Wat draagt die foto bij aan het maatschappelijk debat?

Skivakanties van de Oranjes zijn al jaren nieuws. Advocaat Richard van Schaik wil dat in de rechtbank van Amsterdam aantonen met dvd’s met opnamen van eerdere skivakanties van de koninklijke familie. ,,Heel schattig", oordeelt rechter Sjoukje Rullmann over de beelden die ze een avond eerder heeft bekeken. Maar ook weer niet zo relevant dat de filmpjes van bijvoorbeeld Polygoon en NOS in de rechtszaal moeten worden vertoond. ,,De tijden zijn veranderd, wat koningin Juliana in haar tijd toestond is nu niet meer aan de orde", vindt ze. ,,Het is belangrijk voor mijn betoog", smeekt Van Schaik.

Zijn betoog in het kort geding dat Willem-Alexander, Máxima en Amalia hebben aangespannen tegen het Amerikaanse persbureau The Associated Press is eraan opgehangen. Nou, vooruit, geeft Rullmann toe: één filmpje om de toon te zetten. Op het tv-scherm verschijnt baby Willem-Alexander bij zijn eerste skivakantie in Lech. ,,De RVD zou willen dat dit sort filmpjes niet meer opgenomen mogen worden", zegt Van Schaik als de vertederende beelden voorbij zijn.

Hij staat voor een moeilijke opgave: aantonen dat publicatie en verspreiding van in Argentinië gemaakte foto’s van de skivakantie van het prinselijk gezin niet onrechtmatig is, zoals de Oranjes aanvoeren. Landsadvocaat Henk Jan Boukema, die zijn collega’s heel neerbuigend behandelt, heeft net namens de prins een emotionele beroep gedaan op de rechter om AP verdere verspreiding van de foto’s te verbieden. De Amerikanen moeten de (vier) foto’s die nog in hun database staan, weghalen. De opnamen zijn een ‘inbreuk’ op de privacy van het prinselijk gezin.

Willem-Alexander vertelt - in een verklaring die zijn advocaat voorleest - dan over zijn eigen jeugdtrauma’s: de vakanties in Porte Ercole die altijd met spanningen gepaard gingen omdat je nooit wist wanneer weer ergens een fotograaf zijn telelens op je richtte. ,,Altijd was er de kans dat je werd gefotografeerd." Ondanks het mooie weer aan de Italiaanse kust verkozen de kleinkinderen van prins Bernhard ervoor om in de kajuit van zijn achteervolgende Jumbo’s te blijven. ,,Mijn broers gingen uiteindelijk niet meer mee."

De prins wenst voor zijn dochtertjes een andere jeugd. ,,Hij ambieert voor zijn kinderen geen leven enkel achter hoge paleismuren om toch een privéleven over te houden", aldus Boukema. Van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens hoeft dat ook niet. ,,Het recht trekt die muren voor hen op. Leden van het Koninklijk Huis mogen verschoond blijven van publicaties van foto’s uit hun privésfeer", betoogt de landsadvocaat. Hij strooit kwistig met eerdere rechterlijke uitspraken, die er vanzelfsprekend allemaal op neer komen dat wél foto’s mogen worden gemaakt, maar géén foto’s mogen worden gepubliceerd van vakanties en privégelegenheden. Eén uitzondering is er: wanneer het gaat om een publiek debat over een zaak van algemeen belang. De foto’s uit Cerro Bayo, nabij Villa La Angostura, volgens Boukema nota bene één privé skioord, vallen daar wat hem betreft niet onder.

Aan het jonge advocatenduo Niels Mulder en Richard van Schaik namens AP de taak aan te tonen dat de foto’s wél van belang zijn, en tegelijkertijd de rechter ervan te overtuigen dat AP in feite geen blaam treft. Niet AP publiceert namelijk, dat doen de bij de coöperatieve persorganisatie aangesloten leden en afnemers. En die maken hun eigen afwegingen. Hun pleidooi is op die twee sporen gebaseerd. Uitleggen hoe AP werkt: het regiokantoor in Mexico bijvoorbeeld, verantwoordelijk voor Latijns-Amerika zette de foto’s op het wereldwijde net. Dat een freelance fotografe in Nederland namens AP deelnam aan de fotosessie in Wassenaar en daarmee zou hebben ‘beloofd’ de mediacode te respecteren, daar wilden ze in New York niet aan. ,,Eén fotograaf kan AP niet binden", zei Van Schaik. De rechter is niet onder de indruk. ,,Nou, nou. AP stuurt toch zelf die fotograaf?"

Van Schaik bestrijdt ook dat Cerro Bayo geen openbare ruimte zou zijn. ,,Iedereen heeft toegang na het kopen van een kaartje." Hij beschrijft hoe de foto’s - twee van een AP-fotografe die daar toevallig was en twee van een Argentijnse freelancer - tot stand zijn gekomen. ,,Op gepaste afstand gefotografeerd." Het zijn ‘onschuldige, neutrale foto’s’, die ook niet afwijken van de opnamen die bijvoorbeeld jaarlijks in Lech worden gemaakt. Daar zeuren de Oranjes toch ook niet over? De rechter ziet één groot verschil: voor die opnamen is vooraf toestemming gegeven. Maar volgens de advocaten was die instemming nu impliciet.

Bij het fotograferen is geen bezwaar gemaakt en bovendien is in Argentinië door de Oranjes ook geen actie ondernomen. ,,Inconsequent", vinden ze. ,,De inbreuk is in Nederland het grootst", verklaart Boukema dat laatste, niet geheel overtuigend. Het paar concentreert zich nu op AP: ,,Als u de kraan dichtdraait, kan ik met het dweilen beginnen", zegt hij tegen de rechter AP stelt dat de persoonlijke levenssfeer van het prinselijk gezin niet is geschonden. Maar de juristen slagen er niet in overtuigend aan te tonen dat de foto’s een ‘maatschappelijk relevante aangelegenheid’ betreffen. ,,Als je een tentoonstelling maakt over waar de Oranjes op skivakantie zijn geweest, mag Argentinië niet ontbreken", zegt Niels Mulder. ,,Nee", zegt de rechter droogjes, tot grote hilariteit van de hele rechtszaal. Of daarvoor nu het publicatieverbod moet worden opgeheven?

Enfin. Het door de prins en de prinsessen gevraagde wereldwijde verbod is ‘buitenproportioneel’ en komt neer op ‘wereldwijde censuur’. Een rechtsgrond is er niet, in elk geval niet buiten Nederland, betogen de advocaten. Vergelijkingen met eerdere uitspraken van de rechtbank, in zaken tegen Party en Privé bijvoorbeeld, vinden ze niet van toepassing. En de gevraagde dwangsom (25.000 euro als de foto’s na een rechtelijke uitspraak nog in de database staan en worden geleverd) is al helemaal van de gekke. De landsadvocaat is het daar, namens het prinselijk paar, uiteraard geheel mee oneens.

Belangrijker is natuurlijk tot welke conclusie de rechter komt. Uit haar vragen aan het slot van de lange zitting kan misschien al worden opgemaakt in welke richting ze denkt. ,,Ook eisers hebben recht op een privéleven", zegt ze bijvoorbeeld, ,,Waar is hun privacy? Achter de muren van hun paleis?" En dat de Oranjes in Argentinië vakantie vieren kan in een debat over teveel verre reizen en teveel vakantie ook duidelijk worden gemaakt met een beschrijving, in plaats van een foto. ,,Ik zie nergens aan de foto’s dat ze gemaakt zijn in Argentinië. Wat draagt die foto bij aan het maatschappelijk debat?"

,,We leven in een beeldcultuur", verweert Van Schaik zich nog. ,,De pers mag zelf bepalen hoe ze nieuws brengt", voegt collega Mulder eraan toe. Toetsing van rechtmatigheid moet ook achteraf plaatsvinden, en niet vooraf, aan de hand van een eenzijdige mediacode bijvoorbeeld.

Boukema heeft in zijn tweede termijn nog een briljante vondst, waarop zijn tegenpleiters het antwoord schuldig moeten blijven. Hij citeert Amerikaanse bronnen, waaronder The Washington Post, over de omgang van de Amerikaanse media met de kinderen van de president. Richtlijn en uitgangspunt zijn dat die onder alle omstandigheden met rust worden gelaten, behalve natuurlijk wanneer ze met hun ouders ‘officieel’ naar buiten treden. ,,Hoezo respecteert AP wel de privacy van de Obamas en niet hier in Nederland die van de Oranjes?" © HJ

Rechter Rullmann doet op 28 augustus om 15 uur uitspraak.

Comments

[Geplaatst door: K.H.J. ten Hopen]

Wat een hype om niets! Als je de akte bestudeerd zie je hoe geniaal dit is opgezet:

• Economisch eigendom blijft bij de certificaathouder(s), vermoedelijk Willem-Alexander (en eventueel Máxima en kinderen).
• Alle beslissingen van de stichting vereisen goedkeuring van de certificaathouders!
• Stichting heeft niets met de bouw van het huis te maken, alleen met de aandelen in de NV Machangulo (aannemende dat SA NV is naar Mozambikaans recht!) en eventuele commerciële exploitatie, waar zij dus uitvoerend zijn en de opbrengst naar Willem-Alexander gaat.
• Voor sommige besluiten moet de minister president geïnformeerd worden, maar nergens blijkt uit dat hij een beslissing kan tegenhouden. Dat kan ook niet met tweede punt hierboven!
• Mogelijke toekomstige misstanden in het project, die zeker leiden tot Kamervragen van de SP, kan Balkenende naast zich neerleggen omdat voor de aandeelhouder (= stichting) geen ministeriële verantwoordelijkheid geldt.

Al met al zijn alle betrokkenen blij en kan niemand meer een probleem maken omdat er een onafhankelijke stichting tussen zit die de klappen op kan vangen. Over de kosten van de beveiliging heeft Balkenende al gezegd dat die niet hoger zijn dan bij een gemiddelde vakantie aan de Middellandse Zee en als we dat te veel vinden, dan sturen we gewoon geen bewaking mee. De kosten om een luxe villa daar te bouwen zullen in ieder geval vele malen lager zijn dan in zuid Europa en het risico niet veel hoger. De stichting die nu zoveel commotie oplevert is de perfecte vondst om toekomstige commotie weg te werken, ook al gebeuren er dan wèl onoorbare zaken!