Een zwaarmoedige man, die zijn complete - getrouwde - leven gebukt is gegaan onder het knellende juk van de monarchie. Zo werd prins Claus, bij zijn 75ste verjaardag op 6 september 2001, bijna tot vervelens toe omschreven. Natuurlijk, het populairste lid van het Koninklijk Huis heeft zijn diplomatencarrière moeten opofferen voor de liefde en tobt al jaren met zijn gezondheid. Maar aan zijn rol als pater familias en bijvoorbeeld 'geldschieter' voor culturele en ontwikkelingsprojecten beleeft de prins zichtbaar veel plezier.
Prins Claus deed tijdens de viering van zijn zeventigste verjaardag de regering op een voor hem kenmerkende manier een advies aan de hand. Die had hem net verblijd met een bijzonder cadeau, het naar hem genoemde fonds voor cultuur en ontwikkeling. ,,Als u mij in de toekomst nog eens wilt verrassen, wacht dan niet tot mijn tachtigste verjaardag. Ik heb begrepen dat mijn necrologieën al klaar liggen, en toegespitst op een vroeger tijdstip. We zullen zien", aldus Claus.
,,Jarig zijn is geen verdienste", vindt Claus zelf, maar vijf jaar geleden besefte hij al dat hij 'vrouw en kinderen niet te zeer kon teleurstellen' door zijn verjaardag, zoals heimelijk gepland, in Afrika bij vrienden door te brengen. Het geschenk van de regering, het Prins Claus Fonds, heeft hem toen bovendien voor het eerst van zijn leven, zo zei hij, iets positiever over het verschijnsel verjaardagen doen denken.
De Prins Claus Prijzen worden uitgereikt aan personen en organisaties in Afrika, Azië, Latijns-Amerika en de Cariben die zich 'op bijzondere wijze' inzetten voor cultuur en ontwikkeling. Gebieden en onderwerpen waar het hart van oud-diplomaat Claus von Amsberg, die door zijn huwelijk met de toenmalige prinses Beatrix zijn eigen loopbaan moest opofferen, naar uitgaat.
Bekend zijn alle verhalen over de ongelukkige prins die zijn leven lang in de schaduw van zijn vrouw heeft moeten staan. Maar het is betwistbaar of zijn depressies konden worden toegeschreven aan zijn ondergeschikte rol en het leven in een glazen huis. Volgens kenners ligt het bij zulke ernstige depressies meer voor de hand dat er een 'scheikundige' oorzaak is, dus dat het lichaam bepaalde geluksstoffen onvoldoende aanmaakt.
De prins vervult de laatste jaren in ieder geval met zichtbaar plezier de rol van geldschieter die hem door het instellen van het Prins Claus Fonds is toebedeeld. Dat doet hij ook met de voor hem typerende toewijding. Voor zover zijn gezondheid het toelaat, trekt de prins er graag zelf op uit om de verschillende projecten in ontwikkelingslanden te bezoeken.
De prins laat zich vooraf graag goed informeren over het te bezoeken gebied. Na de voorstudie reisde hij in 1998 af naar Cuba om een jaar later het Cubaanse culturele tijdschrift Vitral de hoofdprijs van 100.000 dollar toe te kennen.
Hij maakte een beminnelijke en vooral bescheiden indruk op een wetenschapper, die Claus al eens voorbereidde op een dergelijke reis. ,,Ik vond het echt opvallend hoeveel kennis van zaken hij had. Hij luisterde aandachtig en stelde goede vragen. Het verbaasde me echt hoe scherp hij nog was voor een man van die leeftijd.'' Een andere bezoeker van Huis ten Bosch roemt de zorg voor details die Claus voorafgaand aan een reis tentoonspreidt.
,,Hij vroeg ook naar hele praktische zaken, zoals de kledingvoorschriften. Het is voor hem heel belangrijk om niet uit de toon te vallen. Het laatste wat hij wil, is het voor het hoofd stoten van de gastheren. Verder wilde hij weten wat leuke cadeautjes waren voor de bevolking. Ik vond het heel bijzonder dat hij dat zelf wilde uitzoeken en niet door iemand anders laat doen.''
Ook de uitreiking van de aan 'zijn' Fonds verbonden prijzen, zal de prins niet graag missen. Daarbij gooit hij vaak zijn humor en beminnelijkheid in de strijd, zoals twee jaar geleden toen de prins zijn gehoor liet stemmen over het wel of niet uitspreken van zijn toespraak en een lofrede hield op 'zijn lieve vrouw'.
Met het demonstratief weggooien van zijn stropdas - een jaar eerder - heeft hij een kant van de immer correcte prins-gemaal laten zien die maar weinig mensen kenden. Niet dat Claus, die dit jaar 36 jaar in Nederland verblijft, zich schuil heeft gehouden, maar hij heeft anders dan schoonvader prins Bernhard minder de publiciteit gezocht.
,,Nooit een woord te veel gezegd, nooit de ministeriële verantwoordelijkheid overbelast, nooit de regering in verlegenheid gebracht, noch een conflict met ministers gehad, nooit een stap gezet die het daglicht niet kon verdragen", schreef Harry van Wijnen tien jaar geleden al in zijn boek De Prins-Gemaal, dat overigens vooral over prins Bernhard gaat. In vergelijking met zijn schoonvader zou een beeld kunnen ontstaan van een saaie Claus, maar niets is minder juist. De prins heeft vaak een duidelijke mening en hij is niet voor niets nog steeds de belangrijkste adviseur van zijn vrouw. Zijn verrassende gedachtengang wordt ook geroemd door zijn zoons.
Zo zegt prins Constantijn in het televisie-interview, dat de NOS voorafgaand aan zijn bruiloft houdt, dat hij zijn vader het meest bewondert om diens 'onafhankelijk denken'. ,,Hij benadert dingen altijd van een andere kant.''
Claus is daarin 'origineel en onvoorspelbaar', aldus zijn jongste zoon. Tijdens de balkonscene van de trouwerij op 17 mei ontroerde vader en zoon het publiek door hun genegenheid openlijk te tonen.
En tijdens de in eerste instantie wat geforceerde verlovingsaankondiging van prins Willem-Alexander en Máxima Zorreguieta wist Claus als 'pater familias' het ijs te breken door de Argentijnse te prijzen met haar uitstekende beheersing van de Nederlandse taal. ,,Heel wat beter dan dat gestumper toen ik hier pas was.''
© GPD Bernice Breure, HJ. Foto's: © GPD (archief) Dit artikel is verschenen op 6 september 2001.
Reacties