorbije dagen hadden slecht geïnformeerde media immers weer lustig gespeculeerd over een troonswisseling – voor dramatisch effect het liefst op deze Koninginnedag zelf. Al die speculaties hebben iets vermoeids, aldus NRC zaterdag in een artikel dat in Story of Privé niet zou misstaan. De voormalige kwaliteitskrant vergat om erbij te vertellen dat het juist de media zijn die er steeds weer over beginnen, en dus zelf de vermoeidheid scheppen en in stand houden. Beatrix, Willem-Alexander of minister-president Mark Rutte hoor je er niet over, behalve wanneer het geruchtencircuit weer zo sterk wordt, dat er wel een ontkenning moet volgen. Vermoeiend inderdaad.

In de smalle straatjes van Thorn – met zijn gevaarlijke Maaskeien, die de prinsessen niet afschrikten om schoenen te dragen met onmogelijk hoge hakken – was niet veel ruimte voor de traditionele spelletjes en sportieve activiteiten, maar wel voor een demonstratie met roofvogels, en veel, heel muziek – uiteraard van de Harmonie St. Michaël en de Koninklijke Harmonie van Thorn, de befaamde geiten en bokken, rivalen die elkaar al zo’n 150 jaar naar de kroon proberen te steken.

 
In Weert kreeg Koninginnedag een uur na de afsluiting in Thorn een meer gebruikelijk karakter: paarden (waarbij de prinsen Pieter-Christiaan en Bernhard moesten afhaken vanwege hun allergie), sport en spel – met de gehoopte royale deelname – en plaatselijke lekkernijen alvorens er onder de tonen van Ravels Bolero een knallend slot volgde voor de St Martinuskerk. Zoveel knalwerk, vraag is of dat de koningin na de schrik van Apeldoorn, de damschreeuwer en de theelichtgooier, nog wel mag worden aangedaan, maar het maakte de apotheose wel spectaculair. Koninginnedag was daarmee weer helemaal terug, ook al waren ook Weert en Thorn streng bewaakt – inclusief veertig man van de politie uit Gent.

Vraag is alleen of Koninginnedag in deze kostbare vorm ook in de komende jaren kan worden voortgezet; onder koningin Beatrix zal het niet meer veranderen, maar de kinderen van Willem-Alexander en Máxima zijn voorlopig nog te jong om aan een koninklijke wandeltocht in deze vorm deel te nemen – wellicht dat Willem-Alexander en Máxima voor een toekomstige Koningsdag kiezen voor een tussenvorm: wel het land in, zoals nu, maar dan voor een samenkomst op één plek: een groot plein, of beter nog een stadion. We’ll see. © HJ

Weert kleurt oranje tijdens koninklijk bezoek

 
Met een spectaculair slotakkoord nam de Koninklijke familie afscheid van Weert. ,,Het was een prachtige, zonovergoten Koninginnedag, waarop de Weertenaren samen hebben laten zien dat ze trots zijn op hun stad. En wij zijn trots op Weert”, aldus burgemeester Wim Dijkstra, in een persbericht van de gemeente.

In Weert heerste een ontspannen sfeer tijdens het bezoek van koningin Beatrix en haar familie. Om 12 uur begon de koninklijke familie de wandeling door Weert langs paarden, traditionele schutterijen, sportactiviteiten, onderwijsprojecten, kunstuitingen en diverse streekproducten (genieten geblazen). Leden van de koninklijke familie namen spontaan deel aan verschillende onderdelen van het programma. De route eindigde op de Markt in een wave van muziek, zang en dans. Na afloop bedankte Koningin Beatrix Thorn en Weert voor de onvergetelijke dag.

Naar schatting 45.000 tot 50.000 mensen bezochten Weert tijdens het koninklijk bezoek. Weert heeft van deze Koninginnedag een groot volksfeest gemaakt met een veelzijdig en eigentijds programma, aldus de gemeente.  

Hoe houdbaar is Koninginnedag in huidige opzet?

De viering van Koninginnedag heeft haar onschuld verloren. De aanslag in Apeldoorn en de incidenten met de Dam-schreeuwer en het waxinelicht tegen de Gouden Koets hebben het karakter veranderd. De gemoedelijke, aaibare toer van de koninklijke familie door stad en dorp is veranderd in een met veel veiligheidsmaatregelen omgeven vertoning. Tussen de twee en drie miljoen euro kost het feestje in Weert en Thorn. Ook voor de grootste Oranjefans tijd voor herbezinning op een oude volkstraditie.

Door Wim Doesborgh

Toen koningin Juliana bij haar eerste verjaardag als vorstin (30 april 1949) de bevolking uitnodigde op paleis Soestdijk, bleek dat een schot in de roos: 31 Jaar lang trok voortaan telkens op Koninginnedag een kilometerslange stoet langs het bordes. Juliana, Bernhard en de alsmaar groeiende stroom schoonzonen en kleinkinderen lieten zich zo uitgebreid fêteren. Het volk genoot. Het werkte, na het tijdperk van de strenge, afstandelijke Wilhelmina, als een deur die werd opengeslagen.

 
Gymnastiekverenigingen, vrouwenbonden, oranjecomités, scholieren _ iedereen die dat wilde, kon aansluiten in de rij om langs 'het' bordes te lopen en te zwaaien naar de koninklijke familie. Of om de trap op te lopen om de jarige vorstin bloemen of een cadeau aan te bieden. In no time waren de trappen van het bordes één grote bloemenzee. De rest van het volk zat thuis voor de buis en keek massaal naar de televisiebeelden.

Dat Beatrix bij haar troonsbestijging in 1980 het contact met het volk wilde moderniseren en het bordes verruilde voor een jaarlijks bezoek aan plaatsen in het land, lag voor de hand. Nieuwe tijden, nieuwe gewoontes en het sterk gegroeide belang van de media vroeg om een dynamischer invulling van Koninginnedag. Zo ontstonden de wandelingen van Beatrix en haar familie door steden en dorpen. Oude volksspelen, dansgroepen, kunstjes van kinderen en complete mini-shows van grote gezelschappen kregen de ruimte.

Met de incidenten die zich de laatste jaren hebben voorgedaan (de aanslag in Apeldoorn, de Damschreeuwer, de theelichtwerper op Prinsjesdag) is de Beatrixvariant van 30 april opeens onder zware druk komen staan. Gemoedelijk de straat op, langs de mensen lopen en handen schudden, de prinsen en prinsessen laten meedoen met zaklopen of rap shows _ het lijkt zonder stevige veiligheidsmaatregelen niet meer mogelijk.

 
Wie het fotoboek Tot ziens Majesteit _ Beatrix in Groningen en Warffum van zeven jaar geleden er op naslaat, leest nog onschuldige teksten bij foto's waarop agenten staan. 'Genoeg blauw op straat' staat er geruststellend bij een handjevol agenten dat de veiligheid van de koningin moet garanderen. En bij de enkele agent die meeloopt met prinses Laurentien lezen we 'De bewaking houdt een oogje in het zeil'. Het zijn gemoedelijke, sussende teksten. In de trant van: 'ach ja, oom agent is er ook nog, maar hij lacht om elke oranje toeter die je hem in zijn oor stopt'.

Politie op Koninginnedag leuke folklore, niet strikt noodzakelijk, maar wel handig, want je zult maar een gek hebben die zijn hond laat poepen op de route van het koninklijk gezelschap. Sinds Apeldoorn is Koninginnedag compleet anders. De feestdag heeft zijn onschuld verloren. Vraag het maar in Weert en Thorn. De gemeenten Weert en Maasgouw (Thorn) zijn al maanden in voorbereiding om 30 april in goede, lees: veilige banen te leiden. De politie Limburg-Noord heeft alle verloven ingetrokken om met de beschikbare mankracht voor veiligheid te zorgen. Straten en huizen zijn weken van tevoren gescreend op onveilige plekjes, verdachte bewoners met een strafblad worden in de gaten gehouden. Elke auto die tijdens Beatrix' 'rondje rond de kerk' langs de route zelfs maar in de garage staat, moet dagen van tevoren al zijn weggeborgen.

Burgers langs de route wordt door hun gemeente op het hart gedrukt zich vooral aan de strenge regels en voorschriften te houden. Is de Koninginnedagviering dan aan vernieuwing toe? Het vraagt in elk geval om een herbezinning. Een zoektocht naar de manier waarop Nederland Koninginnedag wil vieren. Hoge kosten, beveiligingskosten en een menskracht slurpende voorbereiding wakkeren de roep om een Koninginnedag-nieuwe-stijl aan.

 
Al zal het nooit meer kunnen zoals in de negentiende eeuw, toen festiviteiten plaatsvonden ter ere van de eerste koningen Willem I, Willem II en Willem III. Vooral de verjaardag van Willem II (regeringsperiode 1840-1849) werd groots, maar uiterst formeel gevierd. De koning, die geliefd was bij zijn volk, kreeg veel mensen op de been, ook al viel zijn verjaardag in de koude decembermaand. Kerkdiensten, vlaggen, koorzang, feestavonden in de steden, ze werden keurig, maar ook stijfjes afgewerkt. Militaire parades waren populair en waren daarom elk jaar vaste prik op de feestelijkheden. Bijzonder was het gebruik om de armen te gedenken door hen speciaal op de verjaardag van de koning eten en cadeaus te geven. Feesten, parades, schutterijen, vlaggen en avondlijk vertier _ decennialang veranderde er weinig op het verjaardagsfeest van de koning.

Toen prinses Wilhelmina (geboren 1880) op 31 augustus 1885 vijf jaar oud werd, werd in Nederland voor het eerst de 'prinsessendag' gevierd, feitelijk de voorloper van de latere Koninginnedag. De liberalen in Nederland namen het initiatief voor deze viering als een feest van nationale eenheid. Dat werkte. Nadat koning Willem III in 1890 stierf, werd de eerste feitelijke Koninginnedag gevierd, voor de jonge koningin Wilhelmina.

In 1902 was het al een echt volksfeest, al zal het herstel van een ernstige ziekte van Wilhelmina toen wel hebben bijgedragen aan een booming van de oranjefeesten. Wilhelmina, haar echtgenoot prins Hendrik en dochtertje Juliana waren de volgende jaren overigens ook nooit zelf aanwezig op Koninginnedag die zich inmiddels in het hele land had genesteld. De feestelijkheden bleven in feite even vormelijk als onder de negentiende-eeuwse koningen. Totdat Juliana, zoals gezegd, in 1949 haar paleistuin opengooide om de bevolking op een defilé te ontvangen.

Die jaarlijkse defilés leverden stof op voor één van de beroemdste conferences uit de Nederlandse kleinkunst. Michel van der Plas schreef begin jaren zeventig De Stalmeester voor Wim Sonneveld en wist de sfeer van de Juliaanse Koninginnedag feilloos vast te leggen:

 
„Het gewone volk wil de franje van Oranje. Het bewijs krijg je elk jaar maar weer op de dertigste april. Dan komen ze met zijn allen opzetten. (...) Die bloemen op de trejen, dat levert geen bezwaren op. 't Is meer wat ze de Konegin zo allemaal komen aanbieden. En d'r wordt wat aangedragen. Zo'n reuzenkoek uit de een of andere achterhoek van dit land. Dat is dan aanpakken en even tussen je tanden sissen: 'Kniksje maken, achteruit de trap af en wegwezen', en dan zelf even de geschenken ongemerkt achter de rododendrons sodemieteren. (...) En wat de andere cadeautjes betreft: alles wordt bewaard; alle zelfgeborduurde wandkleedjes en molens van lucifersstokjes en wat er verder aan goedbedoelde rotzooi wordt aangeboden. Dat staat allemaal keurig op rekken bij elkaar, met kaartjes erbij van wie het is en vooral ook wat het voorstelt, en da's wel nodig, want er wordt wat afgeknutseld in dit land."

 

Weespermoppen, bloemkolen, wandkleden, schilderijen, gerookte paling, zondagsgedichten _ verzin iets en het is ooit het bordes op gedragen in Soestdijk. Misschien heeft die uitwas aan kneuterigheid bijgedragen aan een rigoureuze ommezwaai door Beatrix. Een bezoek in stad en land leverde ook krentenbroden en bloemsierkunstjes op, maar die bleven vaak ter plekke achter; de gemeenten moesten na afloop hun eigen spullen opruimen.

Blijft de vraag of de Koninginnedagviering na zoveel jaar Beatrix weer aan een nieuwe opzet toe. De veiligheid en mede daardoor de hoge kosten spelen in een tijd van financiële crisis zeker een rol. Wie weet dat het bezoek aan Weert en Thorn tussen de twee en drie miljoen euro kost (inclusief personeelskosten van ambtenaren en politie), gaat al snel rekenen hoe het anders kan.

Het is waar dat het koninklijk bezoek mooie public relations oplevert voor de plaatsen die Beatrix aandoet, maar de gemeenteraden van Maasgouw en Weert zullen zich nog eens achter de oren krabben, als ze straks nieuwe bezuinigingen moeten gaan uitleggen aan hun inwoners. Kan 30 april anders worden gevierd? De vraag is actueel, omdat Beatrix naar verwachting in de nadagen van haar regeringstermijn zit. Met de inhuldiging van Willem-Alexander zal ook het moment aanbreken dat een nationale viering van de monarchie wordt ververst. © GPD; Foto's: © RB Weert 2011