Dossier 'Crisis op Soestdijk' ROYALBLOG.NL

Eerherstel Juliana, na postume moedermoord door Beatrix!

Zonder dat we het in de gaten hadden, heeft zich een Griekse tragedie afgespeeld in de media. Ik heb het over de ordinaire aanval die door historicus Cees Fasseur met goedvinden van Beatrix is gedaan op koningin Juliana. Met enige fantasie kunnen we hierin een geval van postume moedermoord zien. Een beetje psycholoog zou het gedrag van Beatrix makkelijk kunnen leggen naast dat van Orestes, die in de gelijknamige tragedie van Aischylos zijn moeder Klytemnestra om het leven brengt.

Een hartstochelijk betoog van Cees van Hoore.

Kennelijk is dit soort gedrag van alle tijden, maar het is toch telkens weer schokkend om te zien hoe kinderen, om wat voor reden dan ook, meewerken aan het bezoedelen van het ouderbeeld. Fasseur kreeg als enige toegang tot het rapport Beel, waarin de affaire Hofmans uit en te na staat beschreven. Beatrix vertrouwde deze grijze royalty-biograaf.

Maar het resultaat is daarom niet minder schokkend. Juliana, de vorstin wier nagedachtenis bij mij en vele andere Nederlanders van mijn leeftijd nog een groot gevoel van vertedering teweeg brengt, wordt door het slijk gehaald en afgeschilderd als volledig mataglap.

In het Wilhelminapark in Utrecht staat een standbeeld van koningin Wilhelmina. Ze ziet eruit als één grote klomp onverzettelijkheid. Zij wordt algemeen gezien als een krachtige vorstin, maar ook zij kende haar kwetsbare momenten, ook zij was getrouwd met een schuinsmarcheerder. Ik denk dat ze zich werkelijk in haar Delftse tombe zou omdraaien als ze kon lezen wat er allemaal over haar dochter naar buiten is gebraakt.

Natuurlijk ben ik voor openheid in de media en zeker niet vies van een biograaf die de onderste steen boven wil krijgen. Maar dan moet je de zaak wel van twee kanten bekijken en niet met de onzin aankomen dat prins Bernhard de monarchie heeft gered toen hij in 1956 stiekem een interview aan Der Spiegel gaf. Nee, hij redde zijn eigen kloten, zijn eigen luxe positie en wilde Juliana, die had aangedrongen op een scheiding, op een zijspoor laten zetten.

Zoals literatuur-criticus en NRC-columniste Elsbeth Etty deze week terecht opmerkte, krijgt Juliana in dit boek van Fasseur veel te vaak de zwarte piet toegespeeld. Wat Juliana zelf in haar dagboeken over de kwestie Hofmans heeft geschreven, weten we pas in 2054, het jaar waarin ze openbaar (mogen) worden gemaakt. Dan is er echter niemand meer in geïnteresseerd.

Beatrix moet ervoor zorgen dat dit dagboek eerder geraadpleegd kan worden. Dat is voor haar een koud kunstje. Misschien dat de schade die haar moeder - mede door haar eigen toedoen - is aangedaan dan enigszins kan worden hersteld. Dat lijkt me haast de plicht van een kind, ook al hou je nog zoveel van je vader. Vrijgeven dus, die dagboeken!

In 1952 hield Juliana een toespraak voor het Amerikaanse Congres. De Nederlandse regering stond op haar achterste benen. Letterlijk zei Juliana het volgende: 'Ik hoop echt dat op een memorabele dag de enorme productie die nu wordt aangewend voor bewapening, wordt ingezet ten behoeve van ontwikkelingsprojecten.' Ik heb een eed gezworen om hier niet te vloeken, maar wat heeft die schat daar godverdegodver nou verkeerd mee gezegd? Helemaal niets.

Maar de regering vond dat een vorstin zich niet over de politiek mocht uitlaten. Voor mij getuigt het van moed dat ze dat wel deed. Bernhard gooide het er op dat ze niet wist wat ze zei, dat ze teveel onder de zweverige invloed van Greet Hofmans stond. Boven een artikel in de krant stond de kop: 'Juliana was lang de weg kwijt'. Maar zo is het niet. Bernhard heeft haar welbewust laten verdwalen.

Dat Juliana zich heeft vastgeklampt aan Grijze Greet is in het licht van Bernhards gedrag begrijpelijk. Hij was toen al aan het vozen met andere dames. Mócht Juliana dan misschien even steun zoeken? 'Als ík Beatrix was, zou ik het onderzoek nog eens laten overdoen door een vrouw', merkte collega Van der Linden terecht op.

Voor het paleis Noordeinde staat een groot standbeeld van Willem van Oranje te paard en dat zou ogenblikkelijk vervangen moeten worden door een beeld van Juliana op de fiets, stelde hij voor. Geen slecht idee. Alleen hoop ik dan wel dat Bernhard, haar fatale liefde, niet meer bij haar achterop zal springen maar Beatrix, om haar moeder weer eens stevig vast te houden. Leve Juliana, leve mijn koningin! © GPD Haarlems Dagblad, Cees van Hoore

Fasseur komt met boek met 'stip' op één in Boeken Top 10

Juliana & Bernhard, Het Verhaal van een Huwelijk 1936-1956 komt vanuit het niets binnen op plaats één in de Boeken Top 10. In dit boek beschrijft historicus Cees Fasseur de eerste twintig jaar van de relatie tussen koningin Juliana en prins Bernhard.

Boeken Top 10 week 47

(notering, tussen haakjes vorige week, auteur, titel, o.b.v. De Bestseller 60)

1. (-) Cees Fasseur - Juliana & Bernhard
2. (1) Huub Oosterhuis - Jij Die Mij Ik Maakt
3. (2) Jeroen Smit - De Prooi
4. (5) Doeschka Meijsing - Over De Liefde
5. (3) Nicci French - Wat Te Doen Als Iemand Sterft
6. (7) Youp van 't Hek - Bacteriën Moeten Ook Leven
7. (6) Elizabeth Gilbert - Eten, Bidden, Beminnen
8. (8) Kluun - Klunen
9. (-) Charlotte Dematons - Sinterklaas
10. (4) Topkoks Voor Thuiskoks 2. Bron: ANP

Daalder neemt afstand van voorspelbare kritiek op Fasseur

Forse kritiek op Fasseur’ meldt woensdag NRC Handelsblad, dat een dag eerder een volgens Fasseur ‘helemaal niet te zake doend bekend feit’ tot belangrijkste nieuws uit zijn die dag verschenen boek Juliana & Bernhard. Het verhaal van een huwelijk, 1936-1956.

‘De onderzoekers Gerard Aalders, Hans Daalder en Lambert Giebels hebben niet alleen inhoudelijke kritiek, maar maken ook bezwaar tegen het feit dat de bronnen die Fasseur voor zijn onderzoek heeft gebruikt, niet door anderen te controleren zijn’, aldus NRC.

Dat laatste komt natuurlijk niet als verrassing. Twee van de drie hebben zelf geprobeerd toegang te krijgen tot het Koninklijk Huisarchief en dan met name tot het daar opgeslagen rapport van de commissie Beel. Kritiek op het feit dat Fasseur wél toegang kreeg was er eerder ook al en dat is met de publicatie van het boek niet veranderd.

Aalders en Daalder vinden dat Fasseur te weinig oog heeft voor de kwalijke rol van prins Bernhard in de affaire rond gebedsgenezeres Greet Hofmans. Volgens Giebels laat Fasseur de politieke kant van de zaak onderbelicht, aldus NRC Handelsblad. „Fasseur stelt het voor alsof Bernhard niet anders kon dan de publiciteit opzoeken. Maar was de situatie, staatsrechtelijk gezien, in 1956 echt zo ernstig?", vraagt Daalder zich af.

NIOD-onderzoeker Gerard Aalders vindt dat Fasseur te weinig aandacht schenkt aan de persoonlijke beweegredenen van de prins om het conflict te laten escaleren door erover te lekken naar de pers. ,,Eigenlijk worden alle problemen op Juliana afgewenteld. Dat is onterecht. Bernhard was dol op status en macht. Die wilde hij ten koste van alles behouden. Daar gebruikte hij al zijn charmes voor, maar hij was ook bereid te liegen."

De reactie van Lambert Giebels was ook voorspelbaar. „Fasseurs boek is te zeer gebaseerd op bronnen die jij en ik niet in mogen zien." Als andere historici je bronnen niet kunnen controleren, „kun je moeilijk een historisch meesterwerk schrijven", vindt Lambert Giebels. Hij is sowieso niet positief in zijn oordeel over het boek. „Een goed geschreven en goed gedocumenteerde huwelijksroman", zegt hij. „Een echte page turner, maar uiteindelijk een boek dat „als historisch werkstuk faalt".

Hans Daalder neemt zaterdag in een ingezonden brief in NRC in duidelijke woorden afstand van het bericht. ,,Mij worden meningen toegeschreven die ik niet koester en waarnaar mij ook niet gevraagd is." Hij mengt zich niet, en Daalder legt ook uit waarom, in het koor van de critici die ‘bezwaar hebben tegen het feit dat de bronnen die Fasseur heeft gebruikt, niet door anderen te controleren zijn."

Integendeel, zo betoogt Daalder. ,,Ik achtte het juist dat in een zo gevoelige materie hoogstens één bekwaam historicus toegang tot de zo persoonlijke stukken in het Koninklijk Huisarchief zou worden gegeven, als men althans tot openbaarmaking van het rapport zou besluiten. Fasseur was als biograaf van Wilhelmina daartoe bij uitstek aangewezen."

Daalder noemt Fasseurs boek - ,,al kan men over interpretaties van mening verschillen"- ,,een vakkundige uitzonderlijke prestatie." Hij besluit met ,,ik word niet graag ingelijfd bij critici die spreken van een studie die ‘faalt’ als historisch werkstuk."

© GPD; Foto: © Dutch Photo Press, Patrick van Katwijk

Stormloop op boek Fasseur over huwelijk Juliana & Bernhard

Alleen Harry Potter verkocht beter. Boekhandels in heel Nederland melden een stormloop op het dinsdag verschenen boek van historicus Cees Fasseur over het turbulente huwelijksleven van koningin Juliana en prins Bernhard.

Uitgeverij Balans heeft na twee dagen al besloten tot een tweede druk, nadat de hele eerste oplage van bijna 40.000 exemplaren door de boekhandel is besteld. ,,Het pakhuis is leeg", aldus een woordvoerder van Balans.

In het boek 'Juliana & Bernhard. Het verhaal van een huwelijk' vertelt Fasseur, die eerder een biografie schreef over koningin Wilhelmina, gedetailleerd over de eerste twintig jaar van het huwelijksleven van het koninklijk paar, dat elkaar in de jaren vijftig op paleis Soestdijk bijna de deur uitvocht. In het boek wordt ook voor het eerst het rapport van de commissie Beel gepubliceerd. Beel trad in 1956 op als een soort gezinsbemiddelaar, om een einde te maken aan de huwelijkscrisis. © GPD

Nu ook biografieën in de maak van Willems I, II en III

Het is nog lang geen uitgemaakte zaak of nu meer mensen toegang krijgen tot het archief van het Koninklijk Huis voor het schrijven van een biografie over één van de vroegere of huidige leden van dat Huis. Hoogleraar geschiedenis Cees Fasseur kreeg dat wel voor zijn dinsdag verschenen boek 'Juliana en Bernhard, het verhaal van een huwelijk'.

Zelf zei hij daarover: ,,Wie het is, is het. Wie het niet is, wordt het nooit.'' Professor dr. Coenraad Tamse, emeritus hoogleraar Geschiedenis van de Nederlandse Politieke Cultuur aan de universiteit van Groningen, kan dat alleen maar beamen. ,,Het hangt er vanaf met wat voor visitekaartje je binnenkomt, als ik het zo mag zeggen.''

Tamse zegt zelf 'helemaal geen probleem' te hebben ondervonden, toen hij het voorwerk deed voor zijn twee boeken over koningin Emma. En hij weet ook dat er al geruime tijd door drie historici onderzoek wordt gedaan voor serieuze biografieën over de levens van de koningen Willem I, Willem II en Willem III. ,,Het zullen boeken worden over hoe het werkelijk was, niets meer of minder'', aldus Tamse.

Met name over Willem III hebben in de loop der jaren nogal wat wilde verhalen de ronde gedaan. Zo schreef de 19de eeuwse anarchistische voorman Ferdinand Domela Nieuwenhuis in 1886 het schotschrift 'Koning Gorilla', waarin hij Willem III ervan betichtte dat deze 'zo weinig van zijn baantje maakte' en een liederlijk bestaan leidde.

Domela Nieuwenhuis kwam ervoor in de gevangenis terecht wegens het 'boosaardig en openbaar smaden, honen en lasteren van de persoon des konings'. Dat er nu wel - wetenschappelijke - boeken kunnen verschijnen over de drie Willems inclusief de derde, is volgens de emeritus hoogleraar vermoedelijk te danken aan dezelfde Cees Fasseur, die nu over de Greet Hofmans-affaire heeft geschreven.

,,Sinds Fasseurs biografie over Wilhelmina is gepubliceerd, heeft men gedacht: als het over Wilhelmina kan, dan kan het zeker over de mensen vóór haar.'' Of er na 'Juliana en Bernhard' nu ook een uitgebreide biografie over Juliana mag worden verwacht, is een vraag die Tamse niet kan beantwoorden. ,,Dat hangt af van haar dochter. Ik weet niet hoe zij dat waardeert. Het punt is: het is wél je moeder. Ik weet het echt niet.''

Tevens wijst Tamse er op dat bij biografieën ook de wensen tellen van andere nabestaanden en van mensen die nog leven. ,,Mag je die in de discussie betrekken? Dat is een moeilijke vraag.'' Zeker is wel dat Annejet van der Zijl, die eerder onder meer een biografie over Annie M.G. Schmidt schreef, onder begeleiding van - opnieuw - Fasseur werkt aan een biografie over prins Bernhard.

Volgens haar uitgever wil Van der Zijl niet over het boek praten, zolang het niet af is. Daarnaast bereiden twee journalisten uitgaven voor over het leven van prins Willem-Alexander. Tamse: ,,Nederland heeft lang achtergelegen met biografieën, maar sinds tien, vijftien jaar regent het biografieën." © GPD Aly Knol

EO hoeft tv-serie Juliana niet aan te passen

De makers van de tv-dramaserie Juliana, die vanaf januari bij de EO te zien zal zijn, hebben de afgelopen dagen met blocnote in de hand en ,,ingehouden adem'' het nieuws gevolgd over het dinsdag verschenen boek van historicus Cees Fasseur over het huwelijksleven van koningin Juliana en prins Bernhard.

In de tweede reeks van de televisieserie over koningin Juliana komt namelijk de periode 1940-1958 aan bod, waarin onder meer de Greet Hofmans-affaire en de huwelijksproblemen van de vorstin spelen. De scriptschrijvers en producent concludeerden opgelucht dat hun versie van de gebeurtenissen geen aanpassing behoeft.

,,Ook uit onze serie blijkt dat Greet Hofmans geslachtofferd werd. Het huwelijk tussen Juliana en Bernhard was sowieso al heel slecht, daar was zij niet de oorzaak van. Haar rol is veel groter gemaakt dan hij was'', verklaart een tevreden EO-voorlichter. ,,Zelfs de briefjes tussen Juliana en Bernhard komen in onze serie voor. Natuurlijk niet letterlijk, maar de woorden zijn wel van nagenoeg dezelfde strekking.''

In Juliana II (het eerste deel, handelend over de jeugd van Juliana, was al in 2006 te zien) roept de koningin wel radeloos uit dat Bernhard haar ,,gek wil maken''. Uit het rapport-Beel, dat als bijlage bij het boek van Fasseur verscheen, blijkt dat Juliana haar man verweet haar zo te treiteren dat ze er wel ,,krankzinnig'' van moest worden. Maar van opname van 'Lula' in de St Ursulakliniek in Wassenaar of een plan daartoe was geen sprake.

In de EO-serie figureert deze psychiatrische kliniek nog wel. De makers zien echter geen reden tot aanpassing van het script. ,,Iemand 'gek maken' kun je ook spreekwoordelijk zien.'' En ook al is het nieuwe vierluik een gedramatiseerde versie van het leven van Juliana, aanpassingen waren niet uitgesloten, aldus de EO. ,,We willen wel dat de serie geloofwaardig is. Dus als we erg ver naast de waarheid hadden gezeten, hadden we wel degelijk wijzigingen aangebracht.'' 

© GPD Bernice Breure

'Soms zo genant en intiem dat u het eigenlijk niet wil weten'

Tijdens de presentatie van het nu al veelbesproken boek van Cees Fasseur werden dinsdag door vier 'deskundigen' korte kritische eerste reacties gegeven op 'Juliana & Bernhard'. Onderhoudende, maar ook provocerende en tot nadenken stemmende redes van prof. Henk Wesseling, historica Reinildis van Ditzhuyzen, publiciste Elsbeth Etty en Bernhard-biografe Annejet van der Zijl. NRC Handelsblad heeft drie daarvan woensdag op de website staan, in bewerkte vorm.

'Juliana werd immens onrecht aangedaan'.

,,Mijn journalistenhart ging niet veel sneller kloppen van dit boek over Bernhard en Juliana, want erg veel politiek nieuws staat er niet in, al zijn veel geruchten nu bevestigd. Maar mijn biografenhart sloeg regelmatig over van opwinding en mijn feministische hart stond bij tijd en wijle bijkans stil van oprechte verontwaardiging. Wat een vrouw en een mannetjesputter was Juliana en wat is haar door de patriarchale seksistische en autoritair-christelijke samenleving een immens onrecht aangedaan." Dat zei Elsbeth Etty. Lees hier verder in NRC

'Onderhoudend boek dat geruchten ontzenuwt'

"Laat ik het maar eerlijk bekennen: toen ik de titel van Cees Fasseurs boek, Juliana en Bernhard, zag, werd het mij even vreemd te moede. Wat hadden wij allemaal niet aan mooie titels bedacht (...) als: Hofmans en hovelingen, Palavers in paleizen, of om de tegenstellingen uit te drukken: Champagne of chocomel, Fietsen en Ferrari’s of – meer literair – Schipperen naast God en Herfsttij van een huwelijk of – ietwat vulgair maar wel toepasselijk – Alles went, zelfs een vent of Samen maar op ons eigen. En wat is het geworden? Juliana en Bernhard! Tsja, dat kan natuurlijk ook." Aldus Henk Wesseling. Lees hier verder in NRC

De Oranjezucht nam gevaarlijke trekken aan in Juliana’s kring

"‘Er was eens een prinses op zoek naar een man. Haar zoektocht zou zeven jaar duren?’ Zo begint Cees Fasseur zijn boek. Als een sprookje dus. Dertig bladzijden verder sluit hij zijn beschrijving van de verloving van Juliana en Bernhard af met de cliffhanger: ’Het feest kon beginnen’. Maar zoals we weten: het werd géén feest. Dit huwelijk tussen – aldus Fasseur – ‘twee van nature botsende karakters’ kent in de hier beschreven twintig jaar een aantal hoogte-, maar vooral veel dieptepunten. U kunt het allemaal tot in detail lezen – soms zo genant en intiem dat u het eigenlijk niet wil weten. Van uw ouders wilt u zulke intimiteiten ook niet weten!" Dat zei Reinildis van Ditzhuyzen. Lees hier verder in NRC

Andere media over boek 'Juliana & Bernhard'

Cees Fasseur presenteert in zijn dinsdag verschenen boek tal van feitjes, weetjes, nieuwtjes. Door de verschillende media is daarop verschillend gereageerd, juist ook vanwege het ontbreken van 'schokkend' nieuws. In de GPD-bladen is de nadruk gelegd op het falen van premier Willem Drees, dagblad De Telegraaf gaf alle krediet voor het redden van de monarchie aan prins Bernhard en NRC Handelsblad vond nieuws in plannen voor liquidatie van Greet Hofmans en haar volgelingen. In Elsevier maakt Liebeth Wytzes gehakt van álle berichtgeving: 'Greet Hofmans kwestie is een bejaarde roddel'. Een willekeurige greep uit het aanbod:

ELSEVIER

Vreemd om de krant open te slaan en alleen maar te lezen over een kwestie die zestig jaar geleden het koninklijk huis bezighield, alsof er in het heden helemaal niets van enig belang gebeurt. (..) Vreemd is in de eerste plaats dat het rapport-Beel, de weerslag van het onderzoekswerk dat de commissie Beel deed in 1956, op deze manier in de openbaarheid is gekomen. (..) Hoe privé en persoonlijk hun bevindingen ook waren – en dat waren ze – dit rapport zou voor iedereen inzichtelijk moeten zijn.(..)

Zo wordt dat rapport als het ware geclaimd en verkocht door Fasseur en diens uitgever en strijkt de schrijver de royalty’s op van iets wat allang door de gemeenschap is betaald. (..) De kwestie-Hofmans heeft de monarchie misschien wel even aan het wankelen gebracht, maar niet ten val. (..) Maar het vreemdste is nog de enorme belangstelling voor deze kwestie, die toch weinig gevolgen heeft gehad voor de monarchie.

Het is eigenaardig en tamelijk bespottelijk om op de televiesie te kijken naar allerlei zogenaamd serieuze deskundigen die hun mening geven over een zaak die het niveau van een gewoon huwelijksdrama niet ontstijgt en die het nodig vinden partij te kiezen voor Juliana of voor Bernhard. Want de hele kwestie is na al die jaren niet meer dan een bejaarde roddel. Hele artikel: Elsevier

NRC HANDELSBLAD

De omstreden gebedsgenezeres Greet Hofmans verdween in 1956 van het hof, nadat zij en koningin Juliana’s privé-secretaris Walraven van Heeckeren per brief met „liquidatie" waren bedreigd als zij zich niet vrijwillig uit Juliana’s omgeving zouden terugtrekken. Historicus Cees Fasseur citeert in voor het eerst uit de anonieme dreigbrief, ondertekend door het ‘Comité van Actie’.

Eerder werd al bekend dat twee leden van de voormalige Binnenlandse Strijdkrachten in een brief aan prinses Wilhelmina toespelingen maakten op een gewelddadige oplossing van de crisis in de monarchie, die het hof tussen 1948 en 1956 in twee kampen verdeelde: enerzijds Juliana en Hofmans-getrouwen, anderzijds prins Bernhard, zijn kinderen, onder wie prinses Beatrix, en zijn vertrouwelingen.

Fasseur zegt niet te weten of Bernhard, die nauwe contacten met het voormalig verzet onderhield, op de hoogte was van het dreigement om Hofmans te liquideren, of er zelfs opdracht toe gaf. Hele artikel: NRC Handelsblad

DE TELEGRAAF

De impasse rond het huwelijksconflict wordt uiteindelijk doorbroken uit onverwachte hoek. Alhoewel..., sommigen zien er de hand in van Bernhard. Op 28 oktober schrijven twee verzetshelden, de heren Tromp en Schutte, een brief aan prinses Wilhelmina. ,,Hun boodschap was kort maar krachtig: Hofmans moest uit de weg geruimd", aldus Fasseur, die daarmee een onbekend, wonderlijk feit in de Hofmans-affaire blootlegt. Wilhelmina licht daarop premier Drees in, die beide heren ontvangt voor een gesprek.

(..) Juliana's vertrouwensman Francois van 't Sant, volgens Fasseur een van de meest mysterieuze figuren in onze hedendaagse geschiedenis, grijpt zijn kans en vertelt Hofmans en Juliana's secretaris Van Heeckeren dat ze op moeten hoepelen. (..) 'Het comité van actie ter bescherming van de Koningin zal al degenen liquideren die zich niet vrijwillig terugtrekken uit haar omgeving en die van de prins'.

Als Van 't Sant daarna bij Hofmans op bezoek gaat en haar een 'doorgeving van God' laat opschrijven voor haar meest trouwe volgeling Van Heeckeren ('Laat Walraven van Heeckeren zich dekken door zich tijdelijk terug te trekken') is het pleit definitief beslecht. (…). Hele artikel: De Telegraaf

DE VOLKSKRANT

Koningin Juliana geloofde dat haar man prins Bernhard erop uit was haar zodanig te ‘treiteren’ dat haar leven ‘tot een hel’ zou worden en haar uiteindelijk een ‘krankzinnigverklaring’ wachtte. Dan zou zij moeten aftreden en haar oudste dochter, prinses Beatrix, een ‘marionettenkoningin’ worden aan de touwtjes van haar vader. Die vrees uitte Juliana een halve eeuw geleden tegenover de commissie-Beel.

Ook Juliana’s moeder Wilhelmina getuigde tegen Beel over een dreigende ‘Duitse Putsch’ van haar schoonzoon. Het rapport van de commissie- Beel, ingesteld om te voorkomen dat de gezinscrisis op paleis Soestdijk een constitutionele crisis werd, is dinsdag na ruim een halve eeuw openbaar gemaakt.

(..) De zwaarste kritiek had de commissie op Juliana. (..) Juliana moest de banden met Hofmans verbreken ‘alleen al omdat voedsel gegeven zou worden aan de zo verderfelijke gedachte dat Hare Majesteit niet volstrekt zelfstandig zou staan’. Hele artikel: De Volkskrant

'Een koninginnedrama, het hof was een slangenkuil'

Koningin Juliana is, zo wordt pijnlijker dan ooit duidelijk in het dinsdag verschenen boek van Cees Fasseur, een aantal jaren het zicht op de werkelijkheid kwijt geweest. Ze vertrouwt op 'doorgevingen' van de 'helderhorende' Greet Hofmans, die als 'contactsleutel met Boven' functioneert.

,,De onzekerheid van Juliana vergrootte haar behoefte aan goddelijke leiding. De wenken van 'Boven' kregen een onevenredige betekenis in haar leven", schrijft Fasseur.

Misschien dat in 2054, wanneer vijftig jaar na Juliana's overlijden haar dagboeken openbaar gemaakt mogen worden, meer bekend wordt over haar beweegredenen. Fasseur kan er slechts naar gissen.

Het beeld dat van Juliana ontstaat uit haar correspondentie, aantekeningen van de hofhouding en brieven van Hofmans klopt volgens Fasseur niet met de indruk van een 'zelfstandige, zelfbewuste' vrouw die Juliana oproept in haar brieven aan Bernhard en Wilhelmina in de oorlogsjaren. Hij kon ze allemaal lezen.

Greet Hofmans is door Bernhard op het paleis verwelkomd, ondanks 'ellendige twijfel' bij Juliana. Hofmans claimt geneeskundige krachten, die de bijna blinde prinses Marijke, geboren in 1947, misschien kunnen helpen. Daarin slaagt Hofmans niet. In 1950 zet Bernhard haar buiten de deur, maar dan is de kiem voor de 'crisis op Soestdijk' al gelegd.

Probleem is dat de halve Baarnse hofhouding en buren van het koninklijk paar ook in de ban zijn van 'mejuffrouw Hofmans', die zich steeds meer met het privéleven van het koninklijk gezin bemoeit.

Omdat de prins Hofmans niet meer vertrouwt, stoken haar aanhangers Juliana tegen hem op. Zo geeft Hofmans 'door' dat ,,de prins een aanslag op de koningin beraamde terwijl hij en zijn moeder het neonazisme zouden willen bevorderen."

Bernhard zou uit zijn op de regeringsmacht en haar af willen zetten, of op zijn minst 'buiten staat' van regeren willen laten plaatsen. Ook zou hij geld van haar hebben verduisterd. Dat de prins uitgerekend in die tijd (1952) vader wordt van een buitenechtelijke dochter, Alicia de Bielefeld, komt de familiale verhoudingen ook niet ten goede. Fasseur weet de naam van Alicia's moeder (,,een one night stand") niet te achterhalen.

Er ontstaan kampen op het paleis. Beatrix en Irene kiezen de kant van hun vader, Wilhelmina keert zich tegen de prins. ,,De kinderen en ik houden wel van je, maar van jou, niet van je vrienden uit de kring van Mej. Hofmans", schrijft Bernhard in 1956. Maar Juliana heeft ook haar grieven, vertelt ze de commissie-Beel.

Ze is ervan overtuigd dat Bernhard haar leven opzettelijk tot 'een hel' wil maken door doelbewust treiteren: door haar te pas en te onpas expres met het verfoeide 'Majesteit' aan te spreken bijvoorbeeld. ,,Met deze man van nu zou zij nooit getrouwd zijn", vertelt ze Beel.

Hofmans' invloed op staatszaken is doorgaans niet zo groot. De 'tot het hogere geroepen' Juliana volgt de raadgevingen, zo die al in heldere taal tot haar komen, naar eigen goeddunken op. Toch meldt Drees al in mei 1951 in de ministerraad dat er een Raspoetinfiguur aan het hof is, die ongewenste invloed heeft op de koningin. Hij verzuimt echter om in te grijpen, waardoor de crisis verergert.

Ook Beel heeft later ,,geen twijfel dat Hofmans' doorgevingen (zich) ook op staatkundig terrein bewogen." Kwalijker zijn de mensen om Hofmans heen, zo maakt Fasseur helder. Juliana's particulier secretaris en vertrouweling, Walraven baron van Heeckeren van Molecaten en diens vrouw Rita, het vroegere kindermeisje van de prinsesjes, bijvoorbeeld. ,,Hij was een trieste figuur, te dom om in te zien dat hij een rol wilde spelen die hem niet toekwam."

Van Heeckeren haat Bernhard ('een pooier'). Hij probeert, samen met Juliana's kamerheer in buitengewone dienst, de journalist Gerrie van Maasdijk, de koningin te sturen en moedigt haar aan afstand te nemen van Bernhard. Hij moet zijn Bilderberg-conferenties (besloten internationale gespreksbijeenkomsten van invloerijke personen, waarvan de prins vanaf het begin voorzitter was) opgeven vinden ze en Juliana spreekt hen na.

In augustus 1955 stuurt ze Bernhard een brief, waarin ze een echtscheiding aankondigt. ,,Wil jij onze familie de naam van een derderangs Balkan monarchie geven? Ik zal er, uit plichtsgevoel voor onze kinderen en onze positie, zeer positief tegen vechten", antwoordt Bernhard.

Nederland hoort pas in juni 1956 via het Duitse blad Der Spiegel dat er iets loos is in het zogenaamd 'volmaakt gelukkige koninklijk gezin'. Het is Bernhard die op slinkse wijze via buitenlandse perscontacten - ook in Engeland - de situatie op Soestdijk in de openbaarheid brengt.

,,Der Spiegel heeft Nederland en het koningshuis een grote dienst bewezen door met zijn sensationele onthullingen te komen. Het valt moeilijk in te zien hoe anders, dus achter de schermen, een bevredigende oplossing had kunnen worden gevonden voor een probleem dat onoplosbaar leek", schrijft Fasseur.

De prins zette daardoor zijn huwelijk en de monarchie op het spel, oordeelt hij. Juliana is onthutst, gekwetst en verlangt onderzoek naar het 'lek'. De prins houdt zich van de domme, niet voor het eerst en niet voor het laatst, maar gaat akkoord met het onderzoek als ook de onderliggende problemen onder de loep worden genomen. Louis Beel, vertrouwd door beide partners, moet dat onderzoek leiden, samen met nog twee 'wijze mannen'.

  ,,Het kabinet was in instelling en samenstelling van de commissie niet vooraf gekend. Volgens Drees ging de oplossing van de huiselijke problemen van het koningspaar de regering niet aan", schrijft Fasseur.

De commissie adviseert Juliana al in augustus om definitief alle banden met Greet Hofmans door te snijden en het Hofmansgezinde deel van haar hofhouding de laan uit te sturen. De prins hoeft maar weinig in te binden.

Hij moet voortaan zijn mond houden tegenover de pers, een opdracht die hij meteen al schendt en tot na zijn dood aan zijn laars lapt. Juliana stribbelt nog drie maanden hevig tegen, zoekt uitvluchten en probeert haar gelijk te halen met een nieuw driemanschap, maar capituleert.

Haar 'engel' Hofmans heeft ze nooit meer gezien. ,,Juliana moet zich in de maanden die op het rapport van de commissie volgden in de steek gelaten, onzeker en belaagd hebben gevoeld", zegt Fasseur.

,,'Een koninginnedrama' zou het verhaal kunnen heten. Het land sliep rustig door, maar Soestdijk verkeerde in rep en roer", voegt hij eraan toe. ,,Zeven lange jaren had de onrust geduurd. Het hof was veranderd in een slangenkuil vol vijandschap en intriges."

© GPD; Foto's: © GPD; Dutch Photo Press, Patrick van Katwijk

Vraag is of Juliana niet meer empathie verdient

Drie jaar heeft Cees Fasseur gewerkt aan zijn nieuwe boek over het huwelijksleven van Juliana en Bernhard, waarbij de perikelen rond 'medium' Greet Hofmans de leidraad waren. De historicus, tien jaar geleden bejubeld om zijn lijvige biografie van koningin Wilhelmina, kreeg anders dan collega's die hem bij de bestudering van de 'affaire Hofmans' voorgingen, wel volledige medewerking van het hof.

Koningin Beatrix stak haar nek uit, want het was bepaald een pijnlijke en, zo toont het boek nog eens aan, zeer ontluisterende periode in de Oranje-familiegeschiedenis. Fasseurs vuistdikke boek leest lekker weg. Alleen bij de verhandelingen over Hofmans en haar kliek stokt het ritme door de onnavolgbare en onbegrijpelijke 'ingevingen' die zij en haar vertrouwensman Jan Willem Kaiser van 'Boven' zeggen te ontvangen.

Fasseur kan niet duidelijk maken waarom zoveel intelligente mensen voor hen vielen, inclusief koningin Juliana. Het beeld dat hij schetst van Juliana is niet mooi. Ook Wilhelmina speelt een bedenkelijke rol, evenals premier Drees. Bernhard komt er, ondanks zijn escapades, beter vanaf en is uiteindelijk de held van het verhaal en de redder van de monarchie. Vraag is of Juliana niet meer empathie verdient.
Met het boek wordt als bijlage het rapport-Beel openbaar.

Het blijkt niet het kruitvat te zijn waar velen op hoopten. En nu al krijgt Fasseur kritiek dat hij ook niet alle briefjes en aantekeningen uit het dossier Beel openbaar heeft gemaakt. Fasseurs boek is alleen al daarom niet het laatste woord dat over de zaak wordt gesproken. Maar veel ruimte laat hij niet meer. © GPD; Foto: © Dutch Photo Press, Patrick van Katwijk

* Cees Fasseur: Juliana & Bernhard. Verhaal van een huwelijk, de jaren 1936-1956. Uitgeverij Balans, 496 pagina's. 27,50 euro