Slowakije werd midden jaren negentig nog verguisd vanwege het autoritaire regime van premier Vladimir Meciar. Maar inmiddels heeft Slowakije zich gevestigd in de economische voorhoede van Centraal Europa. Runa Hellinga ging eens kijken.
Boven het barokke centrum van de Slowaakse stad Lucenec rijzen twee hoge, kleurrijke torenflats op. 'Congrescentrum' staat op een bord. De gebouwen zijn vijf jaar oud, maar veel congressen worden er niet gehouden, zegt Jan Karasek, student bosbouw en receptionist van het bijbehorende Best Western hotel. ,,Eén keer per maand misschien.''
Het hotel zelf zit vooral vol als de buitenlandse eigenaren van Johnsen Controls in de stad zijn. Het bedrijf, dat onderdelen voor de auto-industrie levert, is de enige grote werknemer van het dertigduizend zielen tellende stadje. Ooit zorgde de glasindustrie voor werk. Maar van de vijf glasfabrieken in de regio zijn er inmiddels vier gesloten. De vijfde staat twintig kilometer verderop.
Beeld uit Bratislava
Van de enorme groei van de Slowaakse economie is in Lucenec dan ook nog weinig te merken, meent Karasek. ,,Veel mensen vertrekken naar het buitenland om daar werk te zoeken.'' Slowakije heeft zich geschaard in de economische voorhoede van Centraal Europa. Met een economische groei van zo'n zeven procent doet de economie het uitstekend. Het is echter een erg onevenredig verdeelde groei, zegt sociaal wetenschapper Grigorij Meseznikov.
Hij is directeur van het Slowaakse Instituut voor Openbaar Bestuur in Bratislava, dat vorig jaar een landelijk onderzoek naar de sociaal-economische situatie in Slowakije deed. ,,De werkloosheid daalt wel, maar niet overal even snel'', aldus Meseznikov. In de hoofdstad Bratislava heeft vrijwel iedereen een baan, maar in een stadje als Lucenec is veertien procent van de bevolking zonder werk, en nog oostelijker ligt dat percentage nog hoger.
Beeld uit Bratislava
In Bratislava is de economische opbloei onmiskenbaar. In het geheel gerestaureerde centrum zitten de terrassen zitten vol met jonge, goedgeklede mannen en vrouwen die voor hun lunch de voorkeur geven aan sushi boven een klobasa (worst). 's Avonds golft de muziek net iets te luid over het hippe uitgaanspubliek. De stad bruist van de activiteit en van mensen die kansen grijpen als ze hen zien.
In het Oost-Slowaakse kuuroord Bardejovske Kupele lijkt de tijd daarentegen vijftien jaar geleden stil te zijn blijven staan. Het Astóriahotel, waar ooit de Russische tsaar Alexander II zijn stijve gewrichten liet behandelen, oogt alleen aan de buitenkant nog indrukwekkend. De hal, waar destijds fraaie kroonluchters hingen, is afgetimmerd met donkerbruin laminaat en volgepropt met winkeltjes van communistische snit.
De parkachtige omgeving wordt verpest door betonnen hotelkolossen uit het communisme en de service stamt ook uit die tijd. Wie geen hotelgast is, vindt in Bardejovske Kupele weinig van zijn gading. Het enige café gaat pas om twee uur 's middags open en op het openluchtmuseum hangt een bordje met de mededeling dat de beheerder later terugkomt.
Het lijkt haast een ander land en dat is geen toeval. De economische tweedeling heeft grote maatschappelijke gevolgen, zegt Meseznikov. ,,Er is sprake van een enorme sociale, culturele en politieke kloof in het land. Er is een sterk gevoel dat Bratislava alle rijkdom inpikt''. Terwijl in de hoofdstad optimisme overheerst, zien Oost-Slowaken de toekomst vaak somber in, aldus Meseznikov. Ze zijn gevoelig voor populistische argumenten en stemmen op partijen die een simpele, nationalistische oplossing aanbieden.
De huidige regering, bestaande uit links- en rechtspopulisten, is in het oosten dan ook zeer populair.
,,Het vervelende is dat het probleem zichzelf gedeeltelijk in stand houdt'', zegt hij. De bevolking in het oosten is veel slechter opgeleid dan in West-Slowakije, en dat maakt de regio voor investeerders minder aantrekkelijk. En omdat de kansen zo gering zijn, gaat iedereen met een goede opleiding zo snel mogelijk weg.
Toch ziet Meseznikov een lichtpunt. ,,De positie van Bratislava is voor een deel een erfenis van vroeger, toen het land zeer centraal werd bestuurd. Maar onder de vorige regering is het bestuur sterk gedecentraliseerd. Dat schept de voorwaarden voor regionale ontwikkeling'', verwacht hij. © GPD; Foto's: © GPD Runa Hellinga
Reacties