Fürst Wittekind over 'zu' en 'von' Waldeck

Wat is het nu? Fürst zu Waldeck und Pyrmont, of Fürst von Waldeck und Pyrmont. Over de juiste naam van het Waldeckse vorstengeslacht bestaat verwarring, en niet alleen bij journalisten.

Ook in het museum in het familieslot in Bad Arolsen vind je de ene keer 'zu' en de andere keer 'von'. Medewerkers weten het antwoord niet. Vorst Wittekind moet daarom zelf maar uitsluitsel geven.

De 72-jarige achterneef van koningin Beatrix vindt de vraag grappig. ,,De graven noemden zich 'von Waldeck', de vorsten later 'zu Waldeck und Pyrmont'", vertelt Wittekind. ,,Wij noemen ons nu dus 'zu', dat is ergens in de loop van de geschiedenis veranderd." Op de gedenksteen voor het huwelijk van prinses Emma, die in 1879 in Arolsen trouwde met de Nederlandse koning Willem III, staat ook 'zu'.

Het precieze waarom van de verandering, en het verschil tussen de twee kan zelfs de Fürst niet uitleggen. Zijn collega-vorst in Liechtenstein bijvoorbeeld is een 'von und zu', allebei tegelijk dus.

© GPD; Foto's: © Dutch Photo Press, Patrick van Katwijk

Comments

[Geplaatst door: Monarchen.nl]

Hierover bestaat bij heel veel Duitse vorstengeslachten verwarring. "zu" geldt als wat gedistingeerder omdat dit predicaat niet werd verleend aan nieuw-geadelden (alleen "von"). Voor een geslacht van onverdachte afkomst als Waldeck-Pyrmont maakt dat natuurlijk niet uit.

In het Duits zie je ook vaak "von" omdat het nu eenmaal gaat om de vorst "van" een bepaald land. Het gebruik van "zu" ligt dan alleen voor de hand als je per se wilt benadrukken wat de officiële titel is.

In het Nederlands wordt het allemaal "van" (prins Hendrik: Herzog zu Mecklenburg -> Hertog van Mecklenburg, prins Bernhard: Prinz zur Lippe-Biesterfeld -> Prins van Lippe-Biesterfeld).

Het probleem is voor Nederlandse auteurs zeer eenvoudig op te lossen door gewoon te spreken van de vorst "van Waldeck en Pyrmont". Je hebt het toch ook niet over de vorst "de Monaco" of de koning "av Sverige"?

[Geplaatst door: Marc van der Linden]

Ik kan het nergens meer vinden maar heb ooit in een boek over Duitse adel gelezen dat het te maken heeft met de verblijfplaats. Verblijft de familie in het stamland, dan is het zu, verblijft men elders dan is het von. Zo kon men de regerende familie ook onderscheiden van de zijtakken.
Een mooi voorbeeld zijn de Liechtensteiners wat dat betreft. Ze woonden lang niet in hun land, toen waren ze Von Liechtenstein. Toen ze zich in Vaduz vestigden, werd er zu aan de naam toegevoegd. Tegenwoordig noemen ze zich zelfs Von und Zu Liechtenstein!
Of dit de juister verklaring is? Geen idee, maar het leek me in elk geval een mooie aanvulling.

[Geplaatst door: Monarchen.nl]

@Mark: ik heb dit verhaal ook wel gehoord, maar vind het niet echt overtuigend. Waarom is het dan “von Bayern”, “von Sachsen” (de prinsen zijn overigens “Prinz von Sachsen, Herzog zu Sachsen”!) en zelfs “von Preußen” (terwijl de Hohenzollerns eeuwenlang nauwelijks voet in Pruisen hebben gezet, hun residentiestad Berlijn lag immers in Brandenburg)?

Volgens mij is het verschil tussen “von” en “zu” marginaal. Bij de ene familie is het een, bij de andere het ander ingeburgerd. Een “zu” kon je echter op gegeven moment niet meer worden, een “von” nog tot 1918 (en in Liechtenstein nog steeds).

“Von und zu” is dan weer een verhaal apart. In het geval van Liechtenstein ging het volgens mij zo: er bestond een familie “von Liechtenstein” (zich noemende naar een of ander kasteel in Oostenrijk) dat in de 17e/18e eeuw de heerlijkheid Schellenberg en het graafschap Vaduz verwierf. Deze werden vervolgens door de keizer samengevoegd en opgewaardeerd tot een vorstendom, dat naar de regerende familie simpelweg “Liechtenstein” werd genoemd. Om te benadrukken dat ze niet alleen zo heetten, maar ook het gebied Liechtenstein daadwerkelijk in bezit hadden, gingen ze zich “von und zu Liechtenstein” noemen. Het vorstenhuis verblijft overigens pas sinds de 20e eeuw in Liechtenstein, een tijdje later dus.

Opvallend vind ik ook dat de meeste “von und zu”-geslachten niet echt prominent zijn. De échte vorstenhuizen houden het op een simpel “von” óf “zu”. Een korte zoektocht in Google levert op: “von und zu der Tann-Rathsamhausen”, “Czernin von und zu Chudenitz”, “von und zu Lerchenfeld auf Köfering und Schönberg” en “von und zu Ungarschütz, Frättling, und Püllütz” (en “von und zu Hohenlohe-Langenburg”, maar dat is een fout). Hoewel oud-adellijk bepaald niet de crème de la crème van de rijksadel.