Koninginnedag 2009

Minister Ter Horst helpt Apeldoorn met extra kosten

Apeldoorn krijgt geld van het Rijk om de kosten van de nasleep van Koninginnedag op te vangen. Die toezegging deed minister Guusje ter Horst (Binnenlandse Zaken) donderdagiddag in de Tweede Kamer. Hulpverlening, opvang van nabestaanden en de herdenking hebben de gemeente Apeldoorn zo'n 6,5 ton gekost. De provincie Gelderland betaalt daar 3 ton van. Apeldoorn heeft ook aan het Rijk een bijdrage gevraagd. Verschillende Kamerleden drongen er bij de minister op aan om Apeldoorn tegemoet te komen.

,,Apeldoorn heeft meer gedaan dan kon worden gevraagd'', zei PvdA-er Ton Heerts. Ook andere Kamerleden complimenteerden Apeldoorn. Ed Anker (ChristenUnie) sprak van 'een uitstekende voorbereiding' en Arda Gerkens (SP) roemde de 'fantastische herdenkingsbijeenkomst, heel goed voor de verwerking' en Naima Azough (GroenLinks) sprak haar 'waardering' uit voor Apeldoorn.

Minister ter Horst zei ook dat Apeldoorn het goed heeft gedaan. Toch heeft ze moeite met het honoreren van de vraag van Apeldoorn om bij te dragen in de kosten. Ze heeft meer claims liggen. De minister wil geen precedent scheppen door bij te dragen in de kosten van Apeldoorn. ,,Het gaat mij te ver om iedere herdenking en stille tocht voor vreselijke dingen die in een gemeente zijn gebeurd te vergoeden.''

Probleem is bovendien dat de minister volgens de wet geen vergoeding kan geven omdat het in Apeldoorn formeel niet om een ramp gaat. Toch wilde de minister niet voorbijgaan aan de wens van de Tweede Kamer. De gebeurtenissen in Apeldoorn hebben ook een nationaal aspect. Ter Horst bedacht een uitweg: ,,Apeldoorn kan een fonds oprichten voor de herdenking. Ik zou een bijdrage kunnen leveren aan dat fonds. Maar ik kan 650.000 niet dekken en zelfs niet de helft.'' © GPD De Stentor

Provincie Gelderland geeft Apeldoorn ondersteuning

De provincie Gelderland wil de gemeente Apeldoorn bijstaan in de financiële afwikkeling van het drama op Koninginnedag. De provincie heeft een bedrag van 300.000 euro gereserveerd als bijdrage, blijkt uit de vergaderstukken van Gedeputeerde Staten aldus het ANP.

De afwikkeling van 30 april kostte Apeldoorn 340.000 euro. De gemeente betaalde onder meer de grote herdenking in schouwburg Orpheus en regelde nazorg en extra busvervoer. De organisatie van Koninginnedag kostte de gemeente eveneens tonnen.

Apeldoorn verwacht de komende weken voor nog eens drie ton aan rekeningen te ontvangen. ,,Veel bedrijven en organisaties vonden het na de aanslag niet kies om meteen een rekening te sturen. Die rekeningen vallen waarschijnlijk de komende tijd bij ons op de mat'', zegt een gemeentewoordvoerder. De gemeente vroeg de provincie en het ministerie van Binnenlandse Zaken eerder al om een bijdrage in de kosten. ,,We zijn erg blij met de bijdrage van Gelderland'', aldus de woordvoerder in Apeldoorn. © GPD; Bron: ANP

'Je bereidt 100 scenario's voor, nummer 101 gebeurt'

Burgemeester Fred de Graaf van Apeldoorn is de afgelopen maanden geroemd als een doortastend bestuurder in zijn aanpak van het Koninginnedag-drama. Maar de gebeurtenissen raken ook zijn ziel. De presentatie van de rapporten vrijdag was de zoveelste beker die De Graaf eigenlijk aan zich voorbij had willen laten gaan.

Door Berend van de Sande en Johannes Rutgers

,,Je weet dat het moet. Maar donderdagavond zag ik echt tegen deze dag op. Het besef dat een heleboel mensen zulke heftige beelden van die reconstructie te zien zouden krijgen... Oh hemel, daar gaan we nog weer een keer.''

,,Vanmorgen'', vertelde hij na de presentaties ,,ging het wel weer. Ik had goed geslapen en heb vanmorgen eerst de gemeenteraad geïnformeerd. Dat is wel handig; kan je vast warmlopen.'' Het typeert De Graaf: knop om, professioneel denken en werken. Op 30 april verscheen de burgemeester drie kwartier na de aanslag in het openbaar om de festiviteiten koel af te kondigen. Vanaf toen was het dagenlang overleggen, afscheidsdiensten van overledenen bijwonen, media te woord staan.

Toch moest al snel ook de draad van het gewone werk worden opgepakt. Het was tijd voor raadsvergaderingen en besluiten over volslagen andere zaken dan het incident dat Nederland schokte. ,,Raar'', vertelt De Graaf. ,,De eerste tijd was ik al het andere nog erg aan het relativeren tegen wat er op Koninginnedag was gebeurd. Het heeft wel een paar weken gekost om daar doorheen te breken. Maar dan realiseer je je toch weer dat ook het onderwerp dat je op dat moment op tafel hebt liggen, voor de betrokkenen ook belangrijk is. Maar er is nog geen dag voorbij gegaan dat je niet op een of andere manier geconfronteerd wordt met Koninginnedag.''

De Graaf was burgemeester van Vught, toen 28 leden van een Landmacht-fanfarekorps uit die plaats omkwamen bij een vliegtuigongeluk. Nu hij als bestuurder een tweede groot drama heeft meegemaakt, blijft hij - in elk geval ogenschijnlijk - gewoon doorgaan. Ook al was het bezoek van de koningin aan Apeldoorn zijn persoonlijke droom. ,,Op een gegeven moment sluit je ook die gedachte af.''

De Graaf vindt daarbij geruststelling in zijn overtuiging dat deze aanslag niet te voorkomen was. ,,Er zijn 28 prachtige Koninginnedagen in Nederland gevierd, er is nog nooit zo veel aan beveiliging vooraf gedaan als voor aflevering 29 en daar gaat het mis. Want helaas is het zo met scenario's: je bereidt er 100 voor en nummer 101 gebeurt.''

De honderden steunbetuigingen hielpen hem overeind te blijven. ,,Het waren natuurlijk enorm hectische omstandigheden. In dat soort situaties is iedereen gevoelig voor schouderklopjes. Ik ben ook maar een mens.'' Daarbij maakte het niet uit of de complimenten van vakgenoten of andere professionals kwamen of van willekeurige burgers. ,,Ik heb op een gegeven moment zo'n curver-box gekocht'', tekent De Graaf een ruime kist met zijn handen. ,,Die zit tot de nok toe vol met kaarten, e-mails... hon-der-den. Dat raakt je natuurlijk. Een briefje van iemand uit Nieuw-Zeeland, twintig jaar geleden uit Apeldoorn geëmigreerd. Ongelooflijk. Af en toe heb ik wel een traantje gelaten bij het lezen van een brief.''

De Graaf heeft zich achter de schermen flink ingespannen om Koninginnedag de afgelopen maanden zo weinig mogelijk in de belangstelling te laten staan. ,,Om te zorgen dat de onderzoeken goed in gang gezet konden worden en in het belang van de slachtoffers. Zodat zij niet steeds in de media met het onderwerp werden geconfronteerd.'' Tweede-Kamerleden werden 'bewerkt' om te wachten met een spoeddebat of 'hijgerige' schriftelijke vragen.

De gemeente Apeldoorn hamerde erop de presentatie van de onderzoeksrapporten op één dag te laten gebeuren. ,,Dan heb je die pijn voor de betrokkenen nog maar één keer.'' En zijn eigen pijn? ,,Elk nadeel heeft zijn voordeel: mijn vrouw zat 30 april ook in de bus. Dat heeft geholpen. We hebben er ongelooflijk veel over gepraat.'' © GPD De Stentor

'Koninginnedag blijft open karakter behouden'

Koningin Beatrix en haar familie blijven Koninginnedag vieren zoals altijd. ,,Het open karakter van de viering zal niet veranderen", benadrukte minister-president Jan Peter Balkenende vrijdag na de presentatie van de drie onderzoeksrapporten naar het drama op 30 april van dit jaar in Apeldoorn.

 

Ook het traditionale bezoek van de Oranjes op die dag in het land wordt niet beperkt tot één gemeente, aldus minister Ernst Hirsch Ballin. Wel worden de veiligheidsmaatregelen aangescherpt en krijgt de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding een zwaardere rol bij de voorbereidingen. Alle gemeenten komen nog altijd in aanmerking voor een bezoek van de koninklijke familie op 30 april, benadrukte Hirsch Ballin.

Het kabinet wil niet dat het open en feestelijk karakter van Koninginnedag wezenlijk verandert. Het kabinet blijft zich inzetten voor een evenwicht tussen feestelijkheid en veiligheid tijdens nationale evenementen. Dit schrijven de ministers Hirsch Ballin (Justitie) en Ter Horst (BZK) in reactie op onderzoeken naar de gebeurtenissen op Koninginnedag 2009.

Het kabinet hecht aan het open en feestelijk karakter van Koninginnedag, zei minister-president Balkenende na afloop van de ministerraad. ,,Het is goed ook om vandaag, nu de analyses bekend zijn, nog eens duidelijk aan te geven dat wij hechten aan dat ongedwongen karakter van Koninginnedag. Een feest voor iedereen, en dat willen we graag zo houden." Er moet volgens Balkenende ook aandacht zijn voor de beveiligingsaspecten: ,,Dat het een mooi feest kan zijn, maar ook dat het een veilig feest kan zijn."  © GPD; Foto: © GPD Jorrit Knuvelder

'Bij botsing waren leden koninklijke familie gewond geraakt'

De aanslag op Koninginnedag was een eenmansactie van Karst T., waarvoor hij slechts enkele voorbereidingen had getroffen. Zeer waarschijnlijk heeft hij met zijn zwarte Suzuki Swift de bus van de koninklijke familie willen raken. Bij de gewelddadige actie kwamen acht mensen, waaronder de dader, om het leven. Negen anderen raakten ernstig gewond.

 

Het onderzoek door de Nationale Recherche van het Korps landelijke politiediensten (KLPD) en ook de gedragsdeskundige analyse door het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP) kunnen door de dood van Karst T. geen volledig zicht geven op zijn bedoelingen en motieven. Dat staat in een persbericht van het Openbaar Ministerie.

Het is aannemelijk dat Karst T. niet heeft geweten dat er mensen op de kruising stonden op het moment dat hij vanaf de Bosweg in Apeldoorn vertrok voor zijn dodemansrit. Het is ook niet vastgesteld dat hij, tijdens zijn rit over de Jachtlaan, het publiek op de kruising heeft gezien. Hoewel hij een aantal malen heeft geclaxonneerd, nam hij op geen moment snelheid terug, noch blijkt uit technisch onderzoek dat hij heeft geremd.

In het onderzoek van de Nationale Recherche lag de nadruk op het uitsluiten van vele denkbare scenario's over de toedracht van het gewelddadige incident. Naast het voorkomen van eventuele vervolgaanslagen was het vergaren van bewijs over het incident zelf een belangrijke prioriteit. Onder gezag van het Landelijk Parket heeft het onderzoek door de Nationale Recherche zich gericht op een reconstructie van de gewelddadige actie, de voorbereiding en het motief van de dader.

Parallel hieraan werd samen met de regiopolitie hulp aan slachtoffers en nabestaanden verleend. Toen het voertuig tegen het monument 'de Naald' tot stilstand was gekomen sprak T. met opsporingsambtenaren en een ambulanceverpleegkundige. Hij verklaarde meermalen zijn actie bewust te hebben uitgevoerd.

Op de vraag van een opsporingsambtenaar, die na het incident hulp verleende, verklaarde T.: ,,De koningin, de koningin." Op de vraag waarom hij dit had gedaan, antwoordde hij: "Willem Alexander is een fascist, hij is een racist en ik wist dat de koningin hier zou komen". Op de vraag of hij bewust tegen de bus aan wilde rijden heeft Karst T. bevestigend geantwoord. Dit is ook door een andere opsporingsambtenaar gehoord.

Uit het onderzoek is gebleken dat de Suzuki Swift door de aanrijding met de hekken en het publiek van richting veranderde en tegen 'de Naald' tot stilstand kwam. Uit technisch onderzoek is gebleken dat de auto, gedurende de gehele rit (tot en met 'de Naald') bestuurbaar is gebleven.

Wanneer de auto in botsing was gekomen met de bus van de koninklijke familie zouden de inzittenden lichte tot zware verwondingen hebben opgelopen, afhankelijk van de snelheid van de auto en de precieze hoek van de inslag.

Door de Nationale Recherche is onderzocht of Karst T. aanhanger was van een bepaalde politieke of levensbeschouwelijke overtuiging die hem tot zijn daad kon hebben gedreven. Politiek of levensbeschouwelijk actief was hij nooit. Het is onwaarschijnlijk dat hij vanuit een bepaalde bestaande ideologie of levensbeschouwing tot zijn daad kwam. Ook zijn er door de Nationale Recherche geen aanwijzingen gevonden, dat Karst T. een extreme aversie tegen het Koninklijk Huis had. Bron: Openbaar Ministerie; Foto's: © GPD David van Dam, Tom van Dijke.

Motief Karst T. blijft onduidelijk

Het motief van Karst T. voor zijn aanslag op prins Willem-Alexander en/of koningin Beatrix is tijdens het onderzoek niet duidelijk geworden. Hij was wel kritisch op het Koninklijk Huis, maar hing niet een ideologie of levensbeschouwing aan die een dergelijke daad zou verklaren. Dat heeft de Nationale Recherche vrijdag gemeld.

Als er geen publiek had gestaan, had Karst T. de koninklijke bus kunnen raken. Die wrange conclusie trekt de Nationale Recherche uit de reconstructie die is gemaakt over de aanslag die T. op de Oranjes probeerde te plegen.

Nadat T. met zijn auto het publiek had geraakt, heeft hij de auto niet meer bestuurd. De aanslagpleger heeft volgens de recherche geen actie ondernomen, om de aanrijding met het publiek te voorkomen.

Karst T. reed 112 kilometer per uur toen hij op 30 april de afzetting langs de route raakte. Dat blijkt uit technisch onderzoek, zo staat te lezen in het vrijdag gepresenteerde onderzoek van de Nationale Recherche. Voorafgaande aan zijn dodemansrit is hij tweemaal gezien door getuigen, onder meer op de plek waar later de aanslag zou gebeuren.

T. zou de monarchie geldverspilling hebben gevonden. Een familielid plaatste die opvatting in zijn brede afkeer van maatschappelijke instellingen. Familie en vrienden typeren T. als antiburgerlijk en anti-alles, zo staat in het rapport van de recherche.

Documenten, boeken, aantekeningen en tatoeages suggereren wel een affiniteit met rechts-radicale ideeën. Wat hem uiteindelijk dreef om op 30 april 2009 op de koninklijke bus af te rijden, is niet meer volledig te herleiden.

Karst T. heeft zijn aanslag tegen de koninklijke familie in 2004 aan een oud-werkgever aangekondigd. Die persoon heeft dat in een verklaring aan de Nationale Recherche gezegd.

De getuige: ,,Toen heeft Karst tegen mij gezegd dat we nog wel eens van hem zouden horen, dat hij op tv zou komen. Hij zei dat hij beroemd zou worden. Hij heeft dit gezegd waar mijn vrouw en zoon bijstonden. Later hebben wij het daar nog wel even over gehad. Ik vroeg hem wat hij bedoelde met dat beroemd worden en zo. Toen antwoordde Karst: een aanslag op het koninklijk huis. Hij lachte terwijl hij dat zei. Ik ben daar toen niet op ingegaan, heb er verder niet bij stilgestaan.''

© GPD; Bron: ANP; Foto's: © GPD

Koninginnedag volgend jaar niet opnieuw in Apeldoorn

Koningin Beatrix komt volgend jaar op 30 april niet opnieuw naar Apeldoorn. Direct na het drama op Koninginnedag gingen stemmen op dat Apeldoorn een herkansing verdiende. Volgens burgemeester Fred de Graaf heeft dat argument meegespeeld bij de afweging.

,,Natuurlijk hadden we eerst ook het gevoel: ons is iets afgepakt. Maar als je alles op een weegschaaltje legt en je weet dat die zwarte Suzuki straks weer over het beeldscherm schiet, dan kunnen we niet weer alles uit de kast trekken om feest te vieren. Dat schuurt. Voor mij is dat ondenkbaar."

De Apeldoornse burgemeester zal de koningin daarom niet uitnodigen voor een hernieuwd bezoek aan Apeldoorn. Volgens De Graaf voelt de Koninklijke familie daar zelf ook niet voor. © GPD De Stentor

Koninklijke familie ook na Apeldoorn 'aanraakbaar'

Het drama in Apeldoorn heeft er niet voor gezorgd dat de koninklijke familie bij openbare optredens wordt afgeschermd van het publiek. De beveiliging is hier en daar opgeschaald en beter zichtbaar, maar de toegankelijkheid is gebleven.

De politiek is aan zet. De koningin en haar familie zullen niet reageren wanneer vrijdag de onderzoeksrapporten naar het Koninginnedag-drama in Apeldoorn zijn gepresenteerd. Bij dat onderzoek is uiteraard ook gekeken naar de mate van beveiliging van de koninklijke familie. De Oranjes hebben zich ook de afgelopen maanden onthouden van commentaar. Hier en daar een losse opmerking over het met de slachtoffers gedeelde verdriet, maar geen bespiegelingen over hun veiligheid of de gebeurtenissen bij de Naald in Apeldoorn. De familie voelde zich er niet onveiliger door, die boodschap is wel overgebracht.

Het publiek dat sinds 30 april is uitgelopen voor bezoeken van leden van de koninklijke familie in het land, heeft ook weinig kunnen merken van extra veiligheidsmaatregelen. Rond de koningin zijn wat meer beveiligers zichtbaar, maar dat wil niet zeggen dat die er in het verleden niet ook waren. Ze waren toen wellicht wat minder prominent aanwezig. Meer mannen - de DKDB zoekt naarstig naar meer vrouwen - op straat betekent in ieder geval niet dat koningin Beatrix minder 'aanraakbaar' is.

In Salland konden vorige week tijdens een streekbezoek vanachter de dranghekken gewoon cadeautjes en bloemen aan haar worden overhandigd. Dat in de bezochte gemeenten Dalfsen, Ommen en Raalte een noodverordening van kracht was, is eerder uitzondering dan regel, ook na Apeldoorn. Koningin Beatrix was vorige week ook onder het publiek bij Delfsail in Delfzijl en de Visserijdagen in Den Oever.

Daar vonden de autoriteiten het niet nodig zo'n 'paardenmiddel', dat onder meer preventief fouilleren mogelijk maakt en in Salland ook schreeuwen in het openbaar verbood, in te zetten. Volgens de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding is dat ook geen landelijk beleid. Van geval tot geval wordt bekeken wat nodig is. Leiden was daar deze week een goed voorbeeld van.

Koningin Beatrix heropende maandag het gerestaureerde Academiegebouw aan het smalle Rapenburg. Het publiek werd op ruime afstand gehouden, aan de overkant van de gracht. Op 22 april, een week voor het drama in Apeldoorn, stonden belangstellenden op dezelfde plek nog met hun neus op prins Willem-Alexander en prinses Máxima, die de koning en koningin van Zweden vergezelden bij een bezoek aan de Leidse universiteit.

Tijdens het 'bad' in de menigte konden de koninklijke bezoekers zelfs worden aangeraakt en enthousiaste fans lieten zich op straat met hen fotograferen. Toen de koningin en Máxima in mei naar het Academiegebouw kwamen met de Chileense president was dat opeens anders. ,,We worden wat vaker op afstand gehouden", zeggen ook de royaltyfotografen. Maar ook na 30 april zijn bom- en tassenchecks geen vast onderdeel van de werkzaamheden. Ook wat dat betreft is er geen verschil met voor die tijd.

In Amsterdam werden doorgaans al strengere beveiligingsmaatregelen genomen. Dat gold ook voor bijvoorbeeld een koninklijk huwelijk of een bezoek van de Russische president, anders dan voor de komst van het staatshoofd van Mozambique, of een bezoekje aan de brandweer van prins Floris en prinses Aimée. De verwachting is dan ook dat de voor de beveiliging verantwoordelijke ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie vrijdagmiddag geen drastische nieuwe maatregelen zullen aankondigen. © GPD; Foto's: © Dutch Photo Press, Patrick van Katwijk

Klein monument op plek drama Koninginnedag

Vlakbij de plek waar Karst T. door de mensenmenigte reed komt een klein monument. Het college van burgemeester en wethouders heeft deze week besloten dat glaskunstenaar Menno Jonker uit Tongeren de opdracht krijgt. Zijn ontwerp lijkt op een kartonnen doos gevuld met ballonnen.

Wekenlang heeft kunstenaar Menno Jonker nagedacht over hoe hij het drama van Koninginnedag vorm moest geven in een monument. Zijn creatieve zoektocht ging zover dat Jonker, zoals hij zelf zegt, ,,bijna fysiek ervoer wat het verdriet in hield''. Een 'doos met ballonnen' is het resultaat. ,,Dit is het beste wat ik in huis heb.''

De kunstenaar uit Tongeren (gemeente Epe) vindt het een hele eer dat burgemeester en wethouders van Apeldoorn voor zijn ontwerp hebben gekozen. Een eer, maar ook een verantwoordelijkheid. Jonker beseft dat het monument niet alleen bedoeld is voor de directe nabestaanden en slachtoffers, maar voor veel meer mensen. ,,Duizenden stonden langs de kant en half Nederland keek op de televisie mee.''

Het idee om iets met ballonnen te doen komt door herinneringen aan zijn kindertijd. Op Koninginnedag was ballonnen oplaten vaste prik. ,,Je denkt dat jouw ballon naar Timboektoe vliegt, maar hij belandde in de eerste boom. Dan slaat vreugde om in een miniatuur drama'', vertelt Jonker. ,,Ballonnen zijn enerzijds feestelijk maar zijn ook een boodschapper tussen het aardse en het hemelse.''

Jonker ervoer dat ook op de begrafenis van zijn moeder. ,,Het was haar wens dat witte ballonnen zouden worden opgelaten. Dat was een waardig ritueel.'' De van glas gemaakte ballonnen worden opaal wit. Ook die kleur draagt een symboliek in zich, verklaart Jonker. ,,De ballonnen zagen het drama en verschoten van kleur.'' De natuurstenen doos waar de ballonnen in zitten komt als het ware verzakt in de aarde te staan. Dat symboliseert het feit dat de tijd verder gaat.

Het monument is amper een vierkante meter groot. Met de Naald en het Canada-monument heeft het kruispunt al twee gedenktekens. Opdracht van de gemeente was dan ook om het nieuwe monument klein te houden.  De doos met ballonnen komt op een grasveldje onder een eik. Het is nog onduidelijk of er ook een tekst op komt. Burgemeester de Graaf denkt aan een dichtregel of simpelweg de datum 30 april 2009. Nog heel lang zullen mensen weten wat daarmee wordt bedoeld. © GPD De Stentor

Bedrag extra kosten door aanslag 'loopt aardig in de papieren'

De Stuurgroep die Koninginnedag in Apeldoorn heeft georganiseerd, onderhandelt met Nationale Nederlanden over de schade die is opgelopen door de aanslag op 30 april. Daarbij gaat het om extra kosten die de organisatie heeft moeten maken en gederfde inkomsten. De Stuurgroep had een evenementenverzekering afgesloten bij Nationale Nederlanden.

De gemeente Apeldoorn heeft de afgelopen weken de kosten geïnventariseerd. Daarbij zijn de kosten van de partners in de Stuurgroep meegenomen. Het gaat om Koninklijk Apeldoorn, de Stichting Oranjefeesten Apeldoorn en Paleis Het Loo. Hoe hoog de totale kosten zijn wil woordvoerder Toon Schuiling niet zeggen zolang de gesprekken met Nationale Nederlanden nog lopen.

,,Alles bij elkaar loopt het aardig in de papieren'', zegt Schuiling. Anderzijds moet ook niet aan een miljoenenbedrag worden gedacht. ,,Het is niet zo dat alle ondernemers met gederfde inkomsten zich nu bij ons kunnen melden.'' Ook met letselschade heeft deze verzekering niets te maken. Kosten die wel onder de verzekering vallen zijn bijvoorbeeld het inhuren van extra personeel om zo snel mogelijk de versiering weg te halen en tribunes en podia af te breken.

Inkomsten vielen tegen doordat de verpachting in het Oranjepark minder opbracht dan verwacht. Ook de kosten die de afgelasting van de kermis met zich meebracht, worden met Nationale Nederlanden besproken. © GPD De Stentor

'Een herinnering die ik nooit had willen hebben'

Iedere ochtend en avond wanneer het niet regent, denkt Henk Nieuwenweg (80) eventjes terug aan 30 april. Dan kijkt hij vanaf een bankje peinzend voor zich uit in de richting van De Naald, het Apeldoornse monument waar Karst T. op Koninginnedag na zijn dodemansrit tot stilstand kwam. En vraagt hij zich af 'hoe die kneus zich in vredesnaam door de afzettingen heeft kunnen beuken'. En of hij er nog wel was geweest als hij niet precies op dat moment in een bed aan het bijkomen was van een hartoperatie.

Door Annemieke Kooper

Al 'ruim twintig jaar' zijn de bankjes aan de Loolaan vaste stek voor Henk. Hij komt er om te kletsen met voormalige collega's of om even uit te blazen na een fietstocht. Vroeger haalde hij makkelijk zeventig, tachtig kilometer op één dag. Maar het lijf is oud, 'wil niet meer zo' en Henk moet daarom genoegen nemen met kortere ritjes én een dagelijkse pauze.

Op zo'n droge dag ziet Henk - groene ribbroek, nette schoenen en grijze piekhaartjes onder zijn pet uitstekend - precies wie er nog even langs De Naald lopen of stil blijven staan bij het tegenover gelegen monument, waar bloemen liggen ter nagedachtenis aan de slachtoffers van Koninginnedag. Met hen praat hij dan even over die dertigste april en over hoe erg het toch is wat er toen is gebeurd.

,,Steeds hetzelfde liedje'', meent Henk, die er zelf wel eens genoeg van heeft. Maar wel logisch, stelt hij. ,,We zijn het nog niet vergeten.'' Monument De Naald lijkt desondanks alweer enkele weken vooral het markeerpunt van een van de drukste kruispunten van Apeldoorn. De grijze obelisk torent uit boven het verkeer, daar waar de Jachtlaan, Loolaan, Amersfoortseweg en Zwolseweg elkaar kruisen. Snel rijdende bestuurders kijken stug vooruit bij het passeren van de plek des onheils, alsof ze zich niet langer bewust zijn van wat zich daar twee maanden geleden heeft afgespeeld.

Wie smachtend wacht totdat zijn stoplicht groen kleurt, heeft meer tijd om om zich heen te kijken en werpt stiekem een snelle blik uit het raam. Die denkt nog even terug aan die zeven doden die er op 30 april vielen, ook al is vanuit de auto bijna niet te zien wat daar nog aan herinnert: een scheve, betonnen paal voor het monument en een pot met roze hortensia's, neergezet door iemand die in dichtvorm vriendelijk verzoekt of men de bloemen 'alstublieft wil laten staan'.

Om met eigen ogen te zien waar het zich op die bewuste dag allemaal heeft afgespeeld, is Anna van der Schaaf (75) speciaal uit het Friese IJlst gekomen. Ze is geen ramptoerist, verzekert ze, maar gewoon iemand die wil laten zien dat ze ook twee maanden na dato nog meeleeft met de nabestaanden van de slachtoffers. Ze heeft de gebeurtenissen immers op televisie gezien en moest 'heus een traantje wegpinken'. ,,Verschrikkelijk'', mompelt Anna. ,,Dat laat je niet zomaar los hoor.''

Opperst geconcentreerd schuifelt ze nu langs de rij kaarsen, langs rozen en losse verdorde takjes, langs vetplantjes die er blakend uitzien omdat ze langer dan het andere groen zonder water kunnen. De gemeente Apeldoorn houdt de bloemen nauwlettend in de gaten, haalt tweewekelijks te uitgedroogde exemplaren weg, omdat een herdenkingsplaats er nu eenmaal verzorgd behoort uit te zien. Toch raakt de muur nimmer leeg omdat omwonenden, ooggetuigen en andere belangstellenden de bloemenstrook blijven aanvullen. Anna niet.

Ze vindt de fleurige eerbetonen mooi, heel mooi, maar zelf ook bloemen neerleggen vindt ze niet nodig. Thuis heeft ze een eigen 'altaartje': een map vol knipsels uit de dagbladen. Omdat 'het zo belangrijk is dat deze historische gebeurtenis bewaard blijft'. Bewoonster José Faessen (57) heeft in de krant van 1 mei alleen gelezen hoe de Mexicaanse griep zich in rap tempo uitbreidde naar Peru en Zwitserland. In haar versie van De Volkskrant stond niets over de gebeurtenissen op Koninginnedag. Man Frans (58) had de eerste twee pagina's er die ochtend vakkundig uitgescheurd.

'Te luguber' vond hij de foto's waarop te zien was hoe een van de slachtoffers door de auto van Karst T. werd geschept en hoe hulpverleners zich vervolgens over de gewonden bogen. ,,Daar heb je niets aan en bovendien waren en zijn onze herinneringen nog echt genoeg'', mijmert Frans weken later aan zijn keukentafel. Hij praat over de groepen mensen langs de weg die geïnteresseerd naar de voorbijtrekkende koninklijke familie keken en gekscherend 'Het is stil aan de overkant' zongen.

Hij vertelt over de twee doffe dreunen die vervolgens klonken, rondvliegende mensen en de échte stilte die daarop volgde. Dat hij even, heel eventjes maar, dacht dat het een grap was of dat het Rode Kruis een oefening hield. En dat hij daarna enkele weken niet meer op zijn motor de straat op durfde. ,,We praten er samen nog over. Niet meer iedere dag, maar het leeft nog wel.''

In de kroegen aan de Hoofdstraat praten gasten in spijkerbroeken over vriendschap, over hun werk bij de Gamma en over het eerste van voetbalvereniging csv Apeldoorn en of dat team volgend jaar nog wat gaat presteren op het veld. In café Bizzy's wordt weer gewoon bier gedronken. Eindelijk, lacht barman Tim Gijsberts (21) want er viel lange tijd niets te vieren. Cafégasten bleven weg. Niet alleen was het kredietcrisis, het was gewoon niet gepast om met de makkers de kroeg in te duiken terwijl er zo velen van hen verdriet hadden, vertelt hij.

De plaatselijke VVV kan de gebeurtenissen minder makkelijk van zich afschudden. Souvenirs met afbeeldingen van de Naald, vliegen als warme broodjes over de toonbank. Toeristen die er de weg komen vragen, prikken regelmatig nog even met hun vinger in de kaart: 'Goh, is het daar nou?', wijzen ze. Dan knikt plaatsvervangend hoofd Ria Olbertz (49) maar vriendelijk. ,,Ja, daar is het nou.'' Alleen bij parfumerie Douglas 'hebben ze het er écht liever niet over'. Daar moeten ze het al bijna acht weken zonder trouwe collega José doen. Ze was een van de dodelijke slachtoffers en daar worden de parfumvriendinnen nog iedere dag aan herinnerd, vertelt er een. ,,Het went niet. Het is nog steeds heel, heel moeilijk.''

Het verdriet zit er nog, niet zichtbaar, maar onder de oppervlakte, verscholen achter voordeuren en winkelruiten. Eigenlijk kan alleen Rob Visser (57), dominee van de Grote Kerk, er echt de vinger op leggen. Na 30 april promoveerde hij in één klap tot plaatselijke steun en toeverlaat annex verlosser. Nog steeds krijgt hij 'honderden' brieven en mailtjes van mensen die 'het er moeilijk mee hebben'. Bij sommigen komt eerder verdriet weer boven, constateert hij. Mannen schrijven hem wanhopig dat zij het óók hadden kunnen zijn die de ellende hadden kunnen veroorzaken.

Toeschouwers van buiten Apeldoorn voelen zich op hun beurt eenzaam. Eén man vertelde Visser dat hij regelmatig op 'bedevaart' naar de Loolaan ging. Daar liep hij vervolgens alleen maar heen en weer, naar het einde van de straat en weer terug. ,,Hij kon nergens heen met zijn verdriet omdat zijn omgeving alweer 'verder' was.'' Maggi-blokjes verdriet noemt Visser die droefenis, omdat het uiteindelijk steeds een beetje minder wordt, oplost. Maar hij luistert naar ze, want dat is het enige wat hij kan doen, meent hij.

Luisteren naar de verhalen die ook hem zwaar belasten. Ook hij maakt het 'niet prima' geeft Visser toe, maar voor het verwerken van zijn eigen verdriet is nog geen tijd. ,,Ik heb de Heer, anderen moeten zoveel alleen doen. Daarom zijn eerst zij aan de beurt, daarna kom ik vanzelf.''

Op het tv-meubel van de familie Van Engeland staat een digitale fotolijst. Foto's flitsen voorbij: fanfare, mensen in klederdracht, een bus met daarin de koninklijke familie, de laatste foto genomen voordat de feestelijke dag een drama werd. Vrolijke foto's die daar zijn neergezet omdat het gezin niet alleen maar aan die zwarte auto wil denken die recht op hen af stevende. De auto die, als 'ie geen knik had gemaakt, hen waarschijnlijk vol had geraakt, vertelt moeder Anita (45), terwijl ze met tranen in de ogen naar de beelden kijkt.

,,We willen nu juist de léuke herinneringen koesteren.'' Makkelijk is dat niet. Nog geen paar uur na de ramp kocht dochter Daphne (11) op de kleedjesmarkt, een rommelmarkt, twee knuffelberen, 'troostberen', die haar nog steeds de nachten door moeten loodsen. Vera (14) schrijft nu gedichten om zo de boel te kunnen verwerken. Slapen gaat weer, maar soms komen de tranen weer. En er heerst woedde. 'Shit', had Vera op 1 mei tegen haar moeder gezegd, toen ze hoorde dat de dader was overleden. -'Shit, hij is dood. Nu weten we nooit waaróm hij het heeft gedaan'.

Het is dé vraag die Apeldoorn nog bezighoudt. Waarom? En de teleurstelling dat ze dat waarschijnlijk nooit precies te weten zullen komen. Bij het naar bed brengen van haar kroost vroeg Anita haar jongste dochter onlangs of ze er er nog veel aan dacht, aan Koninginnedag en aan die zwarte auto. Daphne antwoordde zachtjes, de beide beren in haar armen geklemd, ingerold in haar slaapzak: ,,Het is een herinnering die ik nooit had willen hebben.''

Weer rijdt de bus over de Loolaan. Maar die is nu leeg...

PERSOONLIJKE IMPRESSIES VAN VRIJDAG 8 MEI, APELDOORN.

De taxi zoekt een weg door de uitgestorven straten, op weg naar paleis Het Loo. ,,Veel succes", zegt de centrale tegen de chauffeur wanneer hij zijn bestemming opgeeft. Het centrum is afgesloten, op de belangrijkste weg naar het paleis staan betonblokken, zijstraten bieden geen uitkomst. Op een aantal plaatsen zijn de straten nog versierd. Nog niet zo lang geleden bereidde Apeldoorn zich voor op een grandioos feest, nu staat het stil bij zijn doden en gewonden.

Het paleis ligt er prachtig bij tussen al het groen. Zo’n vredige aanblik in de avondgloed, maar wat een verdriet is hier samengebald. Families die rouwen om het verlies van hun een dierbare, mensen die gewond zijn geraakt bij het drama op Koninginnedag, hulpverleners, vrijwilligers: het is een bont en somber gezelschap dat zich verzamelt voor de busrit naar theater Orpheus. ,,Praten helpt bij de verwerking", zegt een vrouw die haar broer verloor. ,,Bent u ook hulpverlener", vraagt een arts die eerste hulp bood op 30 april.

Een schok van herkenning bij het voorrijden van de bus. Een vraag om bevestiging van de chauffeur. ,,Ja, inderdaad", zegt hij. Dit is de persbus. Op de derde rij, aan het raam zit ik op 30 april. ANP-fotograaf Robin Utrecht staat naast me op een stoel om door het open dak opnamen te maken van de zegetocht van de koninklijke familie over de Loolaan. Bij het kruispunt voor het paleis buigt de koninklijke bus af. De fotograaf maakt nog een paar plaatjes van publiek. En dan: de klap, het gegil, het drama, de doden en gewonden.

We verlaten de bus. Iedereen met zijn eigen indrukkken, eigen instincten en eigen werk. Een paar tellen later en een heel persvak fotografen zou ook zijn geschept door de aanstormende Suzuki Swift. Nu kunnen de verschrikte fotografen nog net op tijd wegspringen, zo laten de beelden achteraf zien. Hoeveel later, twintig seconden misschien, zou de persbus op het kruispunt hebben gestaan? Niet aan denken. ‘Wat als’ doet er nu niet meer toe.

Weer rijdt de bus over de Loolaan. Dezelfde plaats, dezelfde route, hetzelfde kruispunt. Daar liggen nu bloemen. Nu geen collega’s in de bus maar leden van het Rode Kruis en die arts. We praten wat over 30 april. Over de slachtoffers, de willekeur, de overlevingskansen van degenen die nog in het ziekenhuis liggen. De Loolaan, op Koninginnedag één zee van juichende, opgetogen vrolijke mensen, is stil en leeg. Op 8 april was ik hier ook, op weg naar het paleis om burgemeester Fred de Graaf enthousiast te horen vertellen over het programma voor Koninginnedag. Nu, precies een maand later rijdt de bus in tegengestelde richting, naar een herdenkingsbijeenkomst.

Theater Orpheus. Is dat niet waar we in 2007 verzamelden voor de veertigste verjaardag van Willem-Alexander? En vorig jaar nog voor het verjaardagsfeest van prinses Margriet. Een mooi theater, tegenover de Grote Kerk - daar waar de koninklijke familie een week eerder in de bus stapte voor de rit naar het paleis. Bus na bus brengt nu de genodigden naar het theater. Onopgemerkt door de meesten arriveren ook koningin Beatrix en haar familie. Ze willen eigenlijk allemaal komen, maar dat leidt maar af van de mensen om wie het vanavond écht gaat: gewonden en nabestaanden van het drama.

,,Hoe gaat het?" is de vraag die iedereen elkaar stelt. Simon Boon van het organisatiecomité zegt dat de afgelopen week niet alleen in een roes voorbij is gegaan. Hij heeft ook weer gewerkt. Op 30 april troffen we elkaar voor het paleis, vol ongeloof. Hij zat in de koninklijke bus. Nu is hij één van de sprekers. Boon houdt zich sterk. Collega’s Peter van der Vorst en Marc van der Linden zijn er ook. Over de invulling van het vak verschillen we wel eens van mening, maar het zijn warme ‘mensen’ mensen. En dat is in de journalistiek niet vanzelsprekend.

De zes kaarsen op het toneel maken indruk, evenals de binnenkomst van de getroffen families. Rolstoelen, krukken, benen in verband, Antillianen en Apeldoorners, heel gewone mensen die zich maanden hadden verheugd op het nationale feestje, en die nu met pijn en verdriet hier terug zijn in het hart van Apeldoorn. De gezichten van de vijf Oranjes die boven mij op de eerste rij van het balkon zitten, tonen dat zij het verdriet delen. Koningin Beatrix ziet er zoveel ouder uit dan op de ochtend van Koninginnedag. De lijnen in haar gezicht zijn vele malen dieper.

De Taptoe en twee minuten stilte, gevolgd door het Wilhelmus, aan het einde ontroeren. Ook het beschaafde meezingen, uit het hart en niet uit beleefdheid, is indrukwekkend. Robin Utrecht, die er bewust voor heeft gekozen deze avond hier te werken, maakt veelzeggende opnamen van de koningin en haar familie. ,,Heel mooi", luidt het oordeel dat na afloop in de wandelgangen en foyer het vaakst te horen is.

Op weg naar huis komt het bericht dat nog iemand is overleden. De vrouw over wie ik eerder op de avond met arts sprak in de bus naar de herdenkingsdienst. Er stond dus één kaars te weinig op het toneel. Maar dat is niet de zorg van de wat opstandige Apeldoornse jongeman die op een fiets zonder licht door het stadscentrum wil fietsen. Het vloekt hardgrondig wanneer hij van zijn rijwiel moet springen omdat er een fietspatrouille van de politie aankomt. ,,Overal politie", moppert hij hardop. Hij moet nog vier keer afstappen, want de politie is inderdaad overal. Hoelang houden we dat vol?

© HJ, Foto's: © GPD ANP Robin Utrecht (pool)

Meer sympathie voor koningin Beatrix na drama

Koningin Beatrix heeft herhaaldelijk laten weten niet veel op te hebben met populariteitspolls en opiniepeilingen. Te vluchtig, te nietszeggend, te makkelijk te manipuleren. De vraagstelling bepaalt het (gewenste) antwoord. De jongste resultaten van het opinie ‘onderzoek’ van Maurice de H. bewijst dat ook weer. De sympathie voor Beatrix is na het drama op Koninginnedag gegroeid.

Voor het drama vond 72 procent de vorstin sympathiek, na de aanslag groeide dat naar 81 procent. Ook vonden meer mensen (44 procent) dat de koningin dicht bij het volk staat dan ervoor (30 procent). Uit de peiling blijkt verder dat het aantal mensen dat Beatrix het liefst zo snel mogelijk afstand ziet doen van de troon, na Apeldoorn is afgenomen van 20 naar 14 procent. Daarbij had voor de aanslag 27 procent een voorkeur voor de huidige vorstin terwijl dat na Koninginnedag 43 procent was.

Eén gek in een Suzuki Swift en de uitkomsten zijn veranderd. Maar een koning(in) moet langer mee dan een week; continuïteit en betrouwbaarheid zijn dan belangrijker dan vluchtige populariteit of sympathie, al zal voor continuïteit natuurlijk wel draagvlak moeten zijn en blijven. © HJ; Foto: © GPD ANP Robin Utrecht (pool)

Moergestel staat stil bij overlijden lerares Engels

Het 2College Durendael in Oisterwijk staat deze week stil bij het overlijden van lerares Engels Marij Pijnenburg. De vrouw uit Moergestel bezweek vrijdagavond aan de verwondingen die ze op Koninginnedag opliep toen een auto door het publiek reed. Haar 14-jarige dochter die ook op de school zit, raakte daarbij zwaargewond en vrijdag ontslagen uit het ziekenhuis.

De school werd ernstig getroffen door de gebeurtenissen in Apeldoorn omdat ook de vader van het gezin er werkt en hun andere dochter daar vorig jaar slaagde. Eerder deze week was al besloten om het schoolfeest van komende week af te zeggen. De familie was op Koninginnedag in Apeldoorn voor de begeleiding van de gehandicapte leden van de Tilburgse drumband Prinses Juliana. In totaal vijf vrijwilligers die met de band op stap waren, raakten gewond.

De gemeente heeft zaterdag in buurthuis Den Boogaard in Moergestel een condoleanceregister voor Marij Pijnenburg geopend. Belangstellenden kunnen dat tot de dag van de uitvaart tekenen. Ook op verschillende internetsites stromen condoleances binnen. De vlaggen aan gebouwen van de gemeente hingen zaterdag halfstok.

Tussen de drie- en vierhonderd kinderen en hun ouders hebben zaterdagochtend de kinderkerkdienst in de Grote Kerk van Apeldoorn bijgewoond. De dienst, met als thema 'Ik heb iets gezien', was bedoeld om de aanslag op Koninginnedag te verwerken. Dominee Rob Visser was zeer tevreden over de opkomst. In totaal waren 65 basisscholen uitgenodigd.

© GPD; Bron: ANP

Opnieuw dode Apeldoorn; ingetogen herdenkingsdienst

Na afloop van de herdenkingsbijeenkomst in Apeldoorn staan koningin Beatrix en haar familieleden in een hoek van theater Orpheus. Iedereen mag met ze praten, al heeft de koningin speciaal gevraagd om de hulpverleners en degenen die hebben gereanimeerd na het drama op Koninginnedag. De koningin blijft tot kwart voor elf in Orpheus napraten met slachtoffers, familieleden en hulpverleners. ,,Mensen voelen zich herkend en gehoord'', omschrijft een van de aanwezigen de sfeer. ,,Mensen praten echt met elkaar. Ze delen hun moment.''

Op dat moment is nog niet bekend dat de aanslag een zevende slachtoffer heeft geëist. In Zwolle is vrijdagavond de 46-jarige Marij Pijnenburg uit Moergestel overleden. Haar 14-jarige dochter Britt, die vrijdag haar verjaardag vierde, was eerder in de dag juist uit het ziekenhuis ontslagen. Pijnenburg was docent Engels op een school in Oisterwijk. Inclusief de dader Karst T. telt het drama op 30 april nu acht doden.

Op het blauw verlichte podium van Orpheus staan vrijdagavond zes brandende kaarsen, een voor elk onschuldig slachtoffer van de gebeurtenissen op Koninginnedag; geen kaars nog voor Marij Pijnenburg. In de zaal zitten, naast twaalfhonderd nabestaanden, slachtoffers, hulpverleners en betrokkenen, koningin Beatrix, prins Willem-Alexander, prinses Máxima, prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven.

,,Hoe moet het nu verder met Apeldoorn?'', vraagt burgemeester Fred de Graaf zich af. ,,Is er een Apeldoorn van vóór en een Apeldoorn van na deze Koninginnedag?'' Nee, zegt hij. ,,Er is maar één Apeldoorn, dat als voorbeeld aan ons land de veerkracht zal tonen om in het reine te komen met deze zwarte bladzijde in haar geschiedenis.'' De burgemeester prijst de betrokkenheid van de koninklijke familie. ,,Majesteit, wij hebben het verdriet in uw ogen gezien en in uw stem gehoord. Met te meer respect hebben wij kennisgenomen van de bezoeken van u en uw familieleden aan de zwaargewonden en hun families en aan de nabestaanden van de overledenen.''

In zijn toespraak stelt premier Jan Peter Balkenende dat ,,algeheel gevoel van verdriet en rouw'' zich van Nederland meester maakte, na de ,,onvoorstelbaar gruwelijke actie'' van Karst T. ,,Het zal tijd kosten, veel tijd, als het al verwerkt kan worden.'' (..) ,,We zijn dankbaar voor een koningin die zo oprecht verbonden is met mensen, met hun smart, met hun pijn'', aldus Balkenende. En ook: ,,We hebben laten zien één te zijn in onze verbijstering. Eén in ons verdriet. Maar ook één in onze vastberadenheid om door te gaan.'' De premier richt zich daarna tot de slachtoffers. ,,Weet dat u er niet alleen voor staat. Nederland staat naast u.''

De koninklijke familie bracht sinds Koninginnedag diverse bezoeken aan gewonden. Ook voorafgaand aan de besloten bijeenkomst in theater Orpheus voerde de familie gesprekken met nabestaanden en slachtoffers. In het ziekenhuis waar een zwaargewonde vrouw lag, zorgt de aankondiging van een koninklijk ziekenbezoek voor 'grote opwinding', vertelt dochter Nadia van Opstal in haar toespraak. De aankondiging bracht een eigen dynamiek met zich mee. ,,Mijn moeder denkt: zie ik er wel uit, mijn haar zit niet, ik heb een wond in mijn gezicht. En de verpleegsters hebben het al zo druk!''

Het bezoek van prinses Máxima en prins Willem-Alexander maakt een diepe indruk op het gezin van het slachtoffer, aldus haar dochter. ,,Wij werden zeer aangesproken door de warme handdruk en de uitdrukking in hun ogen. Daar bleek oprecht medeleven, een warm gevoel en een welgemeende betrokkenheid uit.'' Dat, en ook de herdenking, helpt ''de gebeurtenissen een plaats in ons leven te geven, als we weer naar huis gaan.''

Koningin Beatrix kijkt smartelijk voor zich uit tijdens de twee minuten stilte die aan het einde van de bijeenkomst worden gehouden voor de slachtoffers. Daarna zingt ze met alle aanwezigen het Wilhelmus, alvorens nog bijna een uur na te praten met een deel van de aanwezigen.

© GPD De Stentor; Foto's: © GPD ANP Robin Utrecht (pool); Capital Photos, Frank van Beek

Van Vollenhoven: lering trekken uit onderzoeken

Eén groot onderzoek naar het drama op Koninginnedag in Apeldoorn verdient de voorkeur boven het viertal onderzoeken waarmee inmiddels is begonnen. Dat zei Pieter van Vollenhoven, voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid donderdag in Amsterdam in antwoord op vragen tijdens een gastcollege. Van Vollenhoven haalde als negatief voorbeeld de 27 onderzoeken naar de Hercules-ramp bij Eindhoven aan. Dat enkele onderzoek zou moeten gaan om 'Welke risico's zijn geïnventariseerd, welke risico's zijn meegewogen en hoe is daarop vervolgens beslist', aldus Van Vollenhoven.

Van Vollenhoven, die op 30 april een treurig einde zag komen aan de viering van zijn zeventigste verjaardag, stond voor en na zijn college stil bij de gebeurtenissen op Koninginnedag. ,,De hele familie is fors van slag", aldus Van Vollenhoven. Het besef wat er die dag gebeurd was, kwam bij hem pas later zei hij. In en rond de bus was in de eerste momenten sprake van verwarring en paniek aldus Van Vollenhoven.

Ook bij de Oranjes verwerkt iedereen het drama op zijn eigen manier. ,,Het rangschikken van wat er is gebeurd kost tijd. De beelden komen steeds terug'', aldus Van Vollenhoven. Voor Pieter zelf is dat praten met nabestaanden, slachtoffers en hulpverleners. ,,Ook heb ik veel mensen bij Slachtofferhulp op wie ik zo nodig een beroep kan doen. Dat is nog niet nodig geweest", vertelde Van Vollenhoven.

Dondermorgen heeft hij samen met prinses Margriet een bezoek gebracht aan het Gelre ziekenhuis  in Apeldoorn waar de gewonden vorige week meteen werden opgevangen. ,,Ook de medische staf is van slag." Hulp aan de slachtoffers en nabestaanden heeft voor hem ook prioriteit. Van Vollenhoven heeft zelf gezorgd dat er in Nederland een Fonds Slachtofferhulp is. Op zijn vooruit gevierde verjaardagsfeest op 28 april werd daarvoor ook geld ingezameld.

,,Dat uitgerekend op mijn verjaardag mijn werk voor veiligheid en slachtofferhulp zo samen kwamen, heeft er ingehakt", stelde Van Vollenhoven. Dat hij Koninginnedag en 'veiligheid' nooit met elkaar in verband heeft gebracht, stoort en verbaast hem ook. ,,Je bent zo geprogrammeerd dat alles goed gaat op Koninginnedag, dat je je pas later realiseert wat er is gebeurd. Ik was totaal van slag.'' Hij wilde niet vooruitlopen op de toekomstige vieringen van Koninginnedag. ,,Koninginnedag gaat eeuwig door", denkt hij wel. ,,We moeten lering trekken uit de onderzoeken. Welke risico's zijn er, welke risico's wil je nemen en dan moet je kijken wat mogelijk is."

De bomvolle collegezaal van de Vrije Universiteit gaf Van Vollenhoven, die met vuur sprak over zijn strijd voor onafhankelijk onderzoek, tweemaal een ovationeel applaus. Van Vollenhoven riep de honderden studenten op ervoor te waken dat het onafhankelijk onderzoek in Nederland zou blijven bestaan. ,,Iedereen krijgt er last van. Daarom wordt het constant bedreigd", aldus Van Vollenhoven. Maar voorlopig blijft hij zelf ook paraat. Van ophouden is geen sprake, zo maakte hij duidelijk. © GPD; Foto's: © Capital Photos, Frank van Beek 

Ook ouders van dader aanslag kennen het antwoord niet

Toen Karst T. op 29 april zijn moeder belde om haar te feliciteren met haar verjaardag, klonk hij vrolijk en opgewekt. Zoals ieder jaar was hij van de vier kinderen de eerste die aan de telefoon hing met gelukwensen. Niets wees er op dat moment op dat de 38-jarige man uit Huissen de volgende dag in Apeldoorn (uiteindelijk) zeven mensen zou doden en anderen zou verwonden door met zijn auto op het koninginnedagpubliek in te rijden. T. raakte zelf zwaargewond en stierf 's nachts in het ziekenhuis in Deventer.

De schokgolf die de actie van Karst T. teweegbracht, sloeg ook op volle kracht in bij zijn ouders, broer en zussen. ,,Het is onbegrijpelijk en verbijsterend. We zijn perplex'', vertellen de zichtbaar aangeslagen ouders van Karst T. donderdag exclusief aan persbureau ANP. Aan de eettafel in hun rijtjeshuis in een rustige woonwijk doen zij hun verhaal. Een aanslag in Apeldoorn, hoorden vader en moeder T. toen zij op Koninginnedag over de rommelmarkt liepen.

,,We kijken thuis wel naar het nieuws'', besloten ze. Even na vieren begon voor hen de nachtmerrie, toen hun andere zoon belde en met trillende stem zei: ,,Pa, het lijkt erop alsof Karst degene was die die aanslag gedaan heeft.'' De ouders van Karst T., die volgens justitie een aanslag heeft willen plegen op leden van het Koninklijk Huis, willen niet bij naam worden genoemd, om hun drie andere kinderen te beschermen. ,,Zij hebben hun eigen levens en carrières'', leggen ze uit.

Het echtpaar heeft ervoor gekozen één keer hun verhaal in de publiciteit te brengen. ,,We zijn er zelf ook geweldig door getroffen en ontdaan. Dat willen we uitdragen, want we waren ons meteen bewust van het verschrikkelijke leed voor de andere slachtoffers'', legt Karsts vader uit. ,,We zaten in het ziekenhuis bij onze zoon en bedachten ons dat overal in het land mensen in ziekenhuizen zaten, die allemaal hetzelfde hadden. En dat heeft onze zoon gedaan.''

Verder vinden ze dat ,,iedereen het recht heeft om iets te weten van ons''. ,,Wij willen ons verhaal vertellen'', zeggen de vader en moeder. Machteloos voegt hij daaraan toe: ,,Maar het enige echte verhaal weten wij ook niet. We kunnen er niet omheen dat onze zoon dit heeft gedaan, maar we hebben het niet geweten.'' Nog zijn ze verdwaasd en emotioneel, de dag nadat ze Karst in Zevenaar hebben begraven. Zijn motief is hun volstrekt niet duidelijk. ,,Waarom, waarom, waarom? De vragen waar je mee blijft zitten.'', zegt zijn moeder hoofdschuddend.

Hun was niet bekend of Karst iets tegen een van de leden van de koninklijke familie had. ,,Hij vond Beatrix een stabiele factor.'' De ouders hebben niet meer met hun zoon kunnen communiceren voordat hij stierf aan het letsel dat hij door zijn dollemansrit had opgelopen. ,,Hij moet op dat moment gek zijn geweest'', concludeert zijn vader. ,,Dit was niet de Karst die wij kennen. Ik herken in deze daad niets van het jong dat het ooit was.''

Ze beschrijven hun zoon als een attent, lief persoon. Vrienden en relaties had hij niet, maar met zijn ouders, broer en twee zussen had hij innig contact. Vader: ,,We waren altijd een happy family''. Op school ging het aanvankelijk goed, maar T. haalde zijn havo-examen maar net. Op de hotelschool in Apeldoorn haakte hij na ongeveer anderhalf jaar af, waarna militaire dienst en een trits aan baantjes volgde. Er volgde een slechte periode.

Karst zat in de schulden, raakte zijn huis kwijt en zwierf een paar maanden rond met een tentje. ,,We vermoeden dat hij toen dronk en joints rookte'', zegt zijn moeder zachtjes terwijl ze haar man aankijkt. Aan deze periode kwam een einde toen Karst een zolderkamer in Apeldoorn betrok en een baan kreeg bij een benzinestation. ,,Toen heeft hij zich teruggeknokt'', vertelt zijn vader. ,,Hij heeft al zijn schulden afbetaald. Toen dat klaar was, hebben we samen die prestatie gevierd.''

Daarna had hij een aantal jaren een baan in een fabriek in Apeldoorn. In die periode verhuisde hij van Apeldoorn naar Velp en uiteindelijk naar Huissen. Sinds de herfst van 2008 ging het opnieuw slecht met Karst T. Omdat hij vond dat hij in de fabriek onrechtvaardig behandeld werd, bleef hij plotseling weg van zijn werk. Hij raakte in een dip en heeft er tot begin maart over gedaan om daaruit te komen. De laatste maand ging het goed.

,,Hij was weer vrolijk, kwam weer op verjaardagen.'' Het telefoongesprek op haar verjaardag maalt nog door het hoofd van Karsts moeder. Met dichtgeknepen keel vertelt ze hoe ze keer op keer elk woord heeft gewogen. Vraagt zich af of ze een boodschap heeft gemist. ,,Maar het was een heel goed telefoongesprek. Het was de laatste keer dat ik zijn stem heb gehoord en ik heb het niet gehoord, ik heb het niet gemerkt.'' © GPD; Bron: ANP, Fleur Halkema

Willem-Alexander en Máxima bezoeken nabestaanden

Prins Willem-Alexander en Máxima hebben dinsdagmiddag in Apeldoorn een kijkje genomen bij het Canadese bevrijdingsmonument tegenover de Naald, het koninklijke monument waartegen op Koninginnedag de auto tot stilstand kwam waarmee op publiek en koninklijke stoet werd ingereden. Rond het monument ligt een zee van bloemen.

,,Ze bekeken de bloemen en gingen in gesprek met verschillende mensen. Er stond wel beveiliging bij, maar ze waren heel goed aanspreekbaar. Een vrouw die kwam langsfietsen stapte meteen af toen ze Willem-Alexander en Máxima zag. Máxima aaide een een kindje nog over de bol, anderen kregen een hand", aldus een ooggetuige uit Apeldoorn in dagblad De Stentor.

Het prinselijk paar bezocht eerder op dag nabestaanden van slachtoffers van het drama. Er werden vier families bezocht. ,,Het bezoek was hartverwarmend", aldus een betrokkene in De Telegraaf. ,,Ze zijn een uur bij ons geweest. Eén van de eerste dingen die prins Willem-Alexander zei toen hij binnenkwam, was dat hij namens de hele familie kwam en dat de familie zeer begaan is met ons allemaal." © HJ

Groot onderzoek naar beveiliging op Koninginnedag

Hoe kon Karst T. met zijn auto zo dichtbij de koningin komen? Een groot onderzoek moet die vraag en vele andere over de aanslag op de koningin en haar familie op Koninginnedag in Apeldoorn beantwoorden. Alles wordt bij dit feitenonderzoek opnieuw onder de loep genomen. Zoals de rol van de plaatselijke politie die verantwoordelijk is voor de beveiliging van de route en daarbij ondersteund werd door de koninklijke marechaussee, die in Apeldoorn een eigen kazerne heeft.

Ook het werk van de dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging (DKDB) wordt tegen het licht gehouden. Deze dienst onderzoekt de route en schat de risico's in die de Oranjes daarbij lopen. De dienst die dertig tot veertig man telt, is verantwoordelijk voor de onmiddellijke beveiliging van de Oranjes. Deze zwaar getrainde mannen - uitgerust met Walther P5 vuurwapens - waren in en bij de bus en moeten zich desnoods in het schootsveld opstellen als iemand de Oranjes onder vuur zou nemen.

Het onderzoek wordt uitgevoerd door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb). Daarnaast lopen er onderzoeken van de nationale recherche en de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid. De uitkomsten van deze drie onderzoeken moeten leiden tot een allesomvattend onafhankelijk rapport, dat volgens burgemeester Fred de Graaf van Apeldoorn ,,duiding moet geven aan de feiten die boven tafel zijn gekomen en aangeven waar de verantwoordelijkheden liggen''.

De Graaf denkt dat een soortgelijke commissie als die welke de vuurwerkramp in Enschede onderzocht, het beste kan zorgen voor samenhang in het onderzoek en het alomvattende rapport. Het is nog niet bekend wie dat het beste kan doen.

Volgens de burgemeester van Apeldoorn waren de straten bewust niet afgezet met betonblokken. De organisatie wilde van de stad geen 'Kamp Holland' maken, zoals het zwaar beveiligde kampement van de Nederlandse militairen in Uruzgan heet.

De vraag is of het niet zo moet zijn dat als iemand door de buitenschil van de beveiliging dringt met een auto, er groot alarm wordt geslagen. Het lijkt er op dat dit niet is gebeurd toen Karst T. begon aan de 610 meter lange sprint over de Jachtlaan naar het kruispunt.

Buurtbewoners beweren dat er kort voordat de koningin Paleis Het Loo naderde, zelfs geen politie meer bij de hekken stond die de buitenste ring vormden van de beveiliging. Dat zou verklaren dat niemand reageerde toen de auto met hoge snelheid op de koninklijke stoet afreed, door de hekken raasde en zes slachtoffers maakte.

Er waren honderden veiligheidsmensen ter plaatse. Voor een reactie was tijd geweest. Niet veel, maar zeker dertig seconden. Genoeg voor professionals om de koninklijke bus te laten stoppen of de bestuurder desnoods met een welgemikt schot uitschakelen.

Dat had risicoloos gekund, want de laan was op dat moment verlaten. Nu gebeurde er niets toen de auto over de Jachtlaan joeg, dwars door het publiek langs de koninklijke bus raasde en tot stilstand kwam tegen De Naald.

De Oranjes gingen van schrik staan, ook dat mag volgens geen enkel beveiligingsprotocol. Je mag verwachten dat beveiligers rondom de koningin en kroonprins waren gaan staan om ze te beschermen of ze naar de grond hadden gedrukt. Niets van dat al, wat er ook op duidt dat er niet was gewaarschuwd voor enig gevaar.

© GPD De Stentor; Foto's: © Dutch Photo Press, Patrick van Katwijk

'Koninklijke' bus kon wel tegen een stootje

Het Korps landelijke politiediensten (KLPD) heeft de witte cabriobus van busonderneming Elbo in Heino die op Koninginnedag in Apeldoorn is ingezet, van top tot teen nageplozen. De koninklijke familie zat in de open touringcar op het moment van de aanslag in Apeldoorn. Met de uitkomsten van de analyse wil de politie een computersimulatie maken om vast te stellen wat de impact was geweest als de zwarte Suzuki van Karst T. wel de bus had geraakt.

Twee KLPD-functionarissen zijn 2,5 uur bezig geweest om alle specificaties van de 12 meter lange bus in kaart te brengen. Het ging vooral om specifieke technische gegevens, vertelt hoofd garage Carl Elshof van Elbo.

,,Deze bus, een Daf uit 1978, is in meerdere opzichten bijzonder. Bij de meeste lijnbussen zit de motor achterin, bij deze in het midden. De politiemensen wilden echt alle bijzonderheden weten. Ook alle details van het chassis en waar de dwarsbalken zich bevinden. Het geeft een raar gevoel. Eerst waren we best wel trots dat onze bus was uitverkoren en dan gebeurt er zo'n drama.''

De bus heeft vroeger dienst gedaan als lijnbus in Zeeuws-Vlaanderen. Later is de touringcar omgebouwd tot cabrio. Op de dag van de aanslag was de bus 's middags alweer op de remise in Heino. Volgens de verhuurder was de koninklijke familie ongedeerd gebleven, zelfs als de Suzuki met hoge snelheid de bus had geramd. © GPD; Foto: Royalblog HJ