Andere kijk op rol Bernhard bij coup tegen Soekarno

Prins Bernhard heeft op de achtergrond de hand gehad in een aanslag op de Indonesische president Soekarno. Ook is hij betrokken geweest bij pogingen wapens te leveren aan eerst Soekarno, en toen die geen geld bleek te hebben aan het verzet tegen Soekarno. ,,De precieze rol van de prins is niet duidelijk, maar alles wijst erop dat hij erbij betrokken is geweest", zegt historicus Harry Veenendaal. Hij presenteerde samen met Jort Kelder een bijzondere verzameling bronnenmateriaal over de dinsdag vijf jaar geleden overleden prins Bernhard.

De conclusie van Veenendaal staat haaks op het oordeel dat historicus Cees Fasseur een jaar geleden velde in zijn veelbesproken boek over het huwelijksleven van koningin Juliana en prins Bernhard. Fasseur vond in de archieven geen enkele aanwijzing van 'prinselijke medeplichtigheid' aan de mislukte coup op 23 januari 1950 in Bandung. Die werd uitgevoerd door de Nederlandse militair Raymond Westerling. Diens plannen werden echter verklikt en Soekarno's elitetroepen maakten korte metten met de coupplegers.

• GroenLinks en D66 in de Tweede Kamer willen verder onderzoek naar wat de exacte rol van Bernhard is geweest. Dat zeiden Femke Halsema (GroenLinks) en Boris van der Ham (D66) maandagavond in Netwerk. Ze willen dat alle archieven open gaan om de volledige waarheid te achterhalen. Ook het tot nu toe voor de meeste historici gesloten Koninklijk Huis Archief dient voor onderzoekers toegankelijk te worden gemaakt.

Een maand eerder pas had koningin Juliana de soevereiniteitsoverdracht getekend, waarbij Nederland en Indonesië in een soort federatie waren verenigd. Dat Soekarno zijn eigen weg wilde gaan, was toen ook al duidelijk.  Volgens Veenendaal kwam het verraad rechtstreeks uit Paleis Soestdijk. Daar had Gerrie van Maasdijk, waarnemend algemeen secretaris aan het hof, aan het ontbijt iets opgevangen over de plannen. Hij seinde vervolgens secretaris-generaal Cees Fock van het ministerie van Algemene Zaken in, de rechterhand van toenmalig minister-president Willem Drees.

Fasseur houdt het er in zijn boek op dat Fock juist Van Maasdijk waarschuwde. Er volgde een onderzoek van de Koninklijke Marechaussee, waarbij de naam van de prins ('Z.K.H.') veelvuldig opdook. 'Wel rook, weinig vuur' oordeelde Fasseur over de archiefstukken van het onderzoek, waarover hij als eerste de beschikking kreeg. Veenendaal trekt andere conclusies en is op zijn minst nieuwsgierig naar de afloop van het op last van hogerhand voortijdig afgebroken speurwerk.

,,Wat is er gebeurd? Is er een gesprek geweest met de prins? Is de prins gehoord en zo ja, waar is het verslag daarvan?", vraagt hij zich af. Betrokkenheid van de echtgenoot van het Nederlandse staatshoofd (de prins) bij het om zeep helpen van een bevriend staatshoofd (Soekarno) zou de monarchie pas echt hebben doen wankelen; hoogverraad, aldus Veenendaal.

Veenendaal oordeelt in zijn rijk geïllustreerde boek niet zelf, maar laat de dagboeken van o.a. Gerrie van Maasdijk _ door de prins in 1950 aan de kant gezet _ en de rapporten van de marechaussee spreken. ,,De lezers moeten zelf oordelen." 'Dit is dynamiet' zou oud-premier Dries van Agt er in 2001 al over hebben gezegd. Op internet staat nog veel meer, zodat ook verder eigen onderzoek mogelijk is.
Voor Van Maasdijk en zijn medestanders stond de betrokkenheid van de prins vast, al werd in de persoon van de Leidse professor Jan Willem Duyff, een vriend van de prins uit het verzet, een façade gebruikt.

Duyff kreeg van Bernhard bijvoorbeeld een aanbevelingsbrief voor een ontmoeting met de Amerikaanse generaal Dwight D. Eisenhower om over 'Indië' te praten. Fasseur serveerde zowel Duyff ('aan lager wal geraakt') als Van Maasdijk ('een gevaarlijke intrigant') af. De prins moest weliswaar van premier Drees zijn vrienden wat zorgvuldiger kiezen, maar meer was er niet aan de hand. De documenten die Veenendaal in zijn boek presenteert, maken echter ook een andere zienswijze mogelijk. © GPD

* Harry Veenendaal en Jort Kelder: 'ZKH'. Hoog spel aan het hof van Zijne Koninklijke Hoogheid, uitgeverij Gopher, 19,50 euro. Info: www.stichtingalibaba.nl

Comments

[Geplaatst door: Peter von Xanten]

het verbaasd mij niet dat de Prins er weer bij betrokken is, maar ja zoals altij : de oranjes werken zo hard meneer !
ik hoop dat nederland dan ook snel weer een republiek wordt, wie heeft eigenlijk gevraagd dat we een klokhuis hebben in nederland ?

weer de doofpot in ?