Royalblog.nl Staatsbezoek Slowakije

Slowaken hebben 'koninklijk museum'

Een koninklijk museum in een kersverse republiek, dat gaat natuurlijk niet. Maar het Danubiana Meulensteen Art Museum op een schiereiland in de Donau, vijftien kilometer stroomafwaarts van Bratislava, komt er wel dichtbij. Koningin Beatrix was afgelopen week de tweede koninklijke bezoeker van Slowakije die er sinds de opening van het museum in 2000 een ontvangst organiseerde. Koning Juan Carlos van Spanje ging haar voor.

Voor Eindhovenaar Gerard Meulensteen (64), succesvol zakenman van Neways Electronics en kunstminnaar, kwam een lang gekoesterde droom uit. ,,Je eigen koningin in het museum, dat kun je alleen maar hopen'', zei hij na het vertrek van Beatrix en haar gevolg. Op Paleis Noordeinde is lang nagedacht of de koningin de ontvangst van de Nederlandse gemeenschap in Slowakije wel op deze plek moest houden. Een met Nederlands geld - van Meulensteen - gefinancierd kunstmuseum, zou dat de Slowaken niet voor het hoofd stoten?

Het antwoord was 'nee'. De Slowaken zelf zijn juist gek op het moderne Danubiana, gelegen op een punt waar Oostenrijk, Slowakije en Hongarije elkaar raken. Architect Peter Zalman heeft het museum ontworpen in de vorm van een 'Romeins schip dat de Donau afzakt'. Het resultaat is verbluffend, zoals zowel Juan Carlos als Beatrix vaststelden. En met de Slowaakse president beloonden ook zij Gerard Meulensteen - ook al honorair consul van Slowakije - met een hoge onderscheiding.

In het hoofdgebouw is de tentoonstellingsruimte, waar de Lucebert-expositie, die nu naam maakt in Schiedam op 16 juni te zien is. Op het schiereiland is een beeldentuin te zien, met de Donau als achtergrond. Tot de vaste werken behoren kunststukken van Karel Appel en Hans van de Bovenkamp.

Jaarlijks komen er nu al twintigduizend bezoekers en er is al een aanlegsteiger voor boten uit Wenen.
,,Nee, we hoeven niet bang te zijn voor overstromingen. De Donau is hier erg breed. Ook toen een paar jaar geleden half Bratislava onder water stond, hielden we het hier droog'', wuifde Meulensteen zorgen weg over de mogelijk kwetsbare ligging van 'zijn' museum.

De beeldentuin, waar hij de koningin samen met museumdirecteur Vincent Polakovic rondleidde, gaat binnenkort op de schop. ,,We willen er meer beelden in kwijt, maar dat kan alleen wanneer de kunstwerken niet in elkaar zichtveld staan, dus wordt de tuin opnieuw ontworpen. We schrijven er een prijsvraag voor uit", aldus de Eindhovenaar.

Over zijn conversatie met de koningin tijdens de lange wandeling is hij discreet. ,,We hebben dezelfde smaak in beeldende kunst'', stelde Meulensteen na afloop vast. ,,Ze vond het prachtig'', wilde hij ook wel verklappen. De Spaanse koningin Sofia, net als vriendin Beatrix een groot liefhebber van moderne kunst - het Reina Sofia museum in Madrid is daar het bewijs van - stak haar enthousiasme ook niet onder stoelen of banken, aldus Meulensteen.

Het was dan ook bijzonder dat het Spaanse koningspaar tijdens hun staatsbezoek aan Slowakije de Spaanse gemeenschap juist in Danubiana ontving. Het museum krijgt nu elk jaar een mooie tentoonstelling aangeboden én betaald door Madrid. Na het bezoek van Beatrix komt er wellicht ook nog meer belangstelling uit Nederland. © GPD

Zieke kinderen krijgen bezoek van Dr Klaun

Een dag na het bezoek van koningin Beatrix wordt in Kosice een voorstelling gegeven door de Doktor Klaun foundation (www.drklaun.sk) in een sociaal tehuis waar langdurig zieke en uit huis geplaatste kinderen verblijven. Het is het 250ste bezoek van de stichting aan een tehuis in Slowakije.

De Doktor Klaun foundation wordt vanuit Nederland ondersteund door de stichting Doktor Klaun (www.drklaun.nl). Naast het bezoeken van langdurig zieke kinderen en volwassenen in tehuizen en inrichtingen verstrekt de stichting rolstoelen, scootmobielen etc. Deze hulpmiddelen zijn in Nederland afgeschreven en worden door de stichting gerepareerd en vertrekt aan hulpbehoevenden.

Het werk van de stichting wordt ondersteund door o.a. oud-voetballers Hans van Breukelen, Leo van Veen en Hans Kraay, maar ook door Tweede-Kamerlid Hans Spekman en de Nederlandse ambassadeur in Slowakije, Rob Swartbol. © GPD

Slowaken ontsteken kaars voor Beatrix

Koningin Beatrix heeft haar staatsbezoek aan Slowakije op de valreep nog even een halfuurtje verlengd.

De belangstelling was in de Oost-Slowaakse stad Kosice zó groot en het programma zó aardig, dat er een kleine toegift vanaf kon. Aan het einde van de middag keerde Beatrix terug in Nederland.

De komst van koningin Beatrix liet de inwoners van Bratislava de afgelopen dagen koud. Er komen zoveel dagjesmensen zullen de hoofdstedelingen hebben gedacht, voor die ene extra uit Nederland gaan we de straat niet op. Hoe anders was het echter in Kosice, de tweede stad van Slowakije, niet ver van de grens met Oekraïne.

Duizenden Slowaken klapten en juichten Beatrix toe toen ze vanaf het stadhuis over de hoofdstraat een rondje rond de kerk liep. Die kerk was de gotische Elizabethkathedraal, het nooit afgemaakte pronkstuk van het als industriestad bekend staande Kosice.

Veel meer dan de hoofden van het toegestroomde en opdringende publiek kreeg de koningin bij de korte wandeling niet te zien. Dat ambassadeur Rob Swartbol had geregeld dat 'Tulpen van Amsterdam' over straat klonken, zal haar zijn ontgaan.

Ook langs de route die Beatrix aflegde naar de 'groene school' even buiten de stad, waar leerlingen leren zorgvuldig met het milieu om te gaan (afvalscheiding, biotuin), stonden veel belangstellenden.

De koningin nam ook voor de schooljeugd ruim de tijd. Waardering was er voor de geste van de Slowaakse 'groene scholen' om in het hele land op dezelfde tijd een kaars te ontsteken ter ere van Beatrix, mede uit dank voor haar belangstelling voor hun missie.

Het staatsbezoek werd afgerond met een bezoek aan het Conservatorium, waar Wibi Soerjadi (Beatrix: hij is leuk, toch?) een korte masterclass gaf aan een twee talentvolle Slowaakse pianisten die de koningin op een cabaretesk quatre-mains trakteerden.

De muziekstudenten slaagden er in het oorspronkelijk voor 2820 minuten geplande staatsbezoek nog een halfuurtje op te rekken. Beatrix, die er speciaal weer voor ging zitten, maalde er dit keer niet om. © GPD; Foto's: © GPD HJ

Koningin Beatrix terug in Nederland

Koningin Beatrix is weer terug in Nederland. Het verblijf in Slowakije werd woensdagmiddag weliswaar iets opgerekt door het leuke programma en de grote belangstelling van de bevolking van Kosice, maar even voor twee uur hing het regeringstoestel toch in de lucht. Meer over de laatste dag van het bezoek volgt later. © GPD

Japanse keizer tien dagen op reis in Europa

Keizer Akihito en keizerin Michiko zijn dinsdag in Zweden begonnen aan een tiendaagse rondreis door Europa.

De Japanse keizer kreeg woensdag in Uppsala, waar de driehonderste geboortedag van Carl Linnaeus werd herdacht, een eredoctoraat. Fotograaf Albert Nieboer was erbij. Zie het verhaal bij de nieuwsberichten.

Foto: © Royal Press Europe

Koningin Beatrix mocht wél uitslapen

Hofhouding en pers moesten woensdagmorgen al rond vijf uur op voor de vlucht naar het Oost-Slowaakse Kosice, waar koningin Beatrix haar staatsbezoek aan Slowakije afsloot. De koningin zelf mocht wat langer in bed blijven liggen na de enerverende tweede dag van haar visite, met het concert van Wibi Soerjadi als mooie bekroning. Beatrix kwam, voor op het schema, even voor tien uur in Kosice aan.

Op het programma stonden onder meer een stadswandeling, bezoek aan een 'groene school' (foto) en het bijwonen van een masterclass van Wibi Soerjadi. De Slowaakse president Ivan Gasparovic stelde anderhalve maand geleden ook nog een uitstapje voor naar de Hoge Tatra, de bergketen langs de grens met Polen. Dat voorstel stuitte echter op een 'jammer, maar helaas' van Nederlandse kant. Het paste niet meer in het programma. © GPD

Gezondheid Ariane 'griezelig' geweest

De gezondheidstoestand van prinses Ariane is 'heel griezelig' geweest. Dat vertelde koningin Beatrix dinsdag in het Danubiana Meulensteen kunstmuseum even buiten de Slowaakse hoofdstad Bratislava, tijdens een gesprek met de Nederlandse pers.

De kleindochter van Beatrix werd begin mei met een infectie aan de luchtwegen opgenomen in het Leids universiteitsziekenhuis. Ariane is nu leuker en alerter volgens de koningin, die meldde dat het prinsesje er heel goed doorheen is gekomen. God zij dank, aldus Beatrix, want pas achteraf werd verteld hoe ernstig het was.

De koningin wilde op de tweede dag van haar staatsbezoek verder niet praten over persoonlijke zaken. Vragen over de opiniepeilingen die vorige maand verschenen rond de veertigste verjaardag van Willem-Alexander, en waarin zijn geschiktheid voor het koningschap en een mogelijke datum voor de troonswisseling aan de orde kwamen, werden vriendelijk weggewuifd. Volgens haar moet de verjaardag nog écht worden gevierd en dat gebeurt pas eind augustus.

De koningin wil na Letland en Slowakije 'in principe' ook de overige nieuwe lidstaten van de Europese Unie bezoeken, maar dat vergt tijd. Het zijn er veel en de agenda zit al vol, aldus een lachende Beatrix. Estland en Litouwen, die heel indiscreet haar komst al hadden aangekondigd, zijn volgend jaar in elk geval aan de beurt, zo bevestigde de koningin. Later dit jaar gaat ze overigens met Willem-Alexander en Máxima naar India.

De bezoeken aan de nieuwe lidstaten - van de 27 EU-leden heeft Beatrix er vijf nog niet bezocht - zorgen dat die landen ook in Nederland extra aandacht krijgen. De koningin vond, evenals in Letland vorig jaar, ook bij de Slowaken het enthousiasme voor Europa enorm stimulerend. ,,Ieder uur leer je wat", meende de vorstin, die onder de indruk was de grote inhaalslag van de Slowaken. © GPD

Soerjadi geeft Beatrix feestelijk concert

Wibi Soerjadi was opgelucht en tevreden na zijn pianoconcert voor koningin Beatrix en de Slowaakse president en diens echtgenote. Ritmisch applaus van de Slowaken en complimenten van de koningin vielen hem na afloop ten deel.

Het was dan ook een bijzonder optreden, waarbij Soerjadi in het Slowaaks Nationaal Theater - het gebouw van de opera - voor het eerst live de zelf gecomponeerde muziek speelde die hij schreef voor de kür van Ineke Schellekens-Bartels: 'The Spirit of Sunrise.

Achter de piano werd de kür - goed voor goud - geprojecteerd, al was het nog even spannend of de beelden ook zouden doorkomen. Een unieke combinatie: het pianospel en de bewegingen van het paard.

Soerjadi - in het Slowaaks de 'klaviristu Wibiho Soerjadiho'- vond het concert van driekwartier 'fysiek en mentaal' zwaar, vooral omdat de spanningsboog nu lang gespannen moest blijven. ,,Het had nog wel langer mogen duren," meende hij echter. Het ging volgens hem 'perfect'.

De oh's en ah's waren goed te horen toen na het concert het doek opging en de genodigden het tot receptieruimte omgetoverde toneel te zien kregen.

Heleen Valstar, al achttien jaar verantwoordelijk voor het Nederlandse visitekaartje bij contraprestaties, had zichzelf weer overtroffen. Het donkere toneel was aangekleed met metershoge witte bloemstukken, en uit het plafond kwamen bollen met bloemen.

Ook dinsdagmiddag in het Danubiana Meulensteen Art Museum zorgde zij voor de bloemen. © GPD; Foto's: © GPD HJ

Alles klaar voor avondje met Wibi Soerjadi

,,Hij is leuk toch?" Koningin Beatrix had dinsdagmiddag bij het gesprek met de pers weinig woorden nodig om aan te geven waarom ze de pianist Wibi Soerjadi heeft gevraagd te spelen voor haar Slowaakse gastheren.

President Ivan Gasparovic bekende eerder in zijn ontmoeting met de Nederlandse media dat hij nog nooit van Soerjadi had gehoord - ,,ik ben liefhebber van opera"- maar aan die onwetendheid komt snel een einde.

De vlaggen hangen in top voor het Slowaaks Nationaal Theater, de bloemenpracht van Heleen Valstar staat fraai geschikt op zijn plaats en de rode loper ligt uit. Om acht uur dinsdagavond begint de zogenoemde contraprestatie, het cadeau van Beatrix aan de Slowaken. © GPD

Beatrix geniet in Danubiana museum

De koning van Spanje was er al eens geweest, de koningin van Nederland nu ook: het prachtig in de Donau gelegen Danubiana Meulensteen Art Museum. Gesticht met hulp van de Eindhovense zakenman en industrieel Gerard Meulensteen, die terecht trots mag zijn op het resultaat van dit voor de regio unieke en bijzondere museum op de grens van Hongarije, Slowakije en Oostenrijk.

Koningin Beatrix nam ruim de tijd voor een rondgang door het museum in Cunovo en de bijbehorende beeldentuin. ,,Prachtig", luidde haar allesomvattende oordeel. De koningin keek uiteraard met kennersoog naar de uitgestalde beelden, en praatte er uitgebreid over met museumdirecteur Polakovic en de haar vergezellende Meulensteen, honorair consul van Slowakije in Nederland.

In het museum was daarna de ontmoeting met de kleine Nederlandse gemeenschap, én het traditionele gesprek met de pers. De koningin kondigde alvast aan volgend jaar naar Estland en Litouwen te zullen gaan. In principe wil ze namelijk alle nieuwe lidstaten van de EU bezoeken.

© GPD; © GPD HJ

Willem-Alexander even in Afghanistan

Prins Willem-Alexander is vanuit Afghanistan op weg terug naar Nederland. Dat heeft de RVD dinsdag aan het einde van de middag bekend gemaakt. Om veiligheidsredenen is vooraf geen bekendheid gegeven aan het tweedaagse bezoek, dat al langere tijd werd verwacht.

Meer bij de nieuwsberichten, met veel foto's. © GPD; Bron: RVD; Foto's Min Defensie Ruud Mol

Beatrix wandelt door centrum Bratislava

Koningin Beatrix was dinsdag al vroeg uit de veren. Vanaf haar logeeradres aan Hvlané namestie, het hoofdplein van het oude centrum, wandelde ze met haar gevolg naar het voormalige paleis van de aartsbisschop, Primaciálny palác.

Op deze historische plek, tegenwoordig het stadhuis van Bratislava, werd in 1805 in de Spiegelzaal de Vrede van Pressburg getekend door Oostenrijk en Frankrijk, die net een bloedige slag hadden gevochten bij Austerlitz.

De koningin bekeek met veel genoegen de kostbare wandtapijten in het stadhuis en kreeg daarna een korte verhandeling over de problemen die Slowakije is tegengekomen bij de overgang van communisme naar zelfstandige, democratische republiek. De koningen stelde vrijuit vragen, en er ontstond ook met de Slowaakse minister van Buitenlandse Zaken, Jan Kubis, een interessante discussie.

Natuurbehoud, bescherming van de natuur versus ontwikkeling (hotels in de bergen!), de positie van de Roma, jeugdzorg, behoud en onderhoud van de democratie, steun voor niet-gouvernementele organisaties - in vogelvlucht kwam alles voorbij.

Daarna was het tijd voor een ommetje door het stadscentrum, met aandacht voor oude huizen en bronzen beelden, en voor de ogen van de koningin vooral ook veel fotografen. Daar zal Beatrix tijdens haar afgeschermde boottochtje over de Donau, waar de economie ter sprake komt, minder last van hebben. De pers wordt met een bus vervoerd.

President Ivan Gasparovic ontving ondertussen op het paleis driekwartier lang (langer dan afgesproken) de Nederlandse journalisten voor een zeer geanimeerd - voorzover dat kan via een tolk - gesprek.

Hij verklapte dat hij de koningin graag naar de Hoge Tatra had meegenomen, maar ja, "het protocol" stond dat in de weg. Lees: de koningin had er geen zin in. © GPD

'Nederland een voorbeeld voor Slowakije'

De Europese Unie heeft nieuw elan gekregen dankzij het enthousiasme van de nieuwe lidstaat Slowakije. Dat inspireert ook andere landen, aldus koningin Beatrix gisteravond in haar tafelrede bij het begin van haar eerste staatsbezoek aan Slowakije.

Op zijn beurt had de Slowaakse president Ivan Gasparovic vooral lof voor Nederland. ,,Voor ons een voorbeeld van hoe men een democratische, tolerante, bloeiende en geordende maatschappij kan opbouwen." En hoewel Slowakije in de afgelopen jaren een forse stap vooruit heeft gemaakt, kon van Nederland nog veel worden geleerd meende de president.

Gasparovic herinnerde eraan dat Slowaakse wederdorpers in 1655 al hulp kregen uit de Nederlanden - door dat contact leerden de Slowaken geschilderd en geglazuurd aardewerk maken. En ook nu weer stromen kennis en geld rijkelijk naar zijn land. Nederland is niet voor niets de grootste buitenlandse investeerder. Maar hij was ook blij dat sinds 1 mei de Nederlandse arbeidsmarkt ook helemaal open is voor Slowaken. ,,Dat schenkt onze jongeren nieuwe mogelijkheden."

'Král'ovná' Beatrix, die nauwelijks 2860 minuten _ nog geen 48 uur _ in Slowakije verblijft, merkte op dat enorme vooruitgang is geboekt sinds de toenmalige Slowaakse president Kovacs in 1996 in Den Haag langskwam. Toen waren lidmaatschap van EU en Navo nog toekomsmuziek voor de net drie jaar onafhankelijke republiek. ,,Hoe anders is de situatie nu!" meende de koningin.

,,De overgang naar een ander economisch bestel heeft niet alleen winnaars opgeleverd," zei Beatrix overigens. Er was volgens haar echter één troost. Degenen die zelf offers hebben gebracht, beseffen ,,dat in elk geval hun kinderen en kleinkinderen daar de vruchten van zullen plukken."

De koningin spoorde de Slowaken aan aandacht te blijven besteden aan hun minderheden (Hongaren, Roma en Sinti). ,,Dit samenleven van verschillende groepen in één land stelt hoge eisen aan burgers en bestuur."

Minister Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken bracht de problemen met de Roma en Sinti ook al meteen na aankomst in Bratislava ter sprake bij zijn Slowaakse collega Jan Kubis. Die wil er een speerpunt van maken wanneer Slowakije eind dit jaar voorzitter wordt van de Raad van Europa. ,,Goed onderwijs", was volgens Verhagen de sleutel tot de oplossing voor de achterstand en achterstelling van de zigeuners. © GPD

'Gašparovičová' struikelblok voor de tong

Een koningin kan zich ondanks goed oefenen ook wel eens verspreken. Dat gebeurde maandagavond dan ook bij de toast aan het slot van de toespraak tot de Slowaakse president. Koningin Beatrix struikelde over de naam van Silvia Gašparovičová toen ze wilde drinken op de gezondheid van de president en zijn echtgenote, en op de voorspoedige toekomst van het Slowaakse volk en op de ‘blijvende samenwerking tussen onze beide landen in een steeds hechter Europees verbond’.

Voor de deur van het gastenverblijf waakt Napoleon.

De Slowaken namen het Beatrix niet kwalijk tijdens het intieme samenzijn in het presidentieel paleis. De koningin overnacht overigens in het hartje van de oude stad, op het grote plein, dé trekpleister van de toeristen en dagjesmensen.

Toen ze haar logeeradres verliet voor het staatsbanket - met de koningin gekleed in een prachtige donkerrode avondjurk - kreeg ze een warm applaus van de omstanders.

Dinsdag hoeft de koningin maar een tiental meters te lopen, over het plein, naar het Aartsbisschoppelijk Paleis annex stadhuis van Bratislava. In het gebouw van de opera zijn maandag al de voorbereidingen begonnen voor de ontvangst van dinsdagavond. Pianist Wibi Soerjadi ging om tien uur ‘s avonds zelfs nog terug naar het theater om te repeteren.

Het centrum van Bratislava is namelijk zo overzichtelijk en klein, dat iedereen die gaat wandelen wel bekenden tegenkomt. Dus ook Wibi Soerjadi op het terras van Lemonde, of even later de ministers van Buitenlandse Zaken, Maxime Verhagen en Jan Kubis. Of hofmaarschalk Hans van Eenennaam op weg naar de residentie van de koningin. Of de ‘lakeien’ van paleis Noordeinde, die dinsdagavond bij de contraprestatie er weer voor zorgen dat niemand iets tekort komt. © GPD

Luidkeels 'Slava!' voor 'král'ovná' Beatrix

Král’ovná Beatrix arriveerde maandagmiddag stipt om half twee op het vliegveld van Bratislava voor haar 2860 minuten - nog geen 48 uur - durende staatsbezoek aan Slowakije.

Het Slowaakse protocol was zoveel punctualiteit kennelijk niet gewend want op dat moment moest de rode loper nog worden uitgerold. Beatrix ging vervolgens meteen naar het presidentieel paleis.

Daar ging om 13.26 uur de Nederlandse vlag al in top, naast uiteraard de Slowaakse.

De soldaten die de erewacht vormden kregen daarna even rust, alvorens ze weer stampvoetend onder de tonen van opwekkende marsmuziek hun plaats langs de rode loper innamen.

Daarna was er nog wat geschuif nodig om iedereen op de juiste plek te krijgen.

Om 13.44 voegde de vaandelwacht zich plechtig marcherend bij hen.

Minister Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken arriveerde als eerste van het Nederlandse gezelschap bij het paleis, in gezelschap van zijn Slowaakse collega Jan Kubis. Vervolgens was het voor beide heren en de rest van het koninklijke gevolg tien minuten peultjes zweten in de felle middagzon.

De thermometer naast het paleis gaf aan dat het 29 graden was. In de schaduw - niet in de zon.

Koningin Beatrix, die een langere route vanaf het vliegveld had genomen om ná haar hofhouding te aan te komen, reed om 13.54 uur de poort binnen. Iets vroeger dan in het draaiboek voorzien, maar president Ivan Gasparovic en echtgenote stonden klaar.

Na het aanbieden van brood en zout was het tijd voor het spelen van de volksliederen en de inspectie van de erewacht.

Precies om 13.59 uur schalde een luid ‘Slava’ (‘leve!) over het plein, als dank van de militairen aan de koningin aan het einde van de inspectie.

Het gezelschap mocht naar binnen.

Daar poseerde de koningin voor de zogenoemde officiële foto met het presidentsechtpaar. Vervolgens gingen de deuren van de aangrenzende salon dicht en konden de gesprekken beginnen.

Meer doet Beatrix maandag ook niet: praten met president, premier en parlementsvoorzitter en om acht uur het staatsbanket, met de gebruikelijke beleefde toespraken. Dinsdag pas is er gelegenheid om wat rond te kijken en ook staat er dan een boottochtje over de Donau gepland. Mét themalunch over de economische ontwikkeling overigens.

Opvallend de snit van de uniformen van de Presidentiële Garde.

© GPD; Foto's: © GPD HJ

Koningin bij opening van Holland Festival

Koningin Beatrix is dinsdag 29 mei in het Muziektheater Amsterdam aanwezig bij de openingvoorstelling van het zestigste Holland Festival. Op deze avond wordt de opera From the House of the Dead van de Tsjechische componist Leoš Janácek opgevoerd.

De opera staat onder leiding van dirigent/componist Pierre Boulez en regisseur en Gouden Palmwinnaar Patrice Chéreau. De uitvoering is door het Mahler Chamber Orchestra, het Arnold Schönberg Chor en internationale topvocalisten, waaronder Olaf Bär, John Mark Ainsley, Stefan Margita, Peter Straka en Wolfgang Brendel.

From the House of the Dead is een co-productie van het Holland Festival met de Wiener Festwochen, de Scala in Milaan, Festival d’Aix-en-Provence en de Metropolitan Opera in New York. Pierre Boulez dirigeert de opera alleen in Wenen, Amsterdam en Aix-en-Provence. Deze opera zal de laatste grote theaterproductie van de inmiddels 82-jarige dirigent zijn. © GPD

Koningin zegt het met oranje tulpen

Alsof een UFO is neergedaald op het plein voor het operagebouw van het Slowaaks Nationaal Theater, Slovenské národné divadlo. De Slowaken kijken er met verbazing naar. Wat is dit? Waar komt het vandaan? Waarom staat het hier? Iedereen wil het aanraken, strelen, eraan ruiken. De politie houdt er daarom ook een oogje op.

Het is echter geen UFO, maar een piramide van oranje tulpen. Die is zondag quasi uit het niets verschenen voor de deur van het theater. Daar houdt koningin Beatrix over twee dagen de zogenoemde contraprestatie, haar feestavondje voor de Slowaakse hoipolloi. De bloemenpracht dient als blikvanger en is gesponsord door ABN Amro.

Gezien de enorme belangstelling is het kleurrijke Nederlandse visitekaartje in Bratislava nu al een succes.

De Slowaken krijgen overigens nauwelijks de kans de koningin te zien. Op het vliegveld blijft ze maandagmiddag net lang genoeg om vanuit het vliegtuig in de gereedstaande auto’s te stappen om vandaaruit naar het Grassalkovicov palác (foto) te rijden, de residentie van de Slowaakse president. Daar wordt Beatrix met brood en zout op traditionele wijze verwelkomd, en dan is het meteen uit met de pret.

De koningin praat de rest van de middag achtereenvolgens met het presidentieel paar, de minister-president en de parlementsvoorzitter alvorens ze zich rond zes uur klaar kan maken voor het staatsbanket. Maar volgens Hare Majesteits vertegenwoordiger in ‘Slovensko’ is het niettemin zeer belangrijk en betekent de visite een kroon op de betrekkingen tussen Nederland en Slowakije. © GPD; Foto's: © GPD HJ

Bratislava toont zich van zonnige kant

Bratislava laat zich dit weekeinde van zijn mooiste kant zien. Zonnig, warm, uiteraard vol dagjesmensen uit op koopjes, een wandeling door de historische oude stad, een terrasje en een blik op de mooie Slowaken m/v. Een weekeindje met SkyEurope is eenieder aan te bevelen! Om een krant te persifleren: goedkoop, maar wel kwaliteit.

Bratislava stelde in het verleden natuurlijk nooit zo heel veel voor. De machtscentra waren door de eeuwen heen Wenen, Boedapest en Praag. Maar de stad, met tegenwoordig een half miljoen inwoners, ligt wel op een strategisch punt langs route tussen die belangrijke steden. En dat heeft toch een zekere welvaart en pracht gegeven.

Bratislava doet met een vluchtige blik aan Riga denken: kerktorens met koperbedekking, de rivier, kleine, smalle straatjes, leuke pleintjes en alles de laatste jaren met ijver en smaak gerestaureerd en opgeknapt. Geen wonder dat de stad tegenwoordig een favoriete bestemming is voor een dagexcursie vanuit Wenen, op nauwelijks een uur afstand.

De zonnige zaterdag leent zich uitstekend voor een stadsverkenning, overigens beperkt tot de ‘Stare Mesto’, de oude stad. De opnamen spreken daarbij voor zich, met onder meer het Aartsbisschoppelijk paleis

en de burcht (Hrad)

en Donaubrug, die leidt naar het moderne deel van de stad, de communistische betonblokken.

Ook mooi het Slowaaks Nationaal Theater, waar koningin Beatrix dinsdagavond pianist Wibi Soerjadi laat spelen voor haar Slowaakse gastheren. Van een aanstaand staatsbezoek is in Bratislava overigens niets te merken. Althans niet in de vorm van straatversieringen of krantenkoppen, zoals in andere landen de afgelopen jaren nog wel eens het geval was.

De Nederlandse ambassadeur Rob Swartbol houdt zondag een praatje voor de pers, die hier niet in massaal komt opdagen. Maar de kleine, intieme staatsbezoeken zijn meestal nog het aardigst. En voor de koningin is het prettig. Ze reist immers met een bijna geheel vernieuwde équipe - van grootmeester tot hoofd beveiliging, van ceremoniemeester tot directeur van het Kabinet der Koningin. © GPD; Foto's: © GPD HJ

Slowakije kreeg eindelijk groen licht

Koningin Beatrix brengt vanaf maandag een staatsbezoek aan Slowakije. Een historisch bezoek, vinden de Slowaken. Nooit eerder kwam er een Oranje op visite. Voor de Slowaakse ambassadeur Oksana Tomová waren het spannende maanden: 'komt-ze wel, komt-ze niet.' Het groene licht kwam uiteindelijk in januari.

,,Ik zal die dag nooit vergeten," zegt Oksana Tomová opgetogen. Het was een koude januaridag. Alle in Nederland geaccrediteerde diplomaten hadden zich verzameld in paleis Noordeinde voor de jaarlijkse nieuwjaarsontvangst van koningin Beatrix. ,,Of ik na afloop van de receptie even bij de koningin wilde komen, vroeg de grootmeester," vertelt de Slowaakse ambassadeur. Een moment van spanning, zou het eindelijk doorgaan?

,,Er is een lange wachtlijst met landen die koningin Beatrix op bezoek willen hebben," zei toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot een jaar geleden aan het einde van het staatsbezoek aan Letland. Vooral de 'nieuwe' landen van Europa staan te dringen, wist de bewindsman. Het betekent voor hen bestendiging van de relaties en een belangrijke erkenning. ,,Het is voor ons een historische gebeurtenis," beaamt Tomová.

Ambassadeur Tomová (rechts) bij de ontvangst van de Nederlandse delegatie.

Slowakije kwam na de losmaking uit de Tsjecho-Slowaakse federatie in 1993 lange tijd niet in aanmerking voor een bezoek, in tegenstelling tot het andere verzelfstandigde landsdeel, Tsjechië. Beaxtrix en Claus gingen daar al in 1994 heen. ,,De politieke situatie in mijn land maakte dat niet mogelijk," erkent de Slowaakse ambassadeur. Maar toen haar land in 2004 toetrad tot Navo en Europese Unie waren die belemmeringen opgeheven. Het wachten was op een gaatje in de koninklijke agenda.

Tomavá werd het voorbije jaar regelmatig op het paleis uitgenodigd. 'De koningin staat positief tegenover een bezoek' kreeg ze te horen. 'Er is nog plaats in de agenda' luidde de boodschap een volgende keer, maar uitsluitsel kwam er niet. Het aantreden van een nieuwe regering in Bratislava in het najaar en geruzie over de rechten van de Hongaarse minderheid verminderden de kansen niet, werd Tomová verzekerd. Dat Beatrix in februari van dit jaar al naar Turkije ging, was ook geen beletsel.

Het groene licht kwam echter pas tijdens de nieuwjaarsreceptie op 9 januari. ,,Geweldig," vindt Tomová nog steeds. Maar daarmee brak meteen een drukke tijd aan. Ze ging te rade bij haar collega's van Argentinië, Letland en Turkije, die koningin Beatrix en haar gevolg net over de vloer hadden gehad. Op die manier leerde ze over de wensen en nukken van de vorstin, die staatsbezoeken graag gewicht geeft.

Het programma van zo'n visite krijgt vervolgens gestalte door intenstief overleg tussen paleis, ambassade, Nederlandse vertegenwoordiging in Bratislava en het bureau van de Slowaakse president Ivan Gasparovic, de gastheer van de koningin.

Het programma, hoewel niet bepaald zwaar - de koningin is nauwelijks 48 uur in Slowakije - is typisch Beatrix: een vleugje cultuur, modere kunst, gesprekken over de overgang van Slowakije van communisme naar EU, aandacht voor het milieu en voor minderheden, en de verplichte ceremoniële onderdelen.

Wat dat betreft zal het mogelijke tweede staatsbezoek aan India in het najaar, gezien de grootte van dat land en de economische belangen van Nederland, er wat anders uitzien. En dan gaan ook Máxima en Willem-Alexander, die nu thuisblijven, weer mee. © GPD

Beatrix wacht economisch verdeeld Slowakije

Slowakije werd midden jaren negentig nog verguisd vanwege het autoritaire regime van premier Vladimir Meciar. Maar inmiddels heeft Slowakije zich gevestigd in de economische voorhoede van Centraal Europa. Runa Hellinga ging eens kijken.

Boven het barokke centrum van de Slowaakse stad Lucenec rijzen twee hoge, kleurrijke torenflats op. 'Congrescentrum' staat op een bord. De gebouwen zijn vijf jaar oud, maar veel congressen worden er niet gehouden, zegt Jan Karasek, student bosbouw en receptionist van het bijbehorende Best Western hotel. ,,Eén keer per maand misschien.''

Het hotel zelf zit vooral vol als de buitenlandse eigenaren van Johnsen Controls in de stad zijn. Het bedrijf, dat onderdelen voor de auto-industrie levert, is de enige grote werknemer van het dertigduizend zielen tellende stadje. Ooit zorgde de glasindustrie voor werk. Maar van de vijf glasfabrieken in de regio zijn er inmiddels vier gesloten. De vijfde staat twintig kilometer verderop.

Beeld uit Bratislava

Van de enorme groei van de Slowaakse economie is in Lucenec dan ook nog weinig te merken, meent Karasek. ,,Veel mensen vertrekken naar het buitenland om daar werk te zoeken.'' Slowakije heeft zich geschaard in de economische voorhoede van Centraal Europa. Met een economische groei van zo'n zeven procent doet de economie het uitstekend. Het is echter een erg onevenredig verdeelde groei, zegt sociaal wetenschapper Grigorij Meseznikov.

Hij is directeur van het Slowaakse Instituut voor Openbaar Bestuur in Bratislava, dat vorig jaar een landelijk onderzoek naar de sociaal-economische situatie in Slowakije deed. ,,De werkloosheid daalt wel, maar niet overal even snel'', aldus Meseznikov. In de hoofdstad Bratislava heeft vrijwel iedereen een baan, maar in een stadje als Lucenec is veertien procent van de bevolking zonder werk, en nog oostelijker ligt dat percentage nog hoger.

Beeld uit Bratislava

In Bratislava is de economische opbloei onmiskenbaar. In het geheel gerestaureerde centrum zitten de terrassen zitten vol met jonge, goedgeklede mannen en vrouwen die voor hun lunch de voorkeur geven aan sushi boven een klobasa (worst). 's Avonds golft de muziek net iets te luid over het hippe uitgaanspubliek. De stad bruist van de activiteit en van mensen die kansen grijpen als ze hen zien.

In het Oost-Slowaakse kuuroord Bardejovske Kupele lijkt de tijd daarentegen vijftien jaar geleden stil te zijn blijven staan. Het Astóriahotel, waar ooit de Russische tsaar Alexander II zijn stijve gewrichten liet behandelen, oogt alleen aan de buitenkant nog indrukwekkend. De hal, waar destijds fraaie kroonluchters hingen, is afgetimmerd met donkerbruin laminaat en volgepropt met winkeltjes van communistische snit.

De parkachtige omgeving wordt verpest door betonnen hotelkolossen uit het communisme en de service stamt ook uit die tijd. Wie geen hotelgast is, vindt in Bardejovske Kupele weinig van zijn gading. Het enige café gaat pas om twee uur 's middags open en op het openluchtmuseum hangt een bordje met de mededeling dat de beheerder later terugkomt.

Het lijkt haast een ander land en dat is geen toeval. De economische tweedeling heeft grote maatschappelijke gevolgen, zegt Meseznikov. ,,Er is sprake van een enorme sociale, culturele en politieke kloof in het land. Er is een sterk gevoel dat Bratislava alle rijkdom inpikt''. Terwijl in de hoofdstad optimisme overheerst, zien Oost-Slowaken de toekomst vaak somber in, aldus Meseznikov. Ze zijn gevoelig voor populistische argumenten en stemmen op partijen die een simpele, nationalistische oplossing aanbieden.

De huidige regering, bestaande uit links- en rechtspopulisten, is in het oosten dan ook zeer populair.
,,Het vervelende is dat het probleem zichzelf gedeeltelijk in stand houdt'', zegt hij. De bevolking in het oosten is veel slechter opgeleid dan in West-Slowakije, en dat maakt de regio voor investeerders minder aantrekkelijk. En omdat de kansen zo gering zijn, gaat iedereen met een goede opleiding zo snel mogelijk weg.

Toch ziet Meseznikov een lichtpunt. ,,De positie van Bratislava is voor een deel een erfenis van vroeger, toen het land zeer centraal werd bestuurd. Maar onder de vorige regering is het bestuur sterk gedecentraliseerd. Dat schept de voorwaarden voor regionale ontwikkeling'', verwacht hij. © GPD; Foto's: © GPD Runa Hellinga

Slowaakse ambassadeur krijgt hulp

Slowakije kijkt uit naar de komst van koningin Beatrix. Dat zei de Slowaakse ambassadeur in Nederland, Oksana Tomová, dinsdagmorgen tijdens een laat ontbijt op de ambassade aan de Parkweg in Den Haag. Maar gezien de consistentie van de lekkere worstjes was het maar goed ook dat het samenzijn pas rond tien uur écht begon.

Ambassadeur Oksana Tomavá - een vlotte veertiger, die een jaar in Nederland werkt - heeft voor de adviezen aan de regering in Bratislava de afgelopen maanden haar licht opgestoken bij de collega's uit Argentinië, Letland en Turkije. Die hebben immers recente ervaring met een bezoek van de Nederlandse koningin. Binnenkort krijgen ze een etentje als dank.

Op dit moment toert een groep Slowaakse journalisten door Nederland om voorafgaande aan het staatsbezoek een betere indruk te krijgen. Amsterdam en Rotterdam staan op het programma, en Den Haag natuurlijk - Europees minister Timmermans praat met ze - maar niet Meppel. En dat hoewel de Drentse stad zelfs een (honorair) consul van de Slowaakse republiek telt.

Oksana Tomavá ziet goede kansen voor verbetering van de betrekkingen, en hoopt spoedig ook een handelsdelegatie uit Nederland in haar land te zien. De ontmoeting met de Nederlandse media (GPD, ANP, De Telegraaf, De Volkskrant, EO Blauw Bloed) was alvast een opsteker, zo liet ze zich ontvallen bij het afscheid. Weerzien na het weekeinde in Bratislava. © GPD

Wibi Soerjadi mee naar Slowakije

Koningin Beatrix neemt haar kersverse ridder in de Orde van Oranje-Nassau mee op staatsbezoek naar Slowakije. Een concert van pianist Wibi Soerjadi, net ter gelegenheid van Koninginnedag onderscheiden, is het 'cadeau' dat de vorstin op 22 mei in het Slowaaks Nationaal Theater aanbiedt aan haar gastheer president Ivan Gašparovic.

Soerjadi (37) geeft een dag later in aanwezigheid van het koninklijk gezelschap een masterclass in het conservatorium van Kosice. Tegenover het ANP zei hij het geweldig te vinden dat de koningin voor hem heeft gekozen. ,,Ik zie het als een hoogtepunt. Het is zo'n eer en erkenning. Ik verheug me er zo vreselijk op. Ik loop de hele dag te glunderen."

Het bezoek - het eerste van een Nederlands staatshoofd aan de in 1993 onafhankelijk geworden republiek - staat in het teken van de nieuwe positie van Slowakije in de Europese Unie en heeft als thema’s Europa en jeugd.

De koningin, die wordt vergezeld door minister Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken, woont in Bratislava onder meer een taalseminar bij, praat over de economische ontwikkeling van het land en over milieubescherming. Zowel in de hoofdstad Bratislava als in industriestad Kosice wordt een stadswandeling gemaakt. Het staatsbezoek duurt drie dagen. © GPD

Voor het eerst naar Slowakije

Koningin Beatrix gaat van 21 tot en met 23 mei op staatsbezoek naar Slowakije.  Het is voor het eerst dat de vorstin op bezoek gaat bij de kersverse EU- en Navo-partner. De visite staat dan ook in het kader van de nieuwe positie van Slowakije in de Europese gemeenschap.

Met het bezoek moeten de betrekkingen in politieke, culturele, economische en maatschappelijke zin worden versterkt. Koningin Beatrix, die dus alleen gaat, doet in Slowakije de steden Bratislava en Kosice aan.

De koningin was in 1994 al in de andere helft van het voormalige Tsjecho-Slowakije (al was dat een officieel bezoek en geen staatsbezoek), dat op 1 januari 1993 uiteenviel in twee onafhankelijke staten: de Tsjechische republiek en Slowakije (Slovenská republika). Gastheer is president Ivan Gašparovič.

Slowakije (49.000 km2 en 5,2 miljoen inwoners) voerde meteen na de losmaking uit de federatie met het verwante buurland onder premier Meciar een eigenzinnige koers, die het land tot buitenbeentje in Midden-Europa maakte. Niet het soort land dat snel in aanmerking kwam voor een koninklijk bezoek.

Pas na het vertrek van Vladimir Meciar in 1998 _ hij probeerde daarna vergeefs een paar keer president te worden _ kwam Slowakije weer op het spoor van toetreding tot de Europese Unie en de Navo, waarvan de jonge republiek in 2004 lid werd. Nederland is bij die ontwikkelingen nauw betrokken geweest, vandaar dat het nu tijd is voor een staatsbezoek. © GPD

Korte karakteristiek Slowakije

Slowakije heeft een toeristisch potentieel, omdat het nog ongerept is en prachtige stadjes kent. Het land kent een goede balans tussen industrie en landbouw. Hoge opleidingsgraad jongeren. Slowakije heeft lange tijd samen met Tsjechië de republiek Tsjecho-Slowakije gevormd, en ging in 1993 zelfstandig verder. De overgang van een geleide economie naar een markteconomie gaat niet altijd even soepel.

Ook hier bracht de privatisering veel corruptie met zich mee, en Nederlandse bedrijven haakten dientengevolge af. Politie en rechtspraak moeten strakker optreden. Het land is van nature arm aan grondstoffen en heeft sinds 1993 geen beschikking meer over de subsidies die het lange tijd van het rijkere Tsjechië ontving. De problemen tussen Slowaken en de grote minderheid aan zigeuners duiken voortdurend op. In de luwte loert het extremisme van ex-president Meciar.

Hoofdstad: Bratislava. Oppervlakte: 48.845 km (1,18 x Nederland), inwoners: 5.423 (0,34 x Nederland). Taal: Slowaaks. Bevolking: Slowaken: 86 procent; Hongaren: 11 procent; overig: 3 procent. Religies: Katholiek: 60 procent; protestants: 8 procent; orthodox: 4 procent; overig: 27 procent. Munt: Slowaakse kroon (0.026 euro). © GPD

2004: Slowakije staat voor toetreding EU

Voorafgaand aan de toetreding tot de EU is in 2004 de ambassadeurs van de tien nieuwe lidstaten een aantal vragen voorgelegd. Hier de ingekorte antwoorden van de toenmalige Slowaakse ambassadeur Jan Kuderjavy.

Waarom wilde uw land toetreden tot de EU?
,,Slowakije en zijn inwoners willen deelnemen in het unieke project van de Europese integratie, dat wordt gedragen door Europese landen om vrede, vrijheid, stabiliteit en welvaart te waarborgen. Gezien zijn geschiedenis wilde Slowakije zich verbinden met een familie van landen die dezelfde waarden hanteren."

Welke inbreng heeft uw land in de EU? Hoe zullen de burgers in de andere lidstaten merken dat u erbij bent gekomen?
,,Er zijn diverse mogelijkheden om te merken dat Slowakije lid van de EU is geworden, maar het hangt vooral af van individuele interessen en activiteiten. Nederlanders krijgen meer kansen om zaken te doen in Slowakije en er te investeren, er een ski- of zomervakantie door te brengen of in een kuuroord te verblijven, zonder hun paspoort mee te nemen of, op korte termijn, geld te hoeven wisselen. Nu al is er een toenemende belangstelling merkbaar van Nederlanders om in Slowakije een huis te kopen."

Welke verwachtingen bestaan er in uw land inzake het EU-lidmaatschap?
,,In het algemeen hopen de Slowaken dat het lidmaatschap het voor hen makkelijker maakt te reizen, werken, studeren en leven binnen de EU, de euro als enige munt te gebruiken en een hogere levensstandaard te bereiken."

Velen zien de EU alleen als geldmachine: is dat in uw land ook zo of zijn er andere waarden in de EU die voor u belangrijk zijn?
,,Slowakije denkt niet dat we het paradijs binnentrekken met de toetreding. Het land wil niet van Brussel afhankelijk zijn bij de geldverdeling. Overigens stelt EU-wetgeving strikte limieten voor uitkeringen aan landen. Daarom voeren wij ook pijnlijke hervormingen door bij de belastingen, overheidsfinanciÙn, sociale zekerheid, pensioenstelsel, onderwijs en gezondheidszorg." © GPD 2004

2002: Slowakije maakte forse inhaalslag

Een slechte naam raak je niet snel kwijt. Dat hebben de Slowaken de afgelopen aan den lijve ervaren schreef GPD-correspondent Runa Hellinga in 2002, vlak voordat de EU moest beslissen over toetreding. Een terugblik.

Sinds 1998 doet de centrum-rechtse premier Dzurinda zijn best om de slechte indruk uit te wissen die het buitenland van zijn voorganger Meciar had overgehouden. Maar nog steeds heeft Slowakije de naam een wat obscuur land te zijn, waarvan je je eigenlijk moet afvragen of het wel geschikt is om tot de EU toegelaten te worden.

Natuurlijk heeft Slowakije nog steeds grote problemen. Er is een grote zigeunerbevolking die in erbarmelijke omstandigheden leeft. Economisch loopt het land achter bij de buurlanden Tsjechië en Hongarije, mede doordat in de Meciar-jaren geen buitenlandse investeerder geld in het land stak. Het kampt met corruptie en er lopen mensen rond die graag met grote, nationalistische leuzen zwaaien.

En het is waar dat Meciar, verantwoordelijk voor een bewind dat nog maar ternauwernood de naam democratie kon dragen, nog steeds een van de populairste politici is. Maar gelijktijdig stemde meer dan tachtig procent van de kiezers bij de laatste verkiezingen niet op hem, dus om alle Slowaken aan hem af te meten, zou oneerlijk zijn.

Toch blijft de vraag waarom Europa op dit moment een achterbleven land als Slowakije toe zou laten tot de EU. Wat heeft Slowakije de West-Europeanen eigenlijk te bieden, behalve een groot aantal problemen? Maar misschien is dat een verkeerde vraag om mee te beginnen. Een land als Slowakije is voor een groot deel slachtoffer van zijn eigen geschiedenis. Midden-Europa was zeker niet altijd zo arm en achtergebleven als het nu overkomt.

Voor de Tweede Wereldoorlog was Tsjecho-Slowakije een van de belangrijkste industrielanden. Componisten als Smetana en Dvorak werden er geboren, net als schrijver Franz Kafka. Wie door het land reist, struikelt over de restanten van de vergane glorie: kastelen, burchten en onaangetaste oude steden.

Zou Tsjechoslowakije in 1945 niet in de Sovjet-, maar in de Amerikaanse invloedssfeer zijn terechtgekomen, dan zou Slowakije nu zonder twijfel met Duitsland of Nederland in welvaart hebben kunnen wedijveren. De Slowaken zijn een goed opgeleid volk met een sterke industriële traditie, en zelfs onder de communistische overheersing behoorde Tsjecho-Slowakije tot de welvarendste landen van het Oostblok.

Hoewel de Slowaakse economie dankzij Meciar in grote problemen is gekomen, zijn er volgens een recent rapport van de Wereldbank tekenen van herstel. Slowakije heeft een heel behoorlijke economische groei van tegen de vier procent, en dankt die niet - zoals onder Meciar - aan dure overheidsinvesteringen in openbare projecten, maar aan de aanwezigheid van een groeiend aantal goed draaiende bedrijven.

De regering-Dzurinda heeft volgens de Wereldbank met succes een einde gemaakt aan de vriendjespolitiek die typerend was voor de Meciar-jaren. De banken zijn met succes hervormd, een groot aantal staatsbedrijven is geprivatiseerd en een flink deel van de economische groei is te danken aan de komst van nieuwe bedrijven die nieuwe productielijnen opzetten.

Het geeft aan dat Slowakije bezig is met een inhaalslag ten opzichte van de buurlanden en in zeker opzicht zelfs vooruitloopt. En uiteindelijk is Slowakije er niet wezenlijk slechter aan toe dan Portugal en Spanje waren toen zij EU-lid werden. © GPD 2002