Thailand Royalblog.nl

Thailand rouwt nog steeds om prinses

Thailand, en Bangkok in het bijzonder, zijn ‘bekend’ terrein na het staatsbezoek van koningin Beatrix (2004), het optreden van prinses Mabel bij de wereld aidsconferentie (2004) en het bezoek van prins Willem-Alexander en prinses Máxima ter gelegenheid van het diamanten regeringsjubileum van koning Bhumibol (2006). Maar écht bekend is de wonderlijke Thaise wereld natuurlijk niet.

In Maleisië was uiterlijk van de monarchie niets te merken, op een enkel fotootje van sultan Mizan in het station na.

De afgelopen week was hij natuurlijk wel in het nieuws omdat de koning - een functie die bij toerbeurt door één van de negen sultans voor vijf jaar wordt vervuld - in zijn eigen deelstaat voor een andere eerste minister had gekozen dan de regeringspartij wenste.

In Cambodja waren meer dan levensgrote portretten van koning Sihamoni te vinden rond het koninklijk paleis van Phnom Penh, het paleis in Siem Reap en bij ministeries in de hoofdstad.

Sihamoni werd daarbij meestal geflankeerd door koning-vader Sihanouk, en door zijn moeder. In een winkel in Siem Reap waren ook ingelijste foto’s te koop; zoals bijna alles in Cambodja, kopieën van foto’s en van slechte kwaliteit.

Nee, dan Thailand. ‘Long live the King!’ is het eerste wat op het nieuwe vliegveld van Bangkok valt te lezen, nog voor het verlaten van het toestel.

Op alle loopbruggen naar de slurven zijn foto’s en spandoeken aangebracht ter ere van koning Bhumibol en zijn portret is ook in alle belangrijke straten van Bangkok terug te vinden.

Vlaggen met het logo van de viering van zijn tachtigste verjaardag (5 december 2007) zijn ook overal te zien. Maar ook ‘s konings op 2 januari overleden zus prinses Galyani Vadhana (84) wordt geëerd.

In de metro, op stations van de Sky Train, in banken en winkeltjes - niets is te dol om een klein altaartje neer te zetten met haar foto, wierook en bloemen, een de wit-zwarte rouwband.

De honderd dagen hofrouw eindigt op 10 april; daarna moet de crematie nog volgen. Prinses Sirindhorn, die woensdag haar 53ste verjaardag vierde, was daags daarvoor in stemmig zwart gekleed toen ze traditiegetrouw ter ere van haar verjaardag visjes losliet in de Chao Phrayarivier bij het ‘Grote Paleis’.

Het Thaise journaal begint dagelijks zoals gebruikelijk met koninklijk nieuws.

De afgelopen ruim negentig dagen leverde dat steeds weer terugkerende beelden op van grote groepen burgers en militairen die naar de Dusit Maya Prasat hal van het ‘Grand Palace’ komen om eer te betuigen aan het daar opgebaarde stoffelijk overschot van prinses Galyani.

De nieuwslezers zijn keurig in het zwart, militairen rond het paleis hebben een rouwband om, en degenen die tot de troonzaal worden toegelaten waar prinses ligt opgebaard, zijn ook geheel in het zwart gekleed. Rond het paleis is zelfs rouwkleding te koop.

Op het koninklijke veld Sanam Luang, een immense open ruimte naast het paleis, wordt gegraven en gewerkt. Op deze plek zal de crematie plaatsvinden. Een aannemer moet een enorme ‘toren’ bouwen; hoe en wanneer een en ander zal plaatsvinden is buiten de paleismuren nog niet bekend.

© GPD; Foto's: © Royalblog Photo, Marius Cirtiu

Thailand blij met condoleances Beatrix

Thaise media meldden met trots dat koning Bhumibol condoleances heeft ontvangen van koningin Beatrix in verband met het overlijden van zijn 84-jarige zus prinses Galyani Vadhana op 2 januari.

Er waren nu meer dan vijftig blijken van medeleven uit meer dan veertig landen ontvangen, onder wie ook boodschappen van paus Benedictus XVI, de Britse koningin Elizabeth en het Spaanse koningspaar.

In Bangkok is ondertussen nog maar weinig zwarte stof te krijgen. De regering gaf de ambtenaren opdracht om vijftien dagen lang in het zwart gekleed te gaan als teken van respect voor de overleden bejaarde prinses, die na een lang ziekbed overleed.

Daarnaast werd de Thaise bevolking ‘aangemoedigd’ eveneens zwarte kleren aan te trekken. En aangezien het niet meedoen aan dergelijk eerbetoon al snel de verdenking van ‘majesteitsschennis’ wekt, wordt massaal gehoor gegeven aan het verzoek.

De verwachting is dat miljoenen Thai naar Bangkok zullen reizen voor de uitvaart van prinses Galyani, die met militaire precisie wordt voorbereid. Een datum is nog niet vastgesteld. Op het grote veld Sanam Luang, naast het koninklijk paleis, moet eerst een speciaal paviljoen worden gebouwd waar de prinses gecremeerd zal worden. Voor de bouw is enkele maanden nodig.

In het nationaal museum worden proeven uitgevoerd met de bijzondere koninklijke rijtuigen, waarop de baar van Galyani moet worden vervoerd. De koning heeft haar inmiddels de hoogste koninklijke eer betoond. Boven de baar zijn nu zeven paraplu’s aangebracht in plaats van de gebruikelijke vijf voor prinsen en prinsessen. De zeven lagen staan symbool voor de zeven boeddhistische punten van verlichting, zoals bewustzijn en wijsheid.

© GPD; Bron: Bangkok Post, TNA; Foto's: © GPD AP

Koninklijke gebeden voor prinses Galyani

Koning Bhumibol en koningin Sirikit van Thailand luisteren in het Grote Paleis in Bangkok naar de gebeden van monikken bij het stoffelijk overschot van prinses Galyani Vadhana.

Dit ter gelegenheid van de zevende dag na haar overlijden, op woensdag 2 januari. De prinses, de enige zus van de koning, werd 84 jaar.

© GPD; Foto's: © GPD AP Bureau of Royal Household

Kritiek op 'nationale' rouw onwelkom

De Thaise autoriteiten hebben een website verboden waarop kritiek werd geuit op de monarchie. Op de site werden vraagtekens geplaats bij de overdreven voorstelling van zaken rond de 'nationale rouw' na het overlijden, woensdag, van prinses Galyani Vadhana, de 84-jarige zus van koning Bhumibol.

Op de site sameskybooks.com werd ook kritiek geleverd op het verzoek aan ambtenaren en de Thai om vijftien dagen zwarte kleding te dragen. Het Thaise ministerie van informatie en communicatie dreigde internet provider Netservice met sluiting als de website niet uit de lucht zou worden gehaald, aldus Thanapol Eiwsakul van sameskybooks tegenover persbureau AP.

Thanapol is nu op zoek naar een buitenlandse internet provider die zijn site wil opnemen. Hij weet niet of hem vervolging wacht. Zelf wil hij een klacht indienen tegen de regering omdat de sluiting van de website geschiedde zonder rechterlijk bevel.

De Thaise autoriteiten sluiten of blokkeren overigens regelmatig websites. Vorig jaar ging ook filmpjessite YouTube vier maanden op slot omdat de draak werd gestoken met koning Bhumibol.

'Heel het land rouwt om de dood van...'. Het is een zin die journalisten en officials maar al te graag gebruiken na het overlijden van een publiek persoon. Thailand vormt deze week geen uitzondering. 'Heel Thailand rouwt om prinses Galyani Vadhana' luidde het bericht woensdag na de dood door kanker van de 84-jarige zus van koning Bhumibol. Maar niet alle Thai voelden zich aangesproken. En daarover is nu dus heibel.

Het is overigens moeilijk om niet betrokken te raken bij het officiële rouwproces. Het paleis heeft een hofrouw afgekondigd van honderd dagen, en ambtenaren is gevraagd om twee weken lang zwarte kleding te dragen. Sport- en andere frivole evenementen zijn afgelast of uitgesteld. De vlaggen op regeringsgebouwen hangen halfstok.

Het stoffelijk overschot van de prinses is van het Sriraj ziekenhuis, waar ze na een lang en vergeefs gevecht tegen kanker overleed, overgebracht naar het zogenoemde Grand Palace van Bangkok. Daar werden ook de eerste herdenkingsbijeenkomsten gehouden, in aanwezigheid van de duidelijk aangeslagen koning Bhumibol (80). Die verbleef in oktober enkele weken gelijktijdig met zijn zus in hetzelfde ziekenhuis.

Prinses Galyani was de oudste dochter van prins Mahihol, en werd op 6 mei 1923 geboren in Londen. Mahidol studeerde medicijnen, en woonde en werkte in het buitenland - mede omdat hij vanwege zijn koninklijke status in eigen land geen patiënten mocht aanraken en dus niet kon helpen.

Bhumibol is eveneens in het buitenland geboren, in Massachusetts. Mahidol overleed in 1929, waarna zijn vrouw de opvoeding van drie kinderen - er was nog een zoon, Ananda - min of meer alleen moest opknappen.

Ze week uit naar Zwitserland, waar het gezin een gelukkig en onopvallend bestaan leidde. ,,We waren gewoon mevrouw en meneer, geen prins of prinses", aldus Galyani in een interview in het jaar 2000. ,,We waren net als andere Zwitserse kinderen." Aan de rust kwam een einde door ontwikkelingen in Thailand.

Ananda werd in 1935 opeens uitgeroepen tot koning, al kon hij aanvankelijk nog in Zwitserland blijven. Ananda werd in 1946 onder nog steeds niet geheel opgehelderde omstandigheden in het paleis in Bangkok vermoord. Bhumibol volgde hem op, maar ook hij verbleef daarna nog een aantal jaren in Zwitserland.

Galyani was toen al haar koninklijke status kwijt geraakt omdat ze in 1944 trouwde met kolonel Aram Ratanakul Serireungriddhi. Het huwelijk, waaruit één dochter werd geboren, hield maar kort stand, to 1949. Bhumibol gaf zijn zus haar titel terug in 1950. De prinses, die Frans en literatuur onderwees aan Thaise universiteiten, huwde in 1969 opnieuw, met de piloot prins Varananda Dhavaj. Hij overleed in 1990.

Zoals het royals betaamt was prinses Galyani beschermvrouw van talrijke instellingen en deed ze aan het liefdadigeidswerk, met name in de gezondheidszorg.

,,Mijn vader was een dokter en mijn moeder een verpleegster, ik denk dat mijn belangstelling daar vandaan komt. Ik heb lang in Zwitserland gewoond en toen ik in Thailand terugkwam, zag ik dat er op dit gebied veel te doen viel", aldus Galyani.

© GPD; Bron: AP; Foto's: © GPD AP

Thai vieren massaal verjaardag Bhumibol

De Thaise koning Bhumibol Adulyadej is woensdag tachtig jaar geworden. Miljoenen Thai waren op de been om de verjaardag te vieren.

Koning Bhumibol verscheen in Bangkok op het balkon van de troonzaal van het Grote Paleis, niet alleen vergezeld door koningin Sirikit, maar opvallend genoeg ook door kroonprins Vajiralongkorn.

Hier een uittreksel uit het juichende verslag in The Nation.

With his healthy longevity, King Bhumibol Adulyadej has marked yet another milestone in his glorious reign, blessed with reserves of power, wisdom and absolute virtue. He has already occupied the throne for more than 60 years, evolving to become the ultimate symbol of the country's stability.

Normally, Thais celebrate their birthdays in a big way at each 12-year Zodiac cycle of animal signs, or when they become 12, 24, 36, 48, 60, 72 and 84 years old. But this year was special for His Majesty because he reached 80, the same age that Lord Buddha also attained before passing away to nirvana.

The King said he never thought he would live until 80. "At 80, everybody says that this is old. Well, I have no objection. Whoever says that I am old, I will not protest because I am really old," the King said.

This was the first time His Majesty has used the balcony of Chakri Throne Hall to formally greet his subjects. In five previous public audiences, he appeared on the balcony of Ananta Samakhom Throne Hall. Chakri Throne Hall was selected for this occasion because it was here His Majesty was enthroned as King of the Ninth Reign of the Chakri Dynasty.

The King read out a brief statement to thank all the people who gave him their blessings. Again, he emphasised unity as the way for Thailand to progress further. After he finished his address, those assembled on the plaza in front of the Throne Hall broke out into a resounding chant - "Long live the King! Long live the King! Long live the King!"

© GPD; Bron: AP, The Nation. Foto's: © GPD AP

Thaise koning vraagt Thai om eenheid

Koning Bhumibol van Thailand in zijn verjaardagstoespraak - de koning wordt woensdag tachtig jaar - een oproep gedaan om de eenheid van het land te bewaren en waarborgen.

De koning sprak tot hoogwaardigheidsbekleders en de rede werd landelijk uitgezonden. Later deze maand zijn er parlementsverkiezingen in Thailand.

Bhumibol vergeleek de toestand van zijn land met zijn eigen gezondheid en zijn problemen met lopen. ,,Of we nu soldaten of burgers zijn, we moeten ons verenigen, zoals onze benen verenigd moeten zijn - dat betekent dat één been voorwaarts gaat en de ander naar achter stapt, om af te zetten om voorwaarts te gaan. Zonder eenheid, gaat het land af op een ramp", aldus Bhumibol in zijn één uur durende toespraak.

De verkiezingen op 23 december zijn de eerste die worden gehouden na de militaire staatsgreep vorig jaar september. Bij die coup, die de zege kreeg van de koning, werd premier Thaksin Shinawatra aan de kant gezet. Thaksin - tegenwoordig eigenaar van voetbalclub Manchester City - geniet nog steeds veel steun op het Thaise platteland. Volgens opiniepeilingen staan aan hem gelieerde politici ook op een voorsprong.

© GPD; Bron: AP; Foto: © GPD AP Royal Household

Thai denken niet aan tijd na Bhumibol

Maha Vajiralongkorn is een naam die deze dagen in Thailand weinig wordt uitgesproken, maar die in ieders gedachten is. Koning Bhumibol, 's werelds langst regerende staatshoofd, wordt woensdag tachtig jaar. De vorst oogt broos en is pas kort geleden ontslagen uit het ziekenhuis.

Dat brengt zijn 55 jaar oude zoon, Vajiralongkorn, nadrukkelijker in beeld. Voor het eerst verscheen hij ook samen met zijn ouders op het paleisbalkon bij de verjaardagsviering. Maar de Thai zien de kroonprins niet echt zitten.

De talrijke lofprijzingen en goede wensen die deze weken in Thailand klinken aan het adres van de 'wijze, geliefde en vereerde koning' hebben een bezorgde ondertoon. Bhumibol zit al 61 jaar op de troon. De Thai kunnen zich het (politieke) leven niet voorstellen zonder hem. De ziekelijke koning verschijnt nog maar weinig in het openbaar, al is zijn rol nog niet uitgespeeld.

Maar in het 'lang leve de koning' schuilt de angst voor het onbekende, voor onrust en voor Vajiralongkorn. De kroonprins heeft eigenlijk een onmogelijke opdracht. Bhumibol is met Thailand vergroeid en de Thai met hem. De koning heeft tientallen staatsgrepen en grondwetten overleefd.

Wanneer het politiek, militair of sociaal echt de spuigaten uitliep, greep Bhumibol in. Overigens niet altijd tijdig en niet altijd louter in het belang van Thailand: eigen belang speelde ook een rol, aldus Paul Handley in zijn in Thailand verboden biografie 'The King Never Smiles'.

De Thaise koning is daarom 'de redder van het vaderland, beschermer van de Thai' en daarnaast 'half god, half heilige'. Zo niet officieel, dan toch zeker in de ogen van de bevolking en, wanneer het zo uitkomt, van de machthebbers. Op majesteitsschennis staan draconische straffen, ook al vindt Bhumibol volgens een oud-premier dat die wetten mogen worden afgeschaft.

Om in de schaduw van de Thaise koning op te groeien en een eigen identiteit te ontwikkelen is moeilijk. Vajiralongkorn is het niet gelukt. Integendeel. Zijn zoon heeft het goede, deugdzame voorbeeld van Bhumibol niet gevolgd.

Tot de troonsbestijging hebben kroonprinsen ook maar twee taken: een wettige opvolger fabriceren en duimen draaien tot vader of moeder sterft.

Vajiralongkorn, die bij drie vrouwen in totaal zeven kinderen heeft, voldeed pas laat (in 2005) aan die eerste opdracht. Het feit dat hij in dertig jaar drie keer trouwde en tweemaal scheidde, geeft meteen ook aan dat duimendraaien niet zijn favoriete bezigheid is.

Negatieve verhalen over Vajiralongkorn circuleren, vanwege de 'lèse majesté' wetten alleen gesloten deuren: machtsmisbruik, dubieuze handelsactiviteiten, ongepast gedrag.

Zijn ouders zouden hem regelmatig de les hebben gelezen, maar pas de laatste jaren lijkt hij tot rust te zijn gekomen. Vajiralongkorn heeft door de broze gezondheid van zijn vader ook meer representatieve taken gekregen.

Of hij er ook voor kan zorgen dat de Thaise monarchie respect afdwingt en de koning de vooraanstaande plaats in de samenleving behoudt, zal pas blijken na de troonsbestijging. Maar niemand die daar bij het verjaardagsfeest van Bhumbol al aan wil denken.

© GPD; Foto's: © GPD AP, Thai Photo Centre (opnamen uit 2007 en 2006)

Bhumibol neemt verjaardagsparade af

De Thaise koning Bhumibol heeft zondag de jaarlijkse 'Trooping the Colour' afgenomen, de traditionele parade ter gelegenheid van zijn verjaardag.

De koning wordt woensdag tachtig jaar.

De parade is elk jaar een kleurrijk spektakel, niet in de laatste plaats door de kleurige uniformen.

Denk overigens niet te diep in het glaasje te hebben gekeken, bij het zien van deze roze olifant. Kwestie van een likje verf!

In Bangkok is er de komende dagen elke avond een grote vuurwerkshow ter gelegenheid van de koninklijke geboortedag, die de Thai ook gedenken door gele shirts te dragen. © GPD; Foto's: © GPD AP

Op weg naar Mongolië

Willem-Alexander en Máxima hebben Bangkok vanochtend om half elf - het is hier vijf uur later dan in Nederland - verlaten. Ze werden uitgeleide gedaan door de Thaise kroonprins. Willem-Alexander noemde de festiviteiten indrukwekkend.

Mongolië wacht. De vlucht met de KBX gaat via het Chinese Chengdu. Daar is al een paar uur vertraging opgelopen. Het weer in Ulaanbaatar is wisselvallig, dus dat kan ook nog voor problemen zorgen.

De afgelopen dagen in Thailand waren zeer bijzonder. Het komt in de geschiedenis maar zelden voor dat een staatshoofd zestig jaar regeert. Het is ook maar zelden dat een koning zó veel respect en eerbied oproept bij zijn onderdanen.

Koning Bhumibol betekent voor de 65 miljoen Thai - bij zijn aantreden in 1946 waren er maar 17 miljoen - vele dingen. Hij is beschermer van de democratie en vrijheid, hij heeft miljoenen Thai een beter leven bezorgd - letterlijk, met zijn onderricht, onderzoek, financiële steun, vastberadendheid en voorbeeld.

Hij staat garant voor de onafhankelijkheid, die vele jaren werd bedreigd. En hij staat voor traditie en de waarden van het boeddhisme. Geen geringe prestatie.

Bij het verlaten van Thailand bekruipt me echter één angstig gevoel: hoe moet het verder wanneer de koning, die af en toe broos oogde, er niet meer is. En wat voor taferelen krijgen we te zien - ik denk aan de één miljoen voor de troonzaal afgelopen vrijdag - wanneer hij overlijdt. Geen wonder dat demissionair premier Thaksin het hardste riep: Lang leve de koning! 

Het is overigens weer spitsuur op het vliegveld. Behalve Willem-Alexander en Máxima zijn inmiddels ook Filip en Mathilde op de thuisreis - de vier komen elkaar binnenkort in Brussel weer tegen op de eerste dag van het staatsbezoek van koningin Beatrix aan België.

Ook het Noorse kroonprinselijke paar Mette-Marit en Haakon en prins Albert van Monaco zijn vertrokken.

Over de foto's

De mogelijkheden voor fotografen waren beperkt. Bij het banket, de ontvangst in het marine-instituut en de ontvangst in het paleis, was weinig ruimte, zeker voor de media. Elk land mocht één officiële fotograaf aanwijzen die dan wat dichterbij mocht komen. Nederland deed daar niet aan mee.

De RVD adviseerde ons zelfs om maar niet naar Bangkok te gaan omdat er slecht te werken zou zijn. Het Thaise hof had zelf wel om de paar meter huisfotografen staan, keurig in wit uniform, met oude camera's (geen lange lenzen!) en veel flits. Hun foto's werden beschikbaar gesteld aan de pers: dat zijn de wat stijve, en vaak van afstand genomen foto's binnenshuis die op deze pagina's staan.

© GPD; Foto's: © GPD Thai Photo Centre

Eten in de nieuwe troonzaal

Op moment van schrijven is het feest voorbij. Het staatsbanket zit erop. De eerste gasten zijn zelfs al het land uit. Chef-kok Nobert Kostner van het Oriental hotel kan weer rustig ademhalen.

Om half zeven kwamen de koninklijke gasten naar de Borommaratchasathit Maholan troonzaal. Misschien is Rama IX (Bhumibol) troonzaal makkelijker. Hier was de ontvangst door de Thaise koninklijke familie. De troonzaal werd vandaag voor het eerst gebruikt.

De koning heeft nogal wat troonzalen (zes stuks), maar in het complex van het Grote Paleis was er geen groot genoeg om meer dan tachtig gasten te ontvangen. Bij grote ontvangsten zaten de eters in twee verschillende ruimten. Dat was ook niks.

Bhumibol heeft lang geaarzeld. Hij geldt als een zeer zuinig man. Maar zijn adviseurs hebben hem uiteindelijk zover gekregen dat hij zijn beurs opentrok. De kosten zijn gedekt uit de entreegelden van het Grote Paleis, de grootste trekpleister van Bangkok.

Om half acht begon het diner. Bijna alle ingrediënten voor de maaltijd waren afkomstig van de zogenoemde koninklijke projecten, de ontwikkelingsprojecten van Bhumibol en zijn familie.

Het menu: kreeftsalade, heldere groentesoep, daarna regenboogforel met zoete saus, met als hoofdmaaltijd in olijfolie gemarineerd kalfsvlees. Als dessert werd Apple Charlotte geserveerd, met ijs en bessensaus.

Tijdens het eten hield sultan Hassanal Bolkiah van Brunei namens alle buitenlandse gasten een toespraak. Dit omdat hij onder de genodigden de langst regerende is. In 2007 viert de alleenheerser zijn veertig jarig jubileum.

De mooie woorden werden beantwoord door de Thaise koning, die zich opnieuw geroerd toonde door het eerbetoon. 'Alle Thai moeten hun land dienen, ik ook', had hij maandag al tot zijn gasten gezegd. Nooit eerder waren zoveel regerende koningshuizen op één plek tezamen.

De eerste gasten hebben Bangkok direct na het staatsbanket verlaten. Zoals koning Abdullah van Jordanië, de kroonprins van Abu Dhabi en prins Andrew. Die moet zaterdag in Londen weer aan de bak voor de officiële viering van de verjaardag van zijn moeder, koningin Elizabeth.

© GPD; Foto's: © GPD Thai Photo Centre

(geen) Watermanagement in koopwalhalla

Rotterdam heeft een 'koopgoot'. Bangkok heeft een koopwalhalla. Verschil moet er zijn. Het extravagante bijna acht hectare grote winkelparadijs heet Siam Paragon. Het staat in het hartje van het shoppingdistrict van de Thaise hoofdstad, naast een dubbelstation van de BTS Skytrain.

Siam Paragon is de overtreffende trap van een winkelcentrum. Alleen al de zogenoemde 'Food Court' is zo groot als een dozijn voetbalvelden, met deze dagen in louter kanariegeel geklede 'fans'. Waarom vertel ik hierover? Omdat Willem en Máx hier vandaag gaan winkelen - althans dat beweren de Thaise media.

Siam Paragon is pas een paar maanden open. Er moeten dagelijks 100.000 (!) mensen komen om de zaak rendabel te maken. Moeten ze natuurlijk wel wat kopen. Nog niet alle winkelruimte is verhuurd.

Máxima kan bijvoorbeeld nog niet naar haar favoriet Valentino, bij wie ze in 2002 haar trouwjurk liet maken. Andere topmerken zijn al wel vertegenwoordigd, op de eerste etage. Ferrari's staan ook in de etalage, handig voor wie een boodschappenkarretje te klein is.

De komst van koninklijke bezoekers - behalve uit Nederland ook uit Qatar en Cambodja - is al dagen tevoren aangekondigd. Als ik met mijn rugzakje naar binnen wil, moet die eerst langs een scanner. De veiligheid van de koninklijke gasten staat voorop.

Willem-Alexander heeft overigens een goed excuus om juist Siam Paragon te willen bezoeken. Op de onderste verdieping is het grootste aquarium van Zuid-Oost Azië. En een aquarium betekent water, dus dan kan die zeggen dat hij hier voor zijn werk is.

Ze kunnen er ook, als ze willen, het felicitatieregister voor de koning tekenen. Maar dat is na maandag natuurlijk een beetje overbodig.

En, wat hebben Willem-Alexander en Máxima eventueel gekocht? 'Dat is privé' was het korte maar correcte antwoord dat ik kreeg van hun woordvoerder hier in Bangkok. Eerlijk gezegd,ik ben vanmiddag wel even in het winkelparadijs geweest - ik moest nog even nadenken over de aanschaf van de Ferrari - maar ben het prinselijk paar niet gaan zoeken. Dat doen zij omgekeerd ook niet!

Gelukkig werd het staatsbanket geen latertje, woensdag moeten ze vroeg op voor reis naar Ulaanbaatar in Mongolië. Op het vertelt GPD-collega Erwin Tuil, die al in Mongolië is, meer over het avontuur dat de Oranjes daar wacht.

Prins Willem-Alexander hecht eraan te laten weten dat het door de Thaise media aangekondigde bezoek aan het winkelcentrum nooit heeft plaatsgevonden.

Adembenemend spektakel op rivier

Alle pracht en praal die Thailand heeft te bieden, kwamen samen in de bootprocessie die vandaag werd gehouden op de modderige Chao Phraya rivier. Gelukkig voor de 2.082 roeiers en andere bemanningsleden van de 52 koninklijke sloepen, was de stroming - vorige week nog woest na hevige regenval in het noorden - rustig.

Tegen het einde van de vaart brak zelfs de zon door. Het koninklijke paleis- en tempelcomplex (foto, vanaf de stadskant gezien) tegenover het marinepaviljoen, waar de gasten van koning Bhumibol naar het spektakel keken, schitterde daardoor nog meer dan gewoonlijk.

  Bij de botenoptocht gaat het om maar liefst 52 sloepen,. De vier ‘royal barges’ vormen de topstukken uit de parade. De belangrijkste boot is Suphannahongsa ofwel de Gouden Zwaan (foto van de boeg). Deze boot is in 1911 gemaakt, als opvolger van een door de tijd versleten exemplaar dat de eerste koning van de huidige Chakri dynastie in 1792 liet bouwen. Het is op deze boot - gemaakt uit de stam van één teakboom - dat de koning normaal gesproken meevaart in de processie.

   Anantanagaraj (rechts) is de op één na voornaamste boot. De boeg heeft een vergulde zevenkoppige slang of Naga, het mythische symbool voor water. De boot is gemaakt in 1914.

Veel eenvoudiger van vorm en uiterlijk is Anekajatibhujonga (links), de oudste van de nog in gebruik zijnde koninklijke sloepen. De boot is 45 meter lang en telt 61 roeiers.

Voor het gouden jubileum van de koning in 1996 is in opdracht van de Thaise marine een nieuwe sloep gemaakt: Narai Song Suban Koning Rama IX, met op de boeg de God Vishnoe rijdend op de rug van een garoeda.

Traditioneel element van de bootparade zijn de sloepliederen, bedoeld om het roeien te vergemakkelijken en om eer te betuigen aan de koning.

Voor deze gelegenheid is een speciaal lied geschreven 'Bot Heh Ruea', dat de koning bewierookt, daarna de schoonheid van de boten prijst en tenslotte de geschiedenis van Thailand (Siam) memoreert. Nattawat Aramklur (44) - het plaatje tont zijn uniform - is de 'koninklijke bootzinger' - voor het eerst. Zijn voorganger is net met pensioen.

De bootoptocht was oorspronkelijk bedoeld om de macht van de koning te demonstreren. De traditie is al eeuwen oud. Tijdens de regering van koning Bhumibol zijn veertien optochten gehouden. De laatste was in 2003 voor de staatshoofden en regeringsleiders van APEC-top. Toen is de tocht ook voor het eerst 's avonds gehouden, voor extra effect.

Dat was nu ook de bedoeling, maar om veiligheidsredenen is daar toch weer van afgezien. Het lichtspektakel kwam daarom later, met lampionnen, drijvende lichtjes en watervuurwerk. Inderdaad: adembenemend. © GPD

Koninklijk netwerken bij Bhumibol

Wie praat met wie? En waarover praten ze? De koninklijke ontvangst in de Troonzaal is rechtstreeks op televisie te zien, maar de cameramicrofoons pikken de meeste gesprekken - helaas - niet op.

Koning Bhumibol vraagt aan erfprins Alois van Liechtenstein hoe het met zijn vader gaat. ,,Hij is in goede gezondheid," antwoordt Alois. Prins Henrik van Denemarken kust de Japanse keizerin en vermaakt zich met de dochters van de Thaise koning.

Alois en prins Albert maken hun opwachting bij keizer Akihito, net als de kersverse Cambodjaanse koning Sihamoni. Prinses Mathilde praat met de kroonprins van Bhutan, die over twee jaar koning wordt.

Oude vriendschappen worden opgehaald. Máxima praat met het Zweedse koningspaar. Beleefd wordt ook kennis gemaakt met vorsten uit uithoeken van de wereld waarmee normaal gesproken geen contact bestaat.

Koning Mswati van Swaziland en koning Letsie van Lesotho kijken onwennig rond, ze zijn dit protocol niet gewend en kennen maar weinig van de aanwezige gekroonde hoofden. Maar die achterstand is na twee dagen Thailand snel weggewerkt. Ook koningen en kroonprinsen doen aan netwerken. © GPD

Ze zijn er... Alexander en Máxima

Het Thaise nieuws, dat de hele dag rechtstreeks verslag doet van de feestelijkheden, toont net beelden van de aankomst vanuit Singapore van prins Willem-Alexander en prinses Máxima op het vliegveld van Bangkok.

Máxima is de eerste van de koninklijke bezoekers die de afgelopen 24 uur in een schier eindeloze stroom hier aankwamen, die een hoed droeg. En een jas, geen kledingstuk dat in de vochtige hitte van pas komt, al is het misschien wel handig in de air-conditioned ruimten. Alle gasten zijn nu gearriveerd, zo blijkt uit de televisiebeelden. Vanmiddag is de ontvangst bij de koning, vanavond de bootprocessie.

Voor het prinselijk paar is er een uniek cadeau van de Thaise koning. Zo'n 150 wevers uit Ban Tha Sawang zijn meer dan een jaar bezig geweest om voor alle koninklijke gasten een met gouddraad bestikte zijden sjaal te maken, met de hand uiteraard en volgens eeuwenoude traditionele methoden en met een speciaal ontwerp. © GPD

Onvergetelijke dag in Bangkok

Een lange dag en een korte nacht. Om half vijf vanmorgen ging de telefoon. Dat was zo afgesproken. Het NOS radioprogramma Met het oog op morgen wilde ‘live’ een paar impressies horen van de eerste dag van het regeringsjubileum. Je wilt een heleboel vertellen, maar zo’n item in een uitzending duurt maar kort en de tijd gaat bovendien razendsnel voorbij.

Vrijdag was een uitzonderlijke dag. Ik heb al heel wat nationale feestdagen en koninklijke hoogtijdagen mogen bijwonen, ook privé, maar dit sloeg alles. Koninginnedag, kermis, Sail, geen van de ons bekende evenementen kan de vergelijking doorstaan met 9 juni 2006 in Bangkok.

Ik heb nog nooit zoveel mensen op straat gezien. Ik heb zeker nog nooit zoveel mensen in gele shirts gezien! Natuurlijk, ik ken het fenomeen van een vol voetbalstadion in - ik noem maar wat - oranje. Maar een hele stad?

Ik heb lopen turven. Donderdag schatte ik het aantal Thai met ‘gele koorts’ op één op de tien, vrijdag droeg misschien één op de vijftig géén geel hemd.

Londen telde één miljoen feestgangers bij het gouden regeringsjubileum van koningin Elizabeth in 2002. De Mall, de lange brede avenue grofweg van Trafalgar Square naar Buckingham Palace, was één mensenzee. De avenues die hier in Bangkok van en naar het Grote Paleis, de Troonhal, de rivier en het monument voor de democratie leiden zijn allemaal breder en langer. En ze waren voller.

Wat echter opviel was de rust en discipline. In Amsterdam loop je aan het einde van zo’n dag op een paar ton afval: blikjes, kapotte plastic bekers, nog meer blikjes en andere rotzooi. Halverwege mijn rondgang door de ‘oude stad’ van Bangkok merkte ik pas op hoe schoon de straten waren ondanks de overal etende Thai. Nog geen blikje of plastic zakje.

Hoogtepunt was voor mij het ontsteken van kaarsen ter ere van de koning, om precies 19.19 uur. Om op tijd op het grote ‘toernooiveld’ te zijn naast het paleis moest ik achterop een motorfiets het helse Thaise verkeer trotseren.

Ik was driekwartier eerder namelijk nog aan de andere kant van de rivier waar de pers was uitgenodigd naar de generale repetitie van de bootprocessie te kijken. En met mij deden dat nog een paar miljoen mensen.

Het verkeer is altijd al een chaos, maar als al die mensen tegelijkertijd naar huis gaan is het nog een graadje erger. Enfin, ik leef nog. © GPD; Foto's: © GPD HJ  

Op audiëntie bij de koning

Ik mag op audiëntie bij de koning. De Thaise premier Thaksin Shinawatra heeft me daarvoor donderdag uitgenodigd. Alleen is het geen privé-ontmoeting. Ik ben in het gezelschap van naar schatting een miljoen anderen.

De Thaise definitie van ‘audiëntie’ blijkt namelijk anders dan wat wij er in Nederland doorgaans onder verstaan. Wanneer de koning op het balkon van de Ananda Samakhom Troonhal verschijnt - de laatste keer was in 1999 - dan heet dat geen zwaaimoment, maar een audiëntie.

De uitnodiging is niettemin aangenomen door honderdduizenden Thai. De brede boulevard die van de Troonhal naar het Grote Paleis vier kilometer verderop loopt, was vanmorgen (er is een tijdsverschil van vijf uur tussen Bangkok en Amsterdam) één gele zee van mensen.

,,Kom allemaal naar het paleis om onze geliefde koning eer te betonen," vroeg de minister-president gisteravond in een speciale televisieboodschap. Op het laatste moment had de demissionaire regering besloten om iedereen vrij te geven om de opkomst nog groter te maken.

De koninklijke audiëntie vanmorgen is een uniek en historisch moment. De eerste mensen verzamelden zich gisteren al op de Royal Plaza en op de Ratchadamnoen Avenue. Maar alleen degenen met zicht op de hier en daar opgestelde televisieschermen zien ook wat. De afstand tussen het met een baldakijn afgeschermde balkon en de mensenmenigte is ook op de eerste rij nog flink. De paleistuin zit er nog tussen.

De koning is een stipje. Maar dat lijkt niemand te deren. Geduldig wordt urenlang in de zon en hitte (34 graden) gewacht op het verschijnen van de koning. De televisie laat zien dat zijn dochter Sirindhorn vanachter zijn stoel foto’s maakt van de mensenzee.

Luidsprekers vervormen de toespraken die onder andere kroonprins Vajiralongkorn en premier Thaksin tot de jubilerende vorst houden.

Desondanks is het muisstil, zoals het bij een echte audiëntie hoort. Indrukwekkend. Voor en nadat de koning het woord neemt, wordt het volkslied gespeeld en massaal meegezongen.

De koning roept op tot nationale eenheid. Hij wil een einde aan het politieke gekrakeel. Dan komen de toejuichingen, de spreekkoren en wordt er gezwaaid en gezongen. ‘Lang leve de koning!’ roept de opperspreekstalmeester. Eén miljoen mensen roept het hem na.

En zowaar, koningin Sirikit komt ook op het balkon en er wordt door het koninklijk paar, zeer bescheiden, teruggewuifd. Eén, twee minuten hooguit. Dat was het. Maar in de menigte wordt gehuild van ontroering.

© GPD; Foto's: © GPD Thai Photo Centre

Thai houden opeens heel veel van geel

De buitenlandse pers is vandaag uitgenodigd door de Thaise waarnemend minister Suranand Vejjajiva voor een welkomstpraatje en drankje in het prestigieuze Four Seasons Hotel. Niet zo maar de pers, maar 'Thailand's media friends' staat te lezen op de chique, met gouden letters bedrukte invitatie. En waag het niet in je dagelijkse kloffie te komen: 'smart casual' luidt het verzoek. Dat is altijd lastig, want wat is niet te deftig en ziet er toch netjes uit?

Ik denk dat ik maar even naar het megawinkelcentrum aan de overkant van het hotel loop en een geel overhemd koop. Dan zit ik altijd goed. Geel is de kleur van maandag, en maandag is de dag waarop koning Bhumibol in 1927 (op 5 december om precies te zijn) is geboren. Geel is daarom ook de kleur van dit jubileum.

De afgelopen dagen heb ik steeds meer mensen op straat met gele shirts, polo's en overhemden gezien. Toen de eerste minister op zijn kantoor gele t-shirts tegen bodemprijzen verkocht, braken er zelfs relletjes uit. Met een geel shirt - liefst met jubileumembleem, dat wel - hoor je er bij.

De Thai dragen normaal overigens geen opvallende kleur als geel, lees ik in de de Engelstalige krant The Nation. Dat staat ze met hun getinte huid niet goed en springt bovendien te veel in het oog. Maar deze week worden die bezwaren opzij gezet. 'Het is belangrijk dat we onze trouw betonen aan onze geliefde Koning' is het standaardantwoord op de vraag waarom iemand een geel shirt draagt.

De Taching textielfabriek heeft de afgelopen maand 3,75 miljoen kilo gele draad geproduceerd en afgezet, twee keer zoveel als gebruikelijk. Dat zegt genoeg. En als je hier dan 'special guest' bent, kan het geen kwaad je enigszins te schikken naar de Thaise normen en waarden.

Tot laat in de avond staan de mensen in de rij voor de t-shirts. Er worden er nog een half miljoen bijgemaakt. Op namaak - toch een specialiteit hier - staan strenge straffen. © GPD; Foto's: © GPD HJ

Thaise tv toont Willem-Alexander

Kijk je toch even van op. Zit ik in een restaurantje in Luang Prabang, de voormalige residentie van de koningen van Laos, toont de televisie Willem-Alexander en Maxima, samen met beelden van het staatsbezoek van koning Bhumibol aan Nederland in 1960 en het bezoek van Beatrix in 2004.

Blijkt de Thaise televisie, die in het buurland via de satelliet wordt binnengehaald, portretjes uit te zenden van alle verwachte buitenlandse gasten. Vandaag was het de beurt aan Nederland en Noorwegen (Haakon en Mette-Marit).

Luang Prabang - of Phabang volgens de nieuwe spelling - is een slaapstadje aan de Mekongrivier met amper 26.000 inwoners. Toerisme is tegenwoordig de belangrijkste kurk waarop de plaatselijke economie drijft.

Sinds de voormalige koninklijke stad door de Unesco tot werelderfgoed is verklaard, stroomt er geld binnen - om de talrijke monumenten (vooral boeddhistische tempels) op te knappen en in stand te houden en dankzij de talrijke bezoekers. Die komen overigens meestal niet in deze tijd van het jaar. Daarvoor is het te heet en vochtig.  

Het koninklijk paleis (foto) in het midden van Luang Prabang is in feite een uit zijn krachten gegroeide koloniale villa. Het is in 1904 met hulp van Franse architecten gebouwd voor de toen net aangetreden koning Sisavang Vong.

Opmerkelijkste ruimte in het paleis is eigenlijk de slaapkamer. Die telt namelijk maar liefst elf (!) deuren - zeven daarvan zelfs dubbele deuren. En allemaal met ramen. Geen van de deuren geeft toegang tot de slaapkamer van de konigin daarnaast, die slechts zes (vier dubbele) deuren heeft... 

Sisavang Vong stierf in 1959. Zijn zoon Sisavang Vatthana gaf opdracht het paleis op te knappen als voorbereiding op zijn kroning. Het moet gezegd, de troonzaal en ontvangstruimten ogen daardoor nog steeds koninklijk. Tot een kroning kwam het echter nooit.

Laos was in die jaren speelbal van de grote mogendheden, die elk hun stempel op het land wilden drukken. Laos kende burgeroorlog, invasies, talrijke coups, en werd meegesleurd in de oorlog in de buurlanden Vietnam en Cambodja. In 1975 namen de communisten het heft in heel Laos in handen.

De koning werd na zijn gedwongen aftreden korte tijd speciaal adviseur van de president, zonder bevoegdheden en zonder paleis (op foto de koninklijke tempel). Dat stond hij 'vrijwillig' af. Sinds 1976 is het een nationaal museum.

Pas de laatste jaren zijn er weer verwijzingen naar het koninklijk bewind.De hoofdstraat (foto boven) heet naar de koning en hij heeft nu zelfs een standbeeld (foto) in de paleistuin.

De communistische regering heeft echter nooit officieel verteld wat er met hem en zijn familie is gebeurd. In 1977 werden ze uit Luang Prabang weggehaald en daarna heeft niemand ooit meer iets van hen vernomen. Ze zouden eind jaren zeventig door honger en ziekte in werkkampen zijn omgekomen.

Maar in het paleis-museum wordt niets verteld over de 600-jarige koninklijke geschiedenis. Geen boekjes of folders. De historie is er, maar ook weer niet. Wat dat betreft was het grappig dat de kaartjescontroleur een t-shirt droeg ter ere van het diamanten regeringsjubileum van de koning van Thailand.  © GPD; Foto's: © GPD HJ

Vooral respect

Hoe lang duurt het voordat je op Schiphol een foto tegenkomt van koningin Beatrix? Kans is dat je die nergens ziet, tenzij je vriendelijk wordt gevraagd mee te komen naar een kantoortje van met de Koninklijke Marechaussee of de Douane.

Op vliegveld Don Muang van Bangkok daarentegen is de Thaise koning Bhumibol alom tegenwoordig. Op posters en spandoeken, en impliciet duizenden keren via het logo van zijn diamanten regeringsjubileum op vlaggen, t-shirts, en op stickers op deuren en ramen.

In de stad is het niet anders. Het is nog een week te gaan tot de festiviteiten. Overal echter hangen de gele vlaggen met het logo, naast de nationale vlag en portretten van de koning. Op huizen, taxi's, marktkraampjes, de deuren van de metro, op straathoeken en langs de snelwegen. Je kunt het zo gek niet verzinnen of je komt Zijne Majesteit tegen.

Het zilveren regeringsjubileum van koningin Beatrix was vorig jaar kinderspel vergeleken met dit jubileum van haar Thaise ambtgenoot. Maar ik heb de indruk dat er bij de provinciebezoeken van Beatrix af en toe best een feestje werd gebrouwen, terwijl hier in Thailand vooral respect wordt betoond.

Het grote publiek heeft ook bijna geen mogelijkheid de koning van dichtbij te zien - alleen volgende vrijdag verschijnt hij even op het balkon. De plechtigheden spelen zich verder vooral af achter gesloten deuren.

De komende dagen gaan de voorbereidingen in een hogere versnelling. Vandaag bijvoorbeeld wordt er op de Chao Phraya rivier voor het eerst geoefend met de koninklijke boten, die op 12 juni een spectaculaire demonstratie zullen geven aan de koninklijke gasten. Voor die tijd zijn er nog twee oefeningen.

Vandaag is ook bekend gemaakt dat het notoir chaotische verkeer er volgende week een paar infarcten bij krijgt. De kranten publiceerden de route die de gasten van het vliegveld naar hun hotels en de ontvangst bij de koning zullen nemen.

Dertig minuten van te voren wordt de weg hermetisch afgesloten. Dat betekent nog meer file en ellende voor de automobilist. Eén troost: op 12  en 13 juni, wanneer het feest zijn hoogtepunt bereikt, heeft iedereen vrij.

Vandaag heb ik mijn perskaart opgehaald in het regeringsperscentrum, ergens in een achteraf straatje in Bangkok. Hier heerst nog de rust van een sterfhuis. Ik heb honderd computers voor mezelf, maar één is vooralsnog genoeg.

De mogelijkheden voor de media zijn beperkt. Anders dan de Europese koningshuizen geloven de Thai niet in fotosessies en een wandeling over de rode loper van de buitenlandse gasten. Dat zal nog heel wat boze reacties opleveren van fotografen en journalisten die hier laten aankomen. Mij is echter beloofd dat ik Willem-Alexander en Máxima een golfkarretje voorbij zal zien flitsen...

© GPD; Foto's: © GPD HJ, Thai Photo Centre