De door de Rijksvoorlichtingsdienst namens de koninklijke familie eenzijdig afgekondigde en daar waar mogelijk opgelegde zogenoemde Mediacode heeft na de publicatie van in New York gemaakte ‘shopping’ foto’s weer voor discussie gezorgd. En in deze is het website GeenStijl toevertrouwd voor extra herrie te zorgen.
De Mediacode gaat er vanuit dat ‘de persoonlijke levenssfeer van de leden van het Koninklijk Huis wordt gerespecteerd, dat wil zeggen, dat zij er op mogen vertrouwen met rust gelaten te worden op de momenten, dat zij niet op grond van hun officiële functies naar buiten treden.’ (..) Het ‘met rust laten’ houdt met name in, dat leden van het Koninklijk Huis verschoond blijven van achtervolgende en /of bespiedende fotografen en/of verslaggevers met als doel het maken van foto-opnamen en / of het uitlokken van mondelinge reacties.’
De Mediacode stelt ‘dat er een juridisch toereikende rechtvaardiging moet bestaan voor de inbreuk op het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer’.
En ‘dat op grond van rechtspraak van de Nederlandse en Europese rechter moet worden aangenomen, dat het recht om vrijelijk foto’s en artikelen van en over bekende personen te publiceren dient te wijken ten gunste van het recht om met rust te worden gelaten, indien de informatiegaring, resp. publicatie, betrekking heeft op handelingen en gedragingen die louter in de privé-sfeer liggen, de publicatie geen bijdrage levert aan het publieke debat, of de informatie verkregen is op een wijze die als hinderlijk moet worden ervaren.’
Volgens de Mediacode valt ‘uit voornoemde jurisprudentie af te leiden, dat het op een hinderlijke wijze verkrijgen van informatie over privé-handelingen en -gedragingen van bekende personen op de openbare weg en in openbare gelegenheden in beginsel ongeoorloofd is te achten.’
En: ‘dat onderstaande code van toepassing is op de informatieverkrijging die leidt tot berichtgeving over de leden van het Koninklijk Huis – in woord, geschrift en beeld -, voorzover zij niet hun officiële taken uitoefenen.’
Op basis van bovenstaande stelt de RVD (namens Willem-Alexander en Máxima): foto’s van de lancering van het internationaal jaar van de sanitaire voorzieningen in New York zijn prima (want genomen toen zij hun officiële taak uitoefenden) en foto’s gemaakt toen er tussendoor een bezoekje werd gebracht aan een winkel van Apple niet (want ‘handelingen en gedragingen die louter in de privé-sfeer liggen’).
Iemand op deze website vraagt terecht hoe het dan zat met de ‘beroemde’ foto van de hoogzwangere prinses Máxima met haar moeder op de roltrap van De Bijenkorf, gemaakt aan de vooravond van Sinterklaas in december 2003. Was dát dan geen inbreuk op de persoonlijke belevingssfeer van een Koninklijke Hoogheid?
De foto werd gemaakt door de 'eigen' GPD-fotograaf, die de prinses eerst om instemming had gevraagd. 'Liever niet' was haar antwoord, maar de foto had nieuwswaarde: het was het eerste publieke uitje van Máxima nadat de doktoren haar vanwege de zwangerschap enkele maanden eerder absolute rust hadden voorgeschreven.
Zij was in verwachting van de toekomstige troonopvolger: haar winkelen liet zien dat alles weer goed ging. De prinses en de RVD hebben er daarom nooit bezwaar tegen gemaakt, los van het feit dat de Mediacode pas is bedacht ná de geboorte van Amalia.
Een lezer van deze website schrijft: Royalblog heeft in het verleden vaak negatief over de mediacode geschreven, maar doet er wel braaf aan mee. Een beetje hypocriet misschien?
Kranten en/of het Genootschap van Hoofdredacteuren hebben de Mediacode niet geaccepteerd of ondertekend. De GPD, waaronder deze website valt, ook niet. ,,We hebben onze eigen verantwoordelijkheid en maken onze eigen afweging. Daar hebben we geen Mediacode voor nodig", aldus Kees Lunshof van De Telegraaf destijds namens de hoofdredacteuren.
Wel wordt bij bepaalde fotosessies rond vakanties akkoord gegaan met de wens van RVD en Oranjes om daarna geen opnamen meer te plaatsen van gebeurtenissen die verband houden met die vakantie. Maar als koningin Beatrix of prinses Máxima tijdens de skivakantie in Lech een spectaculaire val maakt waarbij een been wordt gebroken en een fotograaf is toevallig in de buurt, dan is dat nieuws en geldt de afspraak niet.
Een ander voorbeeld: de prinsen Willem-Alexander, Constantijn en Floris werden na hun eerste dag aan de Leidse universiteit met rust gelaten door fotografen en journalisten van het Leidsch Dagblad en andere bladen. Maar op het moment dat Willem-Alexander zijn auto in de sloot parkeerde, kreeg hij alle verdiende aandacht.
De afweging tussen ‘nieuws’ en ‘bevrediging van nieuwsgierigheid’ maken de kranten en de GPD zelf, maar wel met de wetenschap dat de keuze eventueel moet worden uitgelegd of verdedigd bij de rechter omdat leden van het Koninklijk Huis een andere mening zijn toegedaan. Willem-Alexander bijvoorbeeld is daar ook heel helder in geweest. ‘Nieuws’ is ‘nieuws’ en kan altijd worden gepubliceerd.
Zo’n afweging is bijvoorbeeld gemaakt toen er foto’s werden aangeboden van Máxima en haar kinderen tijdens een bezoek aan Apenheul in Apeldoorn, samen met het Japanse kroonprinselijk gezin, een paar dagen na de fotosessie op Het Loo. Nieuws of nieuwsgierigheid? Er was afgesproken de vakantievierders verder met rust te laten. De foto’s zijn - tot grote frustratie van de alerte fotograaf - niet geplaatst.
Rest natuurlijk wel de discussie: wat is nieuws? Stel dat het prinselijk paar in New York inderdaad iPhones zou hebben gekocht. Stel dat ze bij aankomst op Schiphol ook waren geschaduwd en dat ze zonder eerst bij de Douane langs te gaan (er mag van buiten de EU maar tot een maximumwaarde van 175 euro vrij van invoerrechten worden ingevoerd) het vliegveld verlieten. Dan is een privé-gebeurtenis opeens ‘nieuws’: mogelijke belastingontduiking.
Media en prinselijk paar verschillen van mening over de eerste schooldag van prinses Amalia op 10 december. In Denemarken en Spanje is ingezien dat zo’n dag ‘nieuws’ is. Felipe en Letizia en Frederik en Mary hebben hun dochtertje respectievelijk zoontje zelf naar de dagopvang gebacht, langs een haag van fotografen, die ervoor zorgden dat andere kinderen en het schooltje zelf buiten beeld bleven. Iedereen blij en tevreden.
In Wassenaar zijn volgens de eerste aankondiging alleen ANP en één of twee camerateams welkom; het zou gaan om een privégebeurtenis waarbij enige media worden gedoogd. Onzin natuurlijk en als het prinselijk paar verstandig is en de eigen Mediacode in gedachten houdt, dan krijgen álle fotografen ruim baan wanneer ze naar de school lopen. Het persvak kan zo worden opgesteld dat andere schoolkinderen buiten beeld blijven, zoals de schooldirecteur wenst. Tenslotte is het alleen voor Amalia de eerste schooldag…
De discussie gaat nog wel een tijdje door, zeker zo lang er geen rechterlijke uitspraken zijn over de reikwijdte van de Mediacode, die volgens juristen (niet die van de RVD) en wetenschappers veel te ruim wordt uitgelegd. © GPD
De mediacode en de werking ervan heeft tot nu toe helaas tot maar weinig discussie geleid in de media. Dat komt omdat in Nederland maar weinig solidariteit is onder journalisten.
Dat is in het buitenland wel anders. De serieuze The Times zal zich boos maken als het 't gevoel heeft dat het wat volksere dagblad The Sun beknot wordt in haar vrijheid om nieuws te melden.
En hoewel ook het Verenigd Koninkrijk ook onder de Europese wetgeving valt kan men dagelijks vaststellen dat zowel de koninklijke familie daar als de media zich kennelijk niet gehouden voelen aan het beroemde Caroline von Hannover-arrest waarop onze mediacode is gebaseerd.
In Nederland worden de bladen die gespecialiseerd zijn in onthullingen op de voet gevolgd door de andere media. Ik ben zelf als royaltyjournalist al vele jaren verbonden aan Weekend, en momenteel hoofdredacteur van het tijdschrift Royalty.
Ik heb veel geschreven en heb ook heel vaak 'mijn' scoops teruggevonden in andere media- meestal zonder bronvermelding. Ik kan mij bovendien vinden in een aantal punten van de mediacode. Zo begrijp ik de wens van de ouders om hun kinderen in relatieve rust op te laten groeien. En persoonlijk had ik ook weinig problemen met de regeling rond Amalia's eerste schooldag.
Wel zie ik zo langzamerhand de effecten van de mediacode opdoemen. Om met nieuws te komen, moet je namelijk onderzoek doen. En dan begeef je je al snel op glad ijs, althans volgens de mediacode.
Stel: je verneemt dat lid X van het koninklijk huis een buitenechtelijke affaire heeft en dat daar ook een kind uit is geboren. Men zou kunnen verdedigen dat zoiets een zuivere privé-kwestie is.
Maar tegelijkertijd gaat het om iemand die met toestemming van het parlement is getrouwd en dat jawoord is door vele Nederlanders op tv gevolgd. Om je scoop van bewijs te voorzien, heb je foto's nodig. En die kun je alleen maken op een moment dat lid X zich onbespied waant. Is nieuws dan ook echt nieuws, of krijg je het dan ook aan de stok met RVD/Hof?
En hoeveel foto's mogen er dan - stiekem - worden gemaakt? Of mogen er helemaal geen foto's stiekem worden gemaakt en moet men vooraf naar lid X toegaan en hem op de hoogte stellen van het voornemen hem te kieken met zijn geheime liefde?
Met alleen (anonieme) bronnen red je het vaak niet bij de rechter en het fotobewijs kan nu net dat extra steun voor je artikel zijn. En dan nog geldt: als de lid X ontkent, zal de RVD dat ook doen, zonder echt te weten hoe het zit.
Het winkelen in de Applestore is ook een mooi voorbeeld. De auteur van het bovenstaande opiniestuk geeft goede voorbeelden. Ik vind dat het vreemd is dat de man die de foto's maakte beweerde dat het in een winkel op 5th avenue is gemaakt en dat het paar een i-phone kocht. De RVD ontkende beide feiten. Waarom zou die man daar over liegen?
Als de prins en de prinses een muis hadden gekocht, of een koptelefoon, had hij dat waarschijnlijk ook gewoon gemeld. Hij vond het gewoon leuk dat Alexander en Máxima in de rij stonden om iets te kopen.
Door ingrijpen van de RVD zijn de foto's snel verwijderd van de website van de Duitse Bildzeitung, maar Geen Stijl weigerde. Niemand heeft tot dusverre het initiatief genomen om te onderzoeken of het wel of niet om de winkel van 5th Avenue is gegaan en wat er gekocht is. En dus sterft ook dit geval een stille dood.
Maar stel dat iemand wel had onderzocht en ineens met bewijzen kwam dat er wel i-phones zijn gekocht in de winkel op 5th Avenue. Dan zou de rel niet te overzien zijn. Dan hadden rijksambtenaren bewust tegen de media gelogen. En dan komt vanzelf de vraag: hebben zij zich gebaseerd op de mededelingen van hun principalen of hebben ze zelf besloten een loopje met de waarheid te nemen?
De invoering van de mediacode en de strenge naleving ervan kan alleen maar werken als de leden van het Koninklijk Huis zeer braaf leven en daarnaast geen geheimen hebben voor de medewerkers van de RVD. We hoeven maar naar de recente geschiedenis te kijken (bijv. prins Bernhard en de kwestie Mabel/Bruinsma) om te weten dat dat een illusie is. Dan is men, dunkt mij, verder van huis dan men nu met de mediacode bereikt lijkt te hebben.
Tegelijkertijd zouden de media elkaar wat meer mogen steunen in principiële zaken. Als prinsen en prinsessen gedrag vertonen die afwijken van de Nederlandse norm (bijv. voortdurend op vakantie, exorbitante uitgaven, misplaatst gebruik van een regeringsvliegtuig, milieu-onvriendelijk gedrag etc) dan zou men daar in woord en beeld over moeten kunnen berichten.
Tot slot nog twee kleine kanttekeningen bij de mediacode. Door de mediacode zijn exclusieve foto's nagenoeg uitgesloten. Dat is een onwenselijke situatie. Bovendien is men min of meer verplicht altijd contact met de RVD op te nemen indien men foto's heeft die men wil publiceren, om af te tasten of dat ook echt kan.
De mediacode zou zo duidelijk moeten zijn dat de interpretatie daarvan geen twijfels laat. De toetsing ervan zou op de redacties moeten kunnen plaatsvinden, zonder overleg met de RVD. Een mooi voorbeeld daarvan is de recente intocht van Sinterklaas.
Ik heb in het verleden eens gevraagd hoe het met openbare evenementen zat, die privé worden bijgewoond door leden van de koninklijke familie. Daarbij gold, volgens de RVD, de regel dat indien bij zulke evenementen pers welkom is, er gewoon foto's gemaakt kunnen worden. Immers: de aanwezige leden konden verwachten dat ze gefotografeerd zouden worden bij het evenement.
Dat geldt dus voor sportevenementen, premières, ontvangsten etc. Maar in mijn ogen ook voor de Sinterklaasintocht. Waar de Sint ook wordt ingehaald, er is altijd (lokale) pers bij. Maar nu gaf de RVD ineens een andere verklaring: de situatie was privé maar men had geen bezwaar tegen publicatie. In een duidelijkere mediacode moeten zulke oneffenheden worden weggepoetst.
Geplaatst door: Marc vd Linden | 11 december 2007 om 11:11:16 Europe/Amsterdam
Ik begrijp helemaal niets van die Mediacode, althans zoals die door de Oranjes naar believen wordt geïnterpreteerd. Zgn. privé ceremonies (religie is een privé aangelegenheid van de Nederlandse Kon. Familie) worden tot in den treure op tv gebracht, dus met toestemming van het hof. Intocht Sinterklaas mocht toch weer wel want geen sancties... (Toch maar even hét Nederlanderschap benadrukken...) Aankomst 1e dag bij school weer niet. Gek, het is de allereerste dag van een intellectuele opleiding van een toekomstig vorstin zou ik zeggen. Waarom zou het anders aangekondigd zijn op www.koninklijkhuis.nl dat anders nooit over privézaken bericht?. Volgt u het nog?
Relax, Alex! Dan komt allemaal goed. Heel anders wordt het straks wellicht met toekomstige romances van Amalia - maar dan geldt, op volwassen leeftijd, de Mediacode niet meer...!
De familie van de Prins van Oranje is niet zomaar een familie en daar horen lusten én lasten bij. Het is aan de goede smaak van de pers om tot uiteindelijke publicatie over te gaan. En dat valt reuze mee in Nederland!
Zo "gewoon mogelijk" is niet hetzelfde als "gewoon" wanneer het het Koninklijk Gezin betreft. Deze verkrampte houding zal alleen maar het tegenovergestelde opleveren...
Mijn conclusie is voorlopig: als foto's volgens de Familie als propaganda kunnen dienen zullen die gedoogd worden... Dát is de echte mediacode.
Geplaatst door: Joris | 12 december 2007 om 23:08:48 Europe/Amsterdam