De donderdag op 93-jarige leeftijd overleden schrijfster Hella S. Haasse behoorde ongetwijfeld tot de 'grote vier' Nederlandse naoorlogse auteurs. Ze laat een omvangrijk en belangrijk oevre na, maar Hella S. Haasse heeft ook een brugfunctie gehad tussen 'volk' en prinses/koningin Beatrix. Dit dankzij twee sleutelgesprekken met Beatrix, die het beeld van haar mede hebben bepaald.
De koningin heeft de kinderen van Haasse een condoleancetelegram gestuurd, zo maakte de RVD bekend.
Hella S. Haasse schreef een portret van Beatrix ter gelegenheid van haar achttiende verjaardag. Geen gemakkelijke opgave zoals de schrijfster schreef: ,,Men kent een ander nooit volledig, al leeft men jaren met hem of haar samen, zowel waardering als critiek is uiterst subjectief, want wij zien alleen de dingen die binnen de grenzen van onze eigen persoonlijkheid liggen, wij kijken door het nu eens zus, dan weer zo getinte glas van onze stemmingen, en wij komen niet los van bepaalde associaties."
Dat het portret over de 'Kroonprinses' moest gaan ,,schept weer een nieuw, op zichzelfstaand probleem, dat alle andere in de schaduw stelt", aldus Haasse. ,, (...) Een van de bijkans onmogelijke opgaven van de portrettist is deze: te laten zien hoe in de mens die hij afbeeldt werkstuk en werk verenigd zijn, hoe die mens is (...) "
,,Er zijn twee plekken waar Beatrix 'op zichzelf' is: haar zit-slaapkamer op de eerste verdieping aan de voorkant van het paleis (Soestdijk, rb) en het kamertje naast de turnzaal waar zij boetseert. (... - volgt een beschrijving van de kamer en de actieve en persoonlijke dierenliefde van Beatrix ...) Zij heeft een groeiende behoefte aan een toevluchtsoord, een plek waar geen inbreuk op haar intimiteit wordt gemaakt. Zij bekent moeite te hebben met werken op haar eigen kamer, zij kan zich daar niet goed concentreren, het is er te toegankelijk, te veel blootgesteld (...)"
,,Meer dan haar eigen kamer is het werkhokje dat zij haar atelier noemt, een eigen domein. Het ligt in een uithoek en de deur kan op slot. (...) Wie een portret schildert van Beatrix, leert terwijl hij doende is begrijpen, waarom haar molligheid niet week is, waarom haar lach niet een overwegend goede of joviale indruk maakt. Er is een duidelijk waarneembare gespannen stevigheid, een goed harde kern in dit meisje van achttien."
,,Daarom ook kan dit portret een scherpere instelling verdragen. Het hoeft niet gedaan te worden in verdoezelende romantische pasteltinten, in zoet rose en wazig blauw. (...) Zij zou geen levend mens zijn, geen uitgesproken persoonlijkheid zijn, als zij niet boordevol tegenstrijdigheden zat. (...) Over de aanhankelijkheid aan het Huis van Oranje: ,,zegt zij nuchter: 'Ik begrijp niet wat de mensen in ons zien'. Maar ook: ,,wanneer zij 'in functie is' voelt ze zich heel duidelijk een ander. (...) Zonder het zelf te begrijpen is zij dan wat men in haar wil zien."
,,Zij bekent dat zij haar toekomstige beroep moeilijk en zwaar en niet bijster aantrekkelijk vindt, maar dat verhindert haar niet om zich met flair en kennelijk genoegen door ontvangsten en tewaterlatingen en eerste-steen-leggingen heen te slaan. (...) Maar wat weet ik eigenlijk van haar? Ik heb een aantal indrukken opgedaan en die zo goed en kwaad als het ging vastgelegd op een doek en tegen een achtergrond die al gegeven waren. Dit is het portret van de Beatrix die ik een paar maal heb ontmoet. Zij heeft ongetwijfeld veel meer gezichten, maar die ken ik niet. (...)
Voor NRC Handelsblad blikte Haasse ter gelegenheid van Beatrix' zestigste verjaardag (in 1998) nog eens terug op de gesprekken uit 1955, en op het bijzondere televisie interview bij de vijftigste verjaardag van de koningin. Een samenvatting.
,,Hoe koningin Beatrix werkelijk is, blijft, denk ik, verborgen voor iedereen die niet tot haar allernaaste omgeving behoort. De noodzaak tot die terughoudendheid zit als vanzelfsprekend vast aan haar positie. Zij kan zich geen direct onbevangen reageren, geen openhartigheid over haar opvattingen en denkbeelden veroorloven. "
,,Meer dan haar lief kan zijn, is zij, waar het haar imago betreft, aangewezen op discretie, goodwill en begrip van anderen. Tegen onvolledige of opzettelijk vertekende, 'gekleurde' informatie en wrede of smakeloze persiflages kan zij zich niet verdedigen. Zij heeft geen andere toevlucht dan een zo streng mogelijk gehandhaafde privacy."
,,Zij vervult, voor iedereen waarneembaar, de buitengewoon moeilijke en ondankbare taak van constitutioneel vorst in een land met republikeinse tradities. (...) Juist het feit dat zij voorzichtig omgaat met haar onmiskenbare kwaliteiten van hartelijke uitstraling, spontaniteit en gevoel voor humor, dat wil zeggen met eigenschappen die haar 'mediageniek' maken en haar populariteit zouden kunnen vergroten, verdient respect."
Koningin Beatrix had grote waardering voor het interview (en voor Haasse), zo vertelde ze publiekelijk bij uitreiking van de Prijs van de Nederlandse Letteren: ,,U hebt mij enorm geholpen mijn gedachten te verwoorden in een vorm die voor het publiek interessant zou kunnen zijn." Ze verklapte ook: ,,Als ik met vakantie voor mijn plezier boeken meeneem en er daar een van u bij is, lees ik dat altijd het eerst."
Laatste reacties