Is de koningin al naar huis? Het is een vraag die met regelmaat wordt gesteld in het groepje verslaggevers dat achter de koninklijke familie aanloopt op 30 april. Het is grappig bedoeld, maar er schuilt een kern van waarheid in.
De pers vormt de bezemwagen bij de jaarlijkse wandeltoer van de Oranjes op Koninginnedag. Koningin Beatrix zit vanzelfsprekend in de kopgroep. Zij geeft het tempo aan, zij is altijd het eerste bij de finish en moet daar steevast wachten op de rest van het gezelschap dat door hofdame en adjudant moet worden aangespoord enige haast te maken. Pas als ook de laatste prins over de eindstreep is, kunnen ook de verslaggevers verder en zien ze de koningin weer. Ze is nog niet naar huis.
De Oranjes laten zich op Koninginnedag niet graag in een keurslijf duwen. De ruim twee uur dat de zeventien koppige koninklijke familie uitzwermt over een zorgvuldig uitgekozen route door dorp of stad, zijn een nachtmerrie voor de beveiliging. Prinsen en prinsessen blijven achter, lopen spontaan een huis binnen zoals Laurenien in Scheveningen of halen een ijsje bij een winkel langs de route, zoals Pieter van Vollenhoven in Zeewolde.
Er worden honderden handen geschud, cadeautjes en tekeningen aangenomen, tientallen keren wordt geposeerd voor en met het publiek. Geen enkele andere koninklijke familie doet dat op zo'n manier, maar uit het oogpunt van beveiliging verdienen een paar minuten op een goed afgeschermd balkon de voorkeur. Alleen: daar heeft de familie geen trek in.
In Almere vielen soms gaten van tientallen meters tussen de familieleden en raakte ook de beveiliging het overzicht kwijt, terwijl toeschouwers niet meer wisten of ze iedereen nou hadden gezien of niet. In de jaren daarna werd de discipline weer enigszins hersteld, al kan hofdame Ietje van Karnebeek nog steeds niet zonder goede sportschoenen om alle achterblijvers op te halen. ,,De koningin zoekt haar familie", is dan haar boodschap.
Koningin Beatrix staat nauwelijks stil bij haar dertigjarig regeringsjubileum. Zowel in de familiehistorie als onder de hedendaagse Europese monarchen is dertig jaar ook niet opmerkelijk. De Britse koningin bereidt zich voor op haar diamanten jubileum in 2012, de Deense vorstin kijkt uit naar haar veertigjarig jubileum in dat zelfde jaar.
1952 - koningin Elizabeth II, Verenigd Koninkrijk
1972 - koningin Margrethe II, Denemarken
1973 - koning Carl XVI Gustaf, Zweden
1975 - koning Juan Carlos, Spanje
1980 - KONINGIN BEATRIX
1989 - vorst Hans Adam, Liechtenstein
1991 - koning Harald V, Noorwegen
1993 - koning Albert II, België
2000 - groothertog Henri, Luxemburg
2005 - prins Albert II, Monaco
Wereldrecordhouder is op dit moment koning Bhumibol van Thailand, koning sinds juni 1946. De sultans van Brunei (sinds 1967) en Oman (1970) regeren ook al veel langer dan Beatrix.
Koningin Beatrix heeft gekozen voor dit directe contact met de bevolking. De familie moet zichtbaar en aanraakbaar zijn, een veiligheidscordon zoals de Amerikaanse president dat heeft, past niet bij modern koningschap. Na het drama in Apeldoorn vorig jaar was de eerste reactie van de Oranjes dan ook: deze aanslag mag het karakter van Koninginnedag niet aantasten, het publiek moet ons van dichtbij kunnen blijven zien.
Op het oog is het in Zeeland dan ook niet anders dan in voorgaande jaren, al gaan ook bij de koninklijke familie de gedachten terug naar de verschrikkingen van een jaar geleden. Vrolijk zijn zal echter niet meevallen, liet een van de prinsessen zich in de aanloop ontvallen.
Het is de 29ste keer sinds het aantreden van Beatrix op 30 april 1980 dat de nationale feestdag op deze wijze wordt gevierd, alleen in 2001 moest de familie noodgedwongen thuisblijven vanwege de uitbraak van mond- en klauwzeer. Het was een bewuste keuze van Beatrix om Koninginnedag te handhaven op de verjaardag van haar teruggetreden moeder Juliana.
Een teken van respect, maar ook een scherpe markering van 'privé' en 'publiek'. Beatrix' eigenlijke verjaardag op 31 januari kan in familiekring worden gevierd, zonder pottenkijkers, en eind april gaat ze zelf op verjaardagsvisite.
Sinds 1983 is ook prinses Margriet en haar gezin van de partij. Behalve plichtpleging is het voor de Oranjes op die manier vooral ook een gezellige familiereünie, zo verzekert een koninklijke deelnemer.
Maanden voorbereiding zitten inmiddels in de organisatie van het koninklijke bezoek. Daarbij moet een hele waslijst aan vragen worden beantwoord. Welke route wordt gelopen, hoe lang mag die zijn (zo'n achthonderd meter), is die te beveiligen, welke gezelschappen mogen hun kunstje vertonen, valt er te werken voor de NOS, is het niet teveel van het goede, is het aanbod in de twee gekozen plaatsen niet twee keer hetzelfde, is er ruimte voor publiek?
De Rijksvoorlichtingsdienst vergadert mee. Mooi zo'n route, maar waar is ruimte voor persvakken? En kunnen fotografen daar ook iets leuks zien, zoals een schaatsende Mßxima en Alexander in Franeker twee jaar geleden? Is het persvak goed te bereiken en weet het publiek dat erachter staat en denkt vrij zicht te hebben op de Oranjes, dat er op het moment suprême niets meer is te zien. Want anders ontstaat er een handgemeen tussen boze toeschouwers en fotografen.
Een kleine groep verslaggevers, plus radio en televisie en een enkele fotograaf, kan mee op de wandelroute. Dit jaar is daar nog lang over onderhandeld, even leek het erop dat dit vanwege de aangescherpte veiligheidsmaatregelen zou worden geschrapt. De Rijksvoorlichtingsdienst heeft de persmensen zelf benaderd en vooraf is iedereen gescreend, net als de omwonenden van de koninklijke route overigens.
Vraag is alleen of er meer dan een glimp valt op te vangen van de Oranjes. De route, die in Middelburg door smalle en kronkelende straten leidt, belooft wat dat betreft weinig goeds. De beveiligers trekken graag een menselijke muur op tussen bezemwagen en koninklijke familie, zodat het zicht beperkt blijft tot de glimmende bruine schoenen van eeuwige rode lantaarndrager prins Maurits. En ook de scouts met de bolderwagen met de cadeautjes die de Oranjes onderweg ontvangen en een handvol plaatselijke gezagsdragers stellen zich bij voorkeur op voor het journaille.
De regels zijn voor hen simpel, maar frustrerend: wachten tot de laatste prins of prinses weer doorloopt. Dat betekent dat de rest van de familie, in de eerste plaats de koningin zelf en prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven, uit beeld raken. Die zijn al een straat verder of bij een volgende attractie. Een route met veel marktpleinen of in een park, zoals in Apeldoorn vorig jaar, is voor de verslaggevers ideaal. Dan is er overzicht, kan er over en langs de muur van veiligheidsmensen, notabelen en agenten heen worden gekeken.
In Apeldoorn was er zelfs een handreiking aan de met pen en blocnote bewapende volgers. Onder persoonlijke begeleiding van een koninklijke beveiliger kon iedereen om de beurt tien minuten tussen het gezelschap doorlopen en voor het eerst eens van dichtbij meemaken en beleven wat de koningin en haar gevolg dan ondergaan. Eén nadeel was er ook: prins Constantijn kwam meteen vragen om kleingeld om op de rommelmarkt iets te kunnen kopen.
Zoveel vrijheid en toegankelijkheid, zo is vooraf al gezegd, zijn in Zeeland na de gebeurtenissen van vorig jaar ondenkbaar. In het verleden is al gevochten om de toegankelijkheid van de koninklijke route - fotografen hebben in 1983 zelfs een zitstaking gehouden omdat ze hun werk niet konden doen, maar na Apeldoorn is alles anders, wat de Zeeuwse commissaris van de koningin Karla Peijs ook mag zeggen. Maar één van de prinsen heeft al een handreiking gedaan: bel me na afloop, dan vertel ik wat er is gebeurd. © GPD; Foto's: © GPD; DPP
Laatste reacties